Mahabharata
Джарасандха-вадха-парва: гибель Джарасандхи · Verse 2.22.34–36
2261 / 3756
Mahabharata · 2.22.34–36
Devanāgarī

किं कुर्मः पुरुषव्याघ्र ब्रवीहि पुरुषर्षभ ॥
कृतम् इत्य् एव तज् ज्ञेयं नृपैर् यद्य् अपि दुष्करम् ॥
तान् उवाच हृषीकेशः समाश्वास्य महामनाः ॥
युधिष्ठिरो राजसूयं क्रतुम् आहर्तुम् इच्छति ॥
तस्य धर्मप्रवृत्तस्य पार्थिवत्वं चिकीर्षतः ॥
सर्वैर् भवद्भिर् यज्ञार्थे साहाय्यं दीयताम् इति ॥

Transliteration (IAST)

kiṃ kurmaḥ puruṣavyāghra bravīhi puruṣarṣabha ||
kṛtam ity eva taj jñeyaṃ nṛpair yady api duṣkaram ||
tān uvāca hṛṣīkeśaḥ samāśvāsya mahāmanāḥ ||
yudhiṣṭhiro rājasūyaṃ kratum āhartum icchati ||
tasya dharmapravṛttasya pārthivatvaṃ cikīrṣataḥ ||
sarvair bhavadbhir yajñārthe sāhāyyaṃ dīyatām iti ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
किं कुर्मः पुरुष-व्याघ्रkiṃ kurmaḥ puruṣa-vyāghra«что нам делать, о тигр среди мужей?
ब्रवीहि पुरुषर्षभbravīhi puruṣarṣabhaповели, о бык среди мужей;
कृतम् इत्य् एव तज् ज्ञेयंkṛtam ity eva taj jñeyaṃ„сделано“ — так и да сочтётся то
नृपैर् यद्य् अपि दुष्करम्nṛpair yady api duṣkaramцарями, хотя бы и трудновыполнимо»;
तान् उवाच हृषीकेशःtān uvāca hṛṣīkeśaḥим сказал Хришикеша,
समाश्वास्य महामनाःsamāśvāsya mahāmanāḥободрив [их], великий духом:
युधिष्ठिरो राजसूयंyudhiṣṭhiro rājasūyaṃ«Юдхиштхира раджасую,
क्रतुम् आहर्तुम् इच्छतिkratum āhartum icchatiжертву, совершить желает;
तस्य धर्म-प्रवृत्तस्यtasya dharma-pravṛttasyaему, в дхарме пребывающему,
पार्थिवत्वं चिकीर्षतःpārthivatvaṃ cikīrṣataḥжелающему [утвердить] царское достоинство,
सर्वैर् भवद्भिर् यज्ञ-अर्थेsarvair bhavadbhir yajña-artheпусть всеми вами ради жертвы
साहाय्यं दीयताम् इतिsāhāyyaṃ dīyatām itiпомощь будет оказана».
Translation

«Что нам делать, о тигр среди мужей? Повели, о бык среди мужей; „сделано“ — так и да будет сочтено царями [всё], хотя бы и трудновыполнимое». Им, ободрив их, сказал великий духом Хришикеша: «Юдхиштхира желает совершить жертву раджасую; ему, пребывающему в дхарме и желающему [утвердить своё] царское достоинство, пусть все вы ради жертвы окажете помощь».

Commentary

Спасённые предлагают исполнить всё, «хотя бы и трудновыполнимое» — благодарность не торгуется. Знаменательно, что Господь обращает их рвение не на Себя, а на дело преданного: помощь да будет оказана Юдхиштхире ради жертвы. Так являет себя, что Всевышний возвышает Своего слугу, направляя к нему чужую благодарность; и собственная Его слава ищет выразиться в славе праведного царя. Стих учит: служение Господу осуществляется через служение Его делу и Его людям.

Version

07cef5e154f5 · published Jun 16, 2026, 1:45:00 PM UTC

Page between verses with