Шат-сандарбха
Сандарбха первая. Таттва: чем узнаётся истина1.14Джива Госвами
14 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 1.14
॥
Деванагари

पञ्चमत्वे कारणं च वायुपुराणे सूतवाक्यम् इतिहासपुराणानां वक्तारं सम्यग् एव हि । मां चैव प्रतिजग्राह भगवान् ईश्वरः प्रभुः ॥ एक आसीद् यजुर् वेदस् तं चतुर्धा व्यकल्पयत् । चातुर्होत्रम् अभूत् तस्मिंस् तेन यज्ञम् अकल्पयत् ॥ आध्वर्यवं यजुर्भिस् तु ऋग्भिर् होत्रं तथैव च । औद्गात्रं सामभिश् चैव ब्रह्मत्वं चाय् अथर्वभिः ॥ आख्यानैश् चाप्य् उपाख्यानैर् गाथाभिर् द्विजसत्तमाः । पुराणसंहिताश् चक्रे पुराणार्थविशारदः ॥ यच् छिष्टं तु यजुर्वेद इति शास्त्रार्थनिर्णयः । इति ब्रह्मयज्ञाध्ययने च विनियोगो दृश्यतेऽमीषां यद्ब्राह्मणानीतिहासपुराणानि इति । सोऽपि नावेदत्वे सम्भवति । अतो यद् आह भगवान् मात्स्ये कालेनाग्रहणं मत्वा पुराणस्य द्विजोत्तमाः । व्यासरूपम् अहं कृत्वा संहरामि युगे युगे ॥ इति पूर्वसिद्धम् एव पुराणं सुखसङ्ग्रहणाय सङ्कल्पयामीति तत्रार्थः । तदनन्तरं ह्य् उक्तम् चतुर्लक्षप्रमाणेन द्वापरे द्वापरे सदा । तदष्टादशधा कृत्वा कृत्वा भूर्लोकेऽस्मिन् प्रभाष्यते । अद्याप्य् अमर्त्यलोके तु शतकोटिप्रविस्तरम् । तदर्थोऽत्र चतुर्लक्षः सङ्क्षेपेण निवेशितः ॥ इति । अत्र तु यच् छिष्टं तु यजुर् वेदे इत्य् उक्तत्वात् तस्याभिधेयभागश् चतुर्लक्षस् त्व् अत्र मर्त्यलोके सङ्क्षेपेण सारसङ्ग्रहेण निवेशितः । न तु रचनान्तरेण

Транслитерация (IAST)

pañcamatve kāraṇaṁ ca vāyu-purāṇe sūta-vākyam -itihāsa-purāṇānāṁ vaktāraṁ samyag eva hi | māṁ caiva pratijagrāha bhagavān īśvaraḥ prabhuḥ || eka āsīd yajur vedas taṁ caturdhā vyakalpayat | cāturhotram abhūt tasmiṁs tena yajñam akalpayat || ādhvaryavaṁ yajurbhis tu ṛgbhir hotraṁ tathaiva ca | audgātraṁ sāmabhiś caiva brahmatvaṁ cāy atharvabhiḥ || ākhyānaiś cāpy upākhyānair gāthābhir dvija-sattamāḥ | purāṇa-saṁhitāś cakre purāṇārtha-viśāradaḥ || yac chiṣṭaṁ tu yajurveda iti śāstrārtha-nirṇayaḥ | iti brahma-yajñādhyayane ca viniyogo dṛśyate'mīṣāṁ yad-brāhmaṇānītihāsa-purāṇāni iti | so'pi nāvedatve sambhavati | ato yad āha bhagavān mātsye --kālenāgrahaṇaṁ matvā purāṇasya dvijottamāḥ | vyāsa-rūpam ahaṁ kṛtvā saṁharāmi yuge yuge || iti pūrva-siddham eva purāṇaṁ sukha-saṅgrahaṇāya saṅkalpayāmīti tatrārthaḥ | tad-anantaraṁ hy uktam -caturlakṣa-pramāṇena dvāpare dvāpare sadā | tad-aṣṭādaśadhā kṛtvā kṛtvā bhūr-loke'smin prabhāṣyate | adyāpy amartya-loke tu śata-koṭi-pravistaram | tad-artho'tra catur-lakṣaḥ saṅkṣepeṇa niveśitaḥ || iti | atra tu yac chiṣṭaṁ tu yajur vede ity uktatvāt tasyābhidheya-bhāgaś caturlakṣas tv atra martya-loke saṅkṣepeṇa sāra-saṅgraheṇa niveśitaḥ | na tu racanāntareṇa

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
पञ्चमत्वेpañcamatveпятеричности
कारणंkāraṇaṁпричина
चcaи
वायुvāyuв «Ваю-»
पुराणेpurāṇeпуране
सूतsūtaСуты
वाक्यम्vākyamслово
इतिहासitihāsa«Итихас»
पुराणानांpurāṇānāṁи «Пуран»
वक्तारंvaktāraṁрассказчиком
सम्यग्samyagкак должно
एवevaименно
हिhiведь
मांmāṁменя
चैवcaivaи именно
प्रतिजग्राहpratijagrāhaпринял
भगवान्bhagavānБхагаван
ईश्वरःīśvaraḥВладыка
प्रभुःprabhuḥГосподин
एकekaодна
आसीद्āsīdбыла
यजुर्yajur«Яджур-»
वेदस्vedasведа
तंtaṁеё
चतुर्धाcaturdhāчетверояко
व्यकल्पयत्vyakalpayatрасчленил
चातुर्होत्रम्cāturhotramчетырёхжречество
अभूत्abhūtвозникло
तस्मिंस्tasmiṁsв ней
तेनtenaтем
यज्ञम्yajñamжертву
अकल्पयत्akalpayatустроил
आध्वर्यवंādhvaryavaṁдело адхварью
यजुर्भिस्yajurbhisяджусами
तुtuже
ऋग्भिर्ṛgbhirричами
होत्रंhotraṁдело хотара
तथैवtathaivaтак же
चcaи
औद्गात्रंaudgātraṁдело удгатара
सामभिश्sāmabhiśсаманами
चैवcaivaи именно
ब्रह्मत्वंbrahmatvaṁдело брахмана
चाय्cāyи
अथर्वभिःatharvabhiḥатхарванами
आख्यानैश्ākhyānaiśсказаниями
चाप्य्cāpyи также
उपाख्यानैर्upākhyānairпобочными сказаниями
गाथाभिर्gāthābhirпеснями
द्विजdvijaдваждырождённых
सत्तमाःsattamāḥо лучшие
पुराणpurāṇa«Пуран»
संहिताश्saṁhitāśсводы
चक्रेcakreсотворил
पुराणार्थpurāṇārthaсмысла «Пуран»
विशारदःviśāradaḥзнаток
यच्yacчто
छिष्टंchiṣṭaṁосталось
तुtuже
यजुर्वेदyajurveda«Яджур-веда»
इतिitiтак
शास्त्रार्थśāstrārthaсмысла писаний
निर्णयःnirṇayaḥустановление
इतिitiтак
ब्रह्मbrahmaБрахмы
यज्ञाध्ययनेyajñādhyayaneв изучении жертвы
चcaи
विनियोगोviniyogoприменение
दृश्यतेऽमीषांdṛśyate'mīṣāṁвидится этих
यद्yadкоторые
ब्राह्मणानीतिहासbrāhmaṇānītihāsa«Брахманы», «Итихасы»
पुराणानिpurāṇāni«Пураны»
इतिitiтак
सोऽपिso'piи оно
नावेदत्वेnāvedatveпри не-Ведовости
सम्भवतिsambhavatiвозможно
अतोatoпотому
यद्yadчто
आहāhaсказал
भगवान्bhagavānБхагаван
मात्स्येmātsyeв «Матсье»
कालेनाग्रहणंkālenāgrahaṇaṁсо временем непостижение
मत्वाmatvāсочтя
पुराणस्यpurāṇasya«Пураны»
द्विजोत्तमाःdvijottamāḥо лучшие из дваждырождённых
व्यासvyāsaВьясы
रूपम्rūpamоблик
अहंahaṁя
कृत्वाkṛtvāприняв
संहरामिsaṁharāmiсвожу
युगेyugeв югу
युगेyugeза югой
इतिitiтак
पूर्वpūrvaпрежде
सिद्धम्siddhamсуществующую
एवevaименно
पुराणंpurāṇaṁ«Пурану»
सुखsukhaдля лёгкого
सङ्ग्रहणायsaṅgrahaṇāyaохвата
सङ्कल्पयामीतिsaṅkalpayāmīti«слагаю» — так
तत्रार्थःtatrārthaḥтам смысл
तद्tadтого
अनन्तरंanantaraṁсразу после
ह्य्hyведь
उक्तम्uktamсказано
चतुर्लक्षcaturlakṣaв четыреста тысяч
प्रमाणेनpramāṇenaмерою
द्वापरेdvāpareв двапару
द्वापरेdvāpareза двапарой
सदाsadāвсегда
तद्tadеё
अष्टादशधाaṣṭādaśadhāвосемнадцатерично
कृत्वाkṛtvāсделав
कृत्वाkṛtvāсделав
भूर्bhūrземном
लोकेऽस्मिन्loke'sminв этом мире
प्रभाष्यतेprabhāṣyateвозвещается
अद्याप्य्adyāpyи поныне
अमर्त्यamartyaбессмертных
लोकेlokeв мире
तुtuже
शतśataсто
कोटिkoṭiкоти
प्रविस्तरम्pravistaramобъёмом
तद्tadеё
अर्थोऽत्रartho'traсмысл здесь
चतुर्caturчетыреста
लक्षःlakṣaḥтысяч
सङ्क्षेपेणsaṅkṣepeṇaвкратце
निवेशितःniveśitaḥвложен
इतिitiтак
अत्रatraздесь
तुtuже
यच्yacчто
छिष्टंchiṣṭaṁосталось
तुtuже
यजुर्yajur«Яджур-»
वेदेvedeведа
इत्य्ityтак
उक्तत्वात्uktatvātиз-за сказанного
तस्याभिधेयtasyābhidheyaеё изъясняемая
भागश्bhāgaśчасть
चतुर्लक्षस्caturlakṣasв четыреста тысяч
त्व्tvже
अत्रatraздесь
मर्त्यmartyaсмертных
लोकेlokeв мире
सङ्क्षेपेणsaṅkṣepeṇaвкратце
सारsāraсути
सङ्ग्रहेणsaṅgraheṇaсводом
निवेशितःniveśitaḥвложена
नnaне
तुtuже
रचनान्तरेणracanāntareṇaиным сочинением
Литературный перевод

А причину этой пятеричности даёт в «Ваю-пуране» слово Суты: «Ведь Бхагаван, Владыка и Господин, принял меня как должно — рассказчиком „Итихас“ и „Пуран“. Одна была „Яджур-веда“; её Он расчленил четверояко, и возникло в ней четырёхжречество, и тем устроил Он жертву. Дело адхварью — яджусами, дело хотара — ричами, дело удгатара — саманами, дело брахмана — атхарванами. А сказаниями, побочными сказаниями и песнями, о лучшие из дваждырождённых, знаток смысла „Пуран“ сотворил своды „Пуран“. Что же осталось — то „Яджур-веда“: таково установление смысла писаний».

И в изучении брахма-ягьи видно их применение: «Брахманы, Итихасы и Пураны». А это было бы невозможно, не будь они Ведой.

Потому и слова Бхагавана в «Матсье» — «Сочтя, о лучшие из дваждырождённых, что со временем „Пурана“ станет непостижима, я, приняв облик Вьясы, свожу её юга за югой» — означают там вот что: «я слагаю для лёгкого охвата ту „Пурану“, что существует и прежде». Ведь сразу вслед сказано: «Мерою в четыреста тысяч, в каждую двапару, разделив её на восемнадцать частей, возвещают её в этом земном мире; в мире же бессмертных она и поныне объёмом в сто коти. Смысл её здесь вложен вкратце — в четыреста тысяч».

А поскольку сказано «что осталось — то „Яджур-веда“», изъясняемая её часть в четыреста тысяч вложена здесь, в мире смертных, вкратце, сводом сути, — но не иным сочинением.

Версия

000000000000 · опубликовано 1 янв. 1970 г., 00:00:00 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами