Шат-сандарбха
Сандарбха первая. Таттва: чем узнаётся истина1.63Джива Госвами
60 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 1.63
॥
Деванагари

नैमित्तिकः प्राकृतिको नित्य आत्यन्तिको लयः । संस्थेति कविभिः प्रोक्तश् चतुर्धास्य स्वभावतः ॥ अस्य परमेश्वरस्य । स्वभावतः शक्तितः । आत्यन्तिक इत्य् अनेन मुक्तिर् अप्य् अत्र प्रवेशिता । हेतुर् जीवोऽस्य सर्गादेर् अविद्याकर्मकारकः । यं चानुशयिनं प्राहुर् अव्याकृतम् उतापरे ॥ हेतुर् निमित्तम् । अस्य विश्वस्य । यतोऽयम् अविद्यया कर्मकारकः । यम् एव हेतुं केचिच् चैतन्यप्राधानेनानुशयिनं प्राहुः । अपर उपाधिप्राधान्येनाव्याकृतम् इति । व्यतिरेकान्वयो यस्य जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु । मायामयेषु तद् ब्रह्म जीववृत्तिष्व् अपाश्रयः ॥ श्रीबादरायणसमाधिलब्धार्थविरोधाद् अत्र च जीवशुद्धस्वरूपम् एवाश्रयत्वेन न व्याख्यायते किन्त्व् अयम् एवार्थः । जाग्रदादिष्व् अवस्थासु, मायामयेषु मायाशक्तिकल्पितेषु महदादिद्रव्येषु च । केवलस्वरूपेण व्यतिरेकः परमसाक्षितयान्वयश् च यस्य तद् ब्रह्म जीवानां वृत्तिषु शुद्धस्वरूपतया सोपाधितया च वर्तनेषु स्थितिष्व् अपाश्रयः । सर्वम् अत्य् अतिक्रम्याश्रय इत्य् अर्थः । अप इत्य् एतत् खलु वर्जने, वर्जनं चातिक्रमे पर्यवस्यतीति । तद् एवम् अपाश्रयाभिव्यक्तिद्वारभूतं हेतुशब्दव्यपदिष्टस्य जीवस्य शुद्धस्वरूपज्ञानम् आह द्वाभ्याम् । पदार्थेषु यथा द्रव्यं तन्मात्रं रूपनामसु । बीजादिपञ्चतां तासु ह्य् अवस्थासु युतायुतम् ॥ विरमेत यदा चित्तं हित्वा वृत्तित्रयं स्वयम् । योगेन वा तदात्मानं वेदेहाया निवर्तते ॥ रूपनामात्मकेषु पदार्थेषु घटादिषु यथा द्रव्यं पृथिव्यादि युतम् अयुतं च भवति । कार्यदृष्टिं विनाप्य् उपलम्भात् । तथा तन्मात्रं शुद्धं जीवचैतन्यमात्रं वस्तु गर्भाधानादिपञ्चतान्तासु नवस्व् अप्य् अवस्थास्व् अविद्यया युतं स्वतस् त्व् अयुतम् इति शुद्धम् आत्मानम् इत्थं ज्ञात्वा निर्विण्णः सन्न् अपाश्रयानुसन्धानयोग्यो भवतीत्य् आह विरमेतेति । वृत्तित्रयं जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिरूपम् । आत्मानं परमात्मानम् । स्वयं वामदेवादेर् इव मायामयत्वानुसन्धानेन देवहूत्यादेर् इवानिष्ठितेन योगेन वा । ततश् चेहायास् तदनुशीलनव्यतिरिक्तचेष्टायाः ॥ उद्दिष्टः सम्बन्धः

Транслитерация (IAST)

naimittikaḥ prākṛtiko nitya ātyantiko layaḥ | saṁstheti kavibhiḥ proktaś caturdhāsya svabhāvataḥ || asya parameśvarasya | svabhāvataḥ śaktitaḥ | ātyantika ity anena muktir apy atra praveśitā | hetur jīvo'sya sargāder avidyā-karma-kārakaḥ | yaṁ cānuśayinaṁ prāhur avyākṛtam utāpare || hetur nimittam | asya viśvasya | yato'yam avidyayā karma-kārakaḥ | yam eva hetuṁ kecic caitanya-prādhānenānuśayinaṁ prāhuḥ | apara upādhi-prādhānyenāvyākṛtam iti | vyatirekānvayo yasya jāgrat-svapna-suṣuptiṣu | māyāmayeṣu tad brahma jīva-vṛttiṣv apāśrayaḥ || śrī-bādarāyaṇa-samādhi-labdhārtha-virodhād atra ca jīva-śuddha-svarūpam evāśrayatvena na vyākhyāyate kintv ayam evārthaḥ | jāgrad-ādiṣv avasthāsu, māyāmayeṣu māyā-śakti-kalpiteṣu mahad-ādi-dravyeṣu ca | kevala-svarūpeṇa vyatirekaḥ parama-sākṣitayānvayaś ca yasya tad brahma jīvānāṁ vṛttiṣu śuddha-svarūpatayā sopādhitayā ca vartaneṣu sthitiṣv apāśrayaḥ | sarvam aty atikramyāśraya ity arthaḥ | apa ity etat khalu varjane, varjanaṁ cātikrame paryavasyatīti | tad evam apāśrayābhivyakti-dvāra-bhūtaṁ hetu-śabda-vyapadiṣṭasya jīvasya śuddha-svarūpa-jñānam āha dvābhyām | padārtheṣu yathā dravyaṁ tan-mātraṁ rūpa-nāmasu | bījādi-pañcatāṁ tāsu hy avasthāsu yutāyutam || virameta yadā cittaṁ hitvā vṛtti-trayaṁ svayam | yogena vā tad-ātmānaṁ vedehāyā nivartate || rūpa-nāmātmakeṣu padārtheṣu ghaṭādiṣu yathā dravyaṁ pṛthivyādi yutam ayutaṁ ca bhavati | kārya-dṛṣṭiṁ vināpy upalambhāt | tathā tan-mātraṁ śuddhaṁ jīva-caitanya-mātraṁ vastu garbhādhānādi-pañcatāntāsu navasv apy avasthāsv avidyayā yutaṁ svatas tv ayutam iti śuddham ātmānam itthaṁ jñātvā nirviṇṇaḥ sann apāśrayānusandhāna-yogyo bhavatīty āha virameteti | vṛtti-trayaṁ jāgrat-svapna-suṣupti-rūpam | ātmānaṁ paramātmānam | svayaṁ vāmadevāder iva māyāmayatvānusandhānena devahūty-āder ivāniṣṭhitena yogena vā | tataś cehāyās tad-anuśīlana-vyatirikta-ceṣṭāyāḥ || uddiṣṭaḥ sambandhaḥ

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
नैमित्तिकःnaimittikaḥ«случайное
प्राकृतिकोprākṛtikoприродное
नित्यnityaпостоянное
आत्यन्तिकोātyantikoи окончательное
लयःlayaḥрастворение
संस्थेतिsaṁsthetiукладом — так
कविभिःkavibhiḥпоэтами
प्रोक्तश्proktaśназвано
चतुर्धास्यcaturdhāsyaчетверояко Его
स्वभावतःsvabhāvataḥпо природе»
अस्यasya«Его»
परमेश्वरस्यparameśvarasyaПарамешвары
स्वभावतःsvabhāvataḥ«по природе»
शक्तितःśaktitaḥпо силе
आत्यन्तिकātyantika«окончательное»
इत्य्ityтак
अनेनanenaэтим
मुक्तिर्muktirосвобождение
अप्य्apyтоже
अत्रatraсюда
प्रवेशिताpraveśitāвведено
हेतुर्hetur«причина —
जीवोऽस्यjīvo'syaджива, её
सर्गादेर्sargāderтворения и прочего
अविद्याavidyāавидьей
कर्मkarmaдел
कारकःkārakaḥсовершитель
यंyaṁкоторого
चानुशयिनंcānuśayinaṁи возлежащим
प्राहुर्prāhurзовут
अव्याकृतम्avyākṛtamнепроявленным
उतापरेutāpareиные же»
हेतुर्hetur«причина»
निमित्तम्nimittamповод
अस्यasya«её»
विश्वस्यviśvasyaвселенной
यतोऽयम्yato'yamоттого что он
अविद्ययाavidyayāавидьей
कर्मkarmaдел
कारकःkārakaḥсовершитель
यम्yamкоторую
एवevaименно
हेतुंhetuṁпричину
केचिच्kecicиные
चैतन्यcaitanyaсознания
प्राधानेनानुशयिनंprādhānenānuśayinaṁглавенством «возлежащим»
प्राहुःprāhuḥзовут
अपरaparaиные
उपाधिupādhiограничения
प्राधान्येनाव्याकृतम्prādhānyenāvyākṛtamглавенством «непроявленным»
इतिitiтак
व्यतिरेकान्वयोvyatirekānvayo«у кого отсутствие и присутствие
यस्यyasyaчьё
जाग्रत्jāgratв бдении
स्वप्नsvapnaсне
सुषुप्तिषुsuṣuptiṣuи глубоком сне
मायामयेषुmāyāmayeṣuиз майи состоящих
तद्tadто
ब्रह्मbrahmaБрахман
जीवjīvaдживы
वृत्तिष्व्vṛttiṣvв деятельностях
अपाश्रयःapāśrayaḥзапредельная опора»
श्रीśrīпрекрасного
बादरायणbādarāyaṇaБадараяны
समाधिsamādhiв самадхи
लब्धार्थlabdhārthaдобытому смыслу
विरोधाद्virodhādиз-за противоречия
अत्रatraздесь
चcaи
जीवjīvaдживы
शुद्धśuddhaчистая
स्वरूपम्svarūpamприрода
एवाश्रयत्वेनevāśrayatvenaименно опорою
नnaне
व्याख्यायतेvyākhyāyateтолкуется
किन्त्व्kintvно
अयम्ayamтаков
एवार्थःevārthaḥименно смысл
जाग्रद्jāgradв бдении
आदिष्व्ādiṣvи прочих
अवस्थासुavasthāsuсостояниях
मायामयेषुmāyāmayeṣu«из майи состоящих»
मायाmāyāмайи
शक्तिśaktiсилою
कल्पितेषुkalpiteṣuизмышленных
महद्mahadмахате
आदिādiи прочих
द्रव्येषुdravyeṣuв сущностях
चcaи
केवलkevalaодною лишь
स्वरूपेणsvarūpeṇaсобственной природою
व्यतिरेकःvyatirekaḥотсутствие
परमparamaвысшим
साक्षितयान्वयश्sākṣitayānvayaśсвидетелем присутствие
चcaи
यस्यyasyaу кого
तद्tadто
ब्रह्मbrahmaБрахман
जीवानांjīvānāṁджив
वृत्तिषुvṛttiṣu«в деятельностях»
शुद्धśuddhaчистою
स्वरूपतयाsvarūpatayāприродою
सोपाधितयाsopādhitayāи с ограничением
चcaи
वर्तनेषुvartaneṣuв пребываниях
स्थितिष्व्sthitiṣvв состояниях
अपाश्रयःapāśrayaḥ«запредельная опора»
सर्वम्sarvamвсё
अत्य्atyпере-
अतिक्रम्याश्रयatikramyāśrayaпревзойдя, опора
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл
अपapa«апа»
इत्य्ityтак
एतत्etatэто
खलुkhaluпоистине
वर्जनेvarjaneв значении исключения
वर्जनंvarjanaṁисключение
चातिक्रमेcātikrameи в превосхождение
पर्यवस्यतीतिparyavasyatītiпереходит — так
तद्tadто
एवम्evamтак
अपाश्रयाभिव्यक्तिapāśrayābhivyaktiзапредельной опоры явления
द्वारdvāraвратами
भूतंbhūtaṁставшее
हेतुhetu«причиной»
शब्दśabdaсловом
व्यपदिष्टस्यvyapadiṣṭasyaобозначенной
जीवस्यjīvasyaдживы
शुद्धśuddhaчистой
स्वरूपsvarūpaприроды
ज्ञानम्jñānamзнание
आहāhaизлагает
द्वाभ्याम्dvābhyāmдвумя
पदार्थेषुpadārtheṣu«в вещах
यथाyathāкак
द्रव्यंdravyaṁвещество
तन्tanто
मात्रंmātraṁодно лишь
रूपrūpaобраз
नामसुnāmasuи имя имеющих
बीजादिbījādiот семени
पञ्चतांpañcatāṁдо смерти
तासुtāsuв тех
ह्य्hyведь
अवस्थासुavasthāsuсостояниях
युतायुतम्yutāyutamсоединено и не соединено
विरमेतvirametaда отвратится
यदाyadāкогда
चित्तंcittaṁсознание
हित्वाhitvāоставив
वृत्तिvṛttiдеятельностей
त्रयंtrayaṁтроицу
स्वयम्svayamсамо
योगेनyogenaйогой
वाvāили
तद्tadтогда
आत्मानंātmānaṁдушу
वेदेहायाvedehāyāзнает, от хлопот
निवर्ततेnivartateотвращается»
रूपrūpaобраз
नामात्मकेषुnāmātmakeṣuи имя существом имеющих
पदार्थेषुpadārtheṣuв вещах
घटादिषुghaṭādiṣuв кувшине и прочем
यथाyathāкак
द्रव्यंdravyaṁвещество
पृथिव्यादिpṛthivyādiземля и прочее
युतम्yutamсоединено
अयुतंayutaṁне соединено
चcaи
भवतिbhavatiбывает
कार्यkāryaследствия
दृष्टिंdṛṣṭiṁвидения
विनाप्य्vināpyи без
उपलम्भात्upalambhātиз-за постижимости
तथाtathāтак
तन्tan«то
मात्रंmātraṁодно лишь»
शुद्धंśuddhaṁчистое
जीवjīvaдживы
चैतन्यcaitanyaсознание
मात्रंmātraṁодно лишь
वस्तुvastuбытие
गर्भाधानादिgarbhādhānādiот зачатия
पञ्चतान्तासुpañcatāntāsuдо смерти кончая
नवस्व्navasvв девяти
अप्य्apyи
अवस्थास्व्avasthāsvсостояниях
अविद्ययाavidyayāавидьей
युतंyutaṁсоединено
स्वतस्svatasсамо собою
त्व्tvже
अयुतम्ayutamне соединено
इतिitiтак
शुद्धम्śuddhamчистую
आत्मानम्ātmānamдушу
इत्थंitthaṁтаким образом
ज्ञात्वाjñātvāузнав
निर्विण्णःnirviṇṇaḥотвратившийся
सन्न्sannбудучи
अपाश्रयानुसन्धानapāśrayānusandhānaк запредельной опоре обращения
योग्योyogyoгоден
भवतीत्य्bhavatītyбывает — так
आहāhaговорит
विरमेतेतिvirameteti«да отвратится» — так
वृत्तिvṛtti«деятельностей
त्रयंtrayaṁтроица»
जाग्रत्jāgratбдение
स्वप्नsvapnaсон
सुषुप्तिsuṣuptiглубокий сон
रूपम्rūpamоблик имеющая
आत्मानंātmānaṁ«душу»
परमात्मानम्paramātmānamПараматму
स्वयंsvayaṁ«само»
वामदेवादेर्vāmadevāderВамадевы и прочих
इवivaкак у
मायामयत्वानुसन्धानेनmāyāmayatvānusandhānenaмайичности осознанием
देवहूत्य्devahūtyДевахути
आदेर्āderи прочих
इवानिष्ठितेनivāniṣṭhitenaкак у, несовершенной
योगेनyogena«йогой»
वाvā«или»
ततश्tataśпотому
चेहायास्cehāyāsи «от хлопот»
तद्tadЕму
अनुशीलनanuśīlanaследования
व्यतिरिक्तvyatiriktaпомимо
चेष्टायाःceṣṭāyāḥусилия
उद्दिष्टःuddiṣṭaḥуказана
सम्बन्धःsambandhaḥсамбандха
Литературный перевод

«Растворение случайное, природное, постоянное и окончательное названо поэтами укладом — четверояко, по природе Его».

«Его» — Парамешвары. «По природе» — по силе Его. Словом «окончательное» введено сюда и освобождение.

«Причина её, творения и прочего, — джива, что авидьей совершает дела; его же зовут „возлежащим“, а иные — „непроявленным“».

«Причина» — повод. «Её» — вселенной. Оттого что он авидьей совершает дела. Ту самую причину иные, по главенству сознания, зовут «возлежащим», а иные, по главенству ограничения, — «непроявленным».

«Тот Брахман, чьё отсутствие и присутствие — в бдении, сне и глубоком сне, состоящих из майи, есть в деятельностях дживы запредельная опора».

Здесь чистая природа дживы не толкуется как опора — это противоречило бы смыслу, добытому в самадхи Шри Бадараяны. Смысл же вот каков: в состояниях бдения и прочих и в сущностях, махате и прочих, «состоящих из майи», то есть измышлённых силою майи, отсутствует Он одною лишь Своею собственной природою, а присутствует как высший свидетель; тот Брахман и есть «запредельная опора» в «деятельностях» джив, то есть в их пребываниях и состояниях — и с чистою природою, и с ограничением. То есть: опора, что всё превосходит. Ибо «апа» стоит в значении исключения, а исключение переходит в превосхождение.

Итак, он излагает двумя стихами знание чистой природы дживы, обозначенной словом «причина», — знание, что служит вратами к явлению запредельной опоры:

«Как в вещах, имеющих образ и имя, вещество — и соединено с ними, и не соединено, так и то одно лишь в тех состояниях, от семени до смерти. Когда сознание, оставив троицу деятельностей, отвратится само или йогой, тогда оно знает ту душу, и хлопоты прекращаются».

В вещах, чьё существо есть образ и имя, — в кувшине и прочем — вещество, земля и прочее, и соединено с ними, и не соединено, ибо постигается и без того, чтобы видеть следствие. Так и «то одно лишь» — чистое бытие, одно лишь сознание дживы, — во всех девяти состояниях, от зачатия до смерти, авидьей соединено с ними, а само собою не соединено. Узнав таким образом чистую душу и отвратившись, человек становится годен к обращению к запредельной опоре; об этом он и говорит: «да отвратится».

«Троица деятельностей» — бдение, сон и глубокий сон. «Душу» — Параматму. «Само» — осознанием майичности, как у Вамадевы и прочих; «или йогой», несовершенной, как у Девахути и прочих. И потому «от хлопот» — от всякого усилия помимо следования Ему.

Итак, самбандха указана.

Версия

000000000000 · опубликовано 1 янв. 1970 г., 00:00:00 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами