एवं स्कान्दे प्रभासखण्डे च यत्राधिकृत्य गायत्रीम् इत्य् आदि । सारस्वतस्य कल्पस्य मध्ये ये स्युर् नरामराः । सद्वृत्तानोद्भवं लोके तच् च भागवतं स्मृतम् ॥ लिखित्वा तच् च इत्य् आदि । अष्टादशसहस्राणि पुराणं तत् प्रकीर्तितम् इति पुराणान्तरं च ग्रन्थोऽष्टादशसाहस्रो द्वादशस्कन्धसम्मितः । हयग्रीवब्रह्मविद्या यत्र वृत्रवधस् तथा । गायत्र्या च समारम्भस् तद् वै भागवतं विदुः ॥ इति । अत्र हयग्रीवब्रह्मविद्या इति वृत्रवधसाहचर्येण नारायणवर्मैवोच्यते । हयग्रीवशब्देनात्राश्वशिरा दधीचिर् एवोच्यते । तेनैव च प्रवर्तिता नारायणवर्माख्या ब्रह्मविद्या । तस्याश्वशिरस्त्वं च षष्ठे यद् वा अश्वशिरो नाम इत्य् अत्र प्रसिद्धं नारायणवर्मणो ब्रह्मविद्यात्वं च एतच् छ्रुत्वा तथोवाच दध्यङ् आथर्वणस् तयोः । प्रवर्ग्यं ब्रह्मविद्यां च सत्कृतोऽसत्यशङ्कितः ॥ इति टीकोत्थापितवचनेन चेति । श्रीमद्भागवतस्य भगवत्प्रियत्वेन भागवताभीष्टत्वेन च परमसात्त्विकत्वम् । यथा पाद्मे अम्बरीषं प्रति गौतमप्रश्नः पुराणं त्वं भागवतं पठसे पुरतो हरेः । चरितं दैत्यराजस्य प्रह्लादस्य च भूपते ॥ तत्रैव व्यञ्जुलीमाहात्म्ये तस्य तस्मिन्न् उपदेशः रात्रौ तु जागरः कार्यः श्रोतव्या वैष्णवी कथा । गीतानाम् असहस्रं च पुराणं शुकभाषितम् । पठितव्यं प्रयत्नेन हरेः सन्तोषकारणम् ॥ तत्रैवान्यत्र अम्बरीष शुकप्रोक्तं नित्यं भागवतं शृणु । पठस्व स्वमुखेनैव यदीच्छसि भवक्षयम् ॥ स्कान्दे प्रह्लादसंहितायां द्वारकामाहात्म्ये श्रीमद्भागवतं भक्त्या पठते हरिसन्निधौ । जागरे तत्पदं याति कुलवृन्दसमन्वितः
evaṁ skānde prabhāsa-khaṇḍe ca yatrādhikṛtya gāyatrīm ity ādi | sārasvatasya kalpasya madhye ye syur narāmarāḥ | sad-vṛttānodbhavaṁ loke tac ca bhāgavataṁ smṛtam || likhitvā tac ca ity ādi | aṣṭādaśa-sahasrāṇi purāṇaṁ tat prakīrtitam iti purāṇāntaraṁ ca -grantho'ṣṭādaśa-sāhasro dvādaśa-skandha-sammitaḥ | hayagrīva-brahma-vidyā yatra vṛtra-vadhas tathā | gāyatryā ca samārambhas tad vai bhāgavataṁ viduḥ || iti | atra hayagrīva-brahma-vidyā iti vṛtra-vadha-sāhacaryeṇa nārāyaṇa-varmaivocyate | hayagrīva-śabdenātrāśvaśirā dadhīcir evocyate | tenaiva ca pravartitā nārāyaṇa-varmākhyā brahma-vidyā | tasyāśva-śirastvaṁ ca ṣaṣṭhe yad vā aśva-śiro nāma ity atra prasiddhaṁ nārāyaṇa-varmaṇo brahma-vidyātvaṁ ca -etac chrutvā tathovāca dadhyaṅ ātharvaṇas tayoḥ | pravargyaṁ brahma-vidyāṁ ca sat-kṛto'satya-śaṅkitaḥ || iti ṭīkotthāpita-vacanena ceti | śrīmad-bhāgavatasya bhagavat-priyatvena bhāgavatābhīṣṭatvena ca parama-sāttvikatvam | yathā pādme ambarīṣaṁ prati gautama-praśnaḥ -purāṇaṁ tvaṁ bhāgavataṁ paṭhase purato hareḥ | caritaṁ daitya-rājasya prahlādasya ca bhūpate || tatraiva vyañjulī-māhātmye tasya tasminn upadeśaḥ -rātrau tu jāgaraḥ kāryaḥ śrotavyā vaiṣṇavī kathā | gītānām asahasraṁ ca purāṇaṁ śuka-bhāṣitam | paṭhitavyaṁ prayatnena hareḥ santoṣa-kāraṇam || tatraivānyatra -ambarīṣa śuka-proktaṁ nityaṁ bhāgavataṁ śṛṇu | paṭhasva sva-mukhenaiva yadīcchasi bhava-kṣayam || skānde prahlāda-saṁhitāyāṁ dvārakā-māhātmye -śrīmad-bhāgavataṁ bhaktyā paṭhate hari-sannidhau | jāgare tat-padaṁ yāti kula-vṛnda-samanvitaḥ
Так же и в «Сканде», в разделе Прабхасы: «Где, взяв за основу гаятри…» — и далее; «Кто из людей и бессмертных жил в середине сарасватской кальпы и откуда взялось в мире благое поведение, — то и названо „Бхагаватой“»; «И кто, переписав её…» — и далее; «Восемнадцать тысяч — так провозглашена та „Пурана“».
И другая пурана: «Книга в восемнадцать тысяч, измеренная двенадцатью песнями, где брахма-видья Хаягривы и убиение Вритры, и где начало с гаятри, — её-то и знают как „Бхагавату“».
Здесь «брахма-видья Хаягривы» по соседству с убиением Вритры означает не что иное, как «Нараяна-варму». Словом «Хаягрива» назван тут Дадхичи Ашваширас: им-то и было начато знание Брахмана, именуемое «Нараяна-вармой». А что голова у него конская, известно из шестой песни — «тот, кого зовут Конская Голова»; что же «Нараяна-варма» есть знание Брахмана, видно и из речения, приведённого в тике: «Услышав это, Дадхьянч Атхарванов, добром почтённый и убоявшийся неправды, поведал им двоим праваргью и знание Брахмана».
Высшая же саттвичность «Шримад-Бхагаваты» — в том, что она любезна Бхагавану и желанна бхагаватам. Как в «Падме» вопрос Гаутамы к Амбарише: «Ты читаешь „Бхагавата-пурану“ пред лицом Хари, о владыка земли, и житие Прахлады, царя дайтьев». Там же, в величании Вьянджули, наставление ему: «Ночью должно бдеть и слушать вишнуитское сказание; и песен без числа, и „Пурану“, произнесённую Шукой, должно читать с усердием — она причина удовлетворения Хари». Там же в другом месте: «Амбариша, всегда слушай „Бхагавату“, произнесённую Шукой; читай её и своими устами, если желаешь истощения бытия». В «Сканде», в Прахлада-самхите, в величании Двараки: «Кто с преданностью читает „Шримад-Бхагавату“ близ Хари, в ночном бдении, тот достигает Его обители вместе со всем своим родом».
000000000000 · опубликовано 1 янв. 1970 г., 00:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Приметы подобраны так, чтобы книгу можно было опознать: объём, число песней, два сюжета, зачин.
Разбор «брахма-видьи Хаягривы» показывает приём: тёмное имя расшифровывается соседством, а не догадкой.
Саттвичность доказывается не свойством вещества, а тем, кому книга дорога.