एवम्भूतानां जीवानां चिन्मात्रं यत् स्वरूपं तयैवाकृत्या तदंशित्वेन च तदभिन्नं यत् तत्त्वं तद् अत्र वाच्यम् इति व्यष्टिनिर्देशद्वारा प्रोक्तम् । तद् एव ह्य् आश्रयसंज्ञकं महापुराणलक्षणरूपैः सर्गादिभिर् अर्थैः समष्टिनिर्देशद्वारापि लक्ष्यत इत्य् अत्राह द्वाभ्याम् अत्र सर्गो विसर्गश् च स्थानं पोषणम् ऊतयः । मन्वन्तरेशानुकथा निरोधो मुक्तिर् आश्रयः ॥ दशमस्य विशुद्ध्यर्थं नवानाम् इह लक्षणम् । वर्णयन्ति महात्मानः श्रुतेनार्थेन चाञ्जसा ॥ मन्वन्तराणि चेशानुकथाश् च मन्वन्तरेशानुकथाः । अत्र सर्गादयो दशार्था लक्ष्यन्त इत्य् अर्थः । तत्र च दशमस्य विशुद्ध्यर्थं तत्त्वज्ञानार्थं नवानां लक्षणं स्वरूपं वर्णयन्ति । नन्व् अत्र नैवं प्रतीयते । अत आह श्रुतेन श्रुत्या कण्ठोक्त्यैव स्तुतयादिस्थानेषु, अञ्जसा साक्षाद् वर्णयन्ति । अर्थेन तात्पर्यवृत्त्या च तत्तदाख्यानेषु
evambhūtānāṁ jīvānāṁ cin-mātraṁ yat svarūpaṁ tayaivākṛtyā tad-aṁśitvena ca tad-abhinnaṁ yat tattvaṁ tad atra vācyam iti vyaṣṭi-nirdeśa-dvārā proktam | tad eva hy āśraya-saṁjñakaṁ mahāpurāṇa-lakṣaṇa-rūpaiḥ sargādibhir arthaiḥ samaṣṭi-nirdeśa-dvārāpi lakṣyata ity atrāha dvābhyām --atra sargo visargaś ca sthānaṁ poṣaṇam ūtayaḥ | manvantareśānukathā nirodho muktir āśrayaḥ || daśamasya viśuddhy-arthaṁ navānām iha lakṣaṇam | varṇayanti mahātmānaḥ śrutenārthena cāñjasā || manvantarāṇi ceśānukathāś ca manvantareśānukathāḥ | atra sargādayo daśārthā lakṣyanta ity arthaḥ | tatra ca daśamasya viśuddhy-arthaṁ tattva-jñānārthaṁ navānāṁ lakṣaṇaṁ svarūpaṁ varṇayanti | nanv atra naivaṁ pratīyate | ata āha śrutena śrutyā kaṇṭhoktyaiva stutayādi-sthāneṣu, añjasā sākṣād varṇayanti | arthena tātparya-vṛttyā ca tat-tad-ākhyāneṣu
Итак, та истина, что по природе своей есть одно лишь сознание — та же по образу, что и природа таковых джив, и от них неотличная, ибо они её части, — вот что здесь обозначается; так сказано через указание на единичное.
Она же, именуемая «опорой», обозначается и через указание на совокупное — теми предметами, творением и прочими, что являют примету великой пураны. Об этом он говорит двумя стихами:
«Здесь творение, истворение, стояние, питание, побуждения, манвантары и сказания о Владыке, прекращение, освобождение и опора. Ради прояснения десятого описывают здесь великие духом примету девяти — и речением, и смыслом, и прямо».
«Манвантары и сказания о Владыке» — вот что значит «манвантареша-анукатхи». Смысл тот, что здесь обозначаются десять предметов, творение и прочие. И примету, то есть природу, девяти описывают ради прояснения десятого, то есть ради знания истины.
— Но ведь здесь так не воспринимается.
— На то он говорит: «речением», то есть шрути, прямым высказыванием — в славословиях и прочих местах, и «прямо», то есть непосредственно; а «смыслом», то есть по средоточию, — в тех и этих сказаниях.
000000000000 · опубликовано 1 янв. 1970 г., 00:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Десять предметов пураны перечислены не как оглавление, а как приём: девять служат десятому.
Первые девять — устройство мира, десятый — Тот, на ком оно держится.
И два способа изложения разведены: где сказано прямо и где через смысл рассказа.