Mahabharata · 2.22.49–50
॥
Devanāgarī
यथावयः समागम्य राजभिस् तैश् च पाण्डवः ॥
सत्कृत्य पूजयित्वा च विससर्ज नराधिपान् ॥
युधिष्ठिराभ्यनुज्ञातास् ते नृपा हृष्टमानसाः ॥
जग्मुः स्वदेशांस् त्वरिता यानैर् उच्चावचैस् ततः ॥
Transliteration (IAST)
yathāvayaḥ samāgamya rājabhis taiś ca pāṇḍavaḥ ||
satkṛtya pūjayitvā ca visasarja narādhipān ||
yudhiṣṭhirābhyanujñātās te nṛpā hṛṣṭamānasāḥ ||
jagmuḥ svadeśāṃs tvaritā yānair uccāvacais tataḥ ||
Word-by-word
SanskritIASTMeaning
यथा-वयः समागम्यyathā-vayaḥ samāgamyaпо старшинству сойдясь
राजभिस् तैश् च पाण्डवःrājabhis taiś ca pāṇḍavaḥс теми царями, Пандава,
सत्कृत्य पूजयित्वा चsatkṛtya pūjayitvā caпочтив и одарив,
विससर्ज नराधिपान्visasarja narādhipānотпустил владык людей;
युधिष्ठिर-अभ्यनुज्ञातास्yudhiṣṭhira-abhyanujñātāsотпущенные Юдхиштхирою,
ते नृपा हृष्ट-मानसाःte nṛpā hṛṣṭa-mānasāḥте цари с радостным сердцем
जग्मुः स्व-देशांस् त्वरिताjagmuḥ sva-deśāṃs tvaritāотбыли в свои края поспешно
यानैर् उच्चावचैस् ततःyānair uccāvacais tataḥна повозках разного рода.
Translation
Сойдясь с теми царями по старшинству, Пандава [Юдхиштхира], почтив и одарив их, отпустил владык людей. Отпущенные Юдхиштхирою, те цари с радостным сердцем поспешно отбыли в свои края на повозках всякого рода.
Commentary
Version
1535f54b2940 · published Jun 16, 2026, 1:45:00 PM UTC
Page between verses with
Освобождённых не удерживают и не обращают в данников силою — их «почтив и одарив, отпускают» в свои края. Знаменательно, что плод победы — не подчинение, а отпущение на свободу: спасённые уходят царями, а не пленниками. Так являет себя различие праведной власти и тиранической: Джарасандха копил царей в узах, Юдхиштхира возвращает их престолам. Стих учит, что подлинное владычество не порабощает, а освобождает, и привязывает к себе не цепью, а благодарностью.