पूर्वम् इति पाठे पूर्वम् एवाहम् इहासम्, इति तत्पुरुषस्य पुरुषत्वम् इति श्रौतनिर्वचनविशेषपुरस्कारेण च स एवोच्यते । तम् अपश्यत् श्रीवेदव्यास इति स्वरूपशक्तिम् अन्तम् एवेत्य् एतत् स्वयम् एव लब्धम् पूर्णं चन्द्रम् अपश्यद् इत्य् उक्ते कान्तिम् अन्तम् अपश्यद् इति लभ्यते । अतएव त्वम् आद्यः पुरुषः साक्षाद् ईश्वरः प्रकृतेः परः मायां व्युदस्य चिच्छक्त्या कैवल्ये स्थित आत्मनि ॥ इत्य् उक्तम् । अतएव मायां च तदपाश्रयम् इत्य् अनेन तस्मिन् अप अपकृष्ट आश्रयो यस्याः । निलीय स्थितत्वाद् इति मायाया न तत्स्वरूपभूतत्वम् इत्य् अपि लभ्यते । वक्ष्यते च माया परैत्य् अभिमुखे च विलज्जमाना इति । स्वरूपशक्तिर् इयम् अत्रैव व्यक्तीभविष्यति अनर्थोपशमं साक्षाद् भक्तियोगम् अधोक्षजे इत्य् अनेन आत्मारामाश् च इत्य् अनेन च । पूर्वत्र हि भक्तियोगप्रभावः खल्व् असौ मायाभिभावकतया स्वरूपशक्तिवृत्तित्वेनैव गम्यते । परत्र च ते गुणा ब्रह्मानन्दस्याप्य् उपरिचरतया स्वरूपशक्तेः परमवृत्तिताम् एवार्हन्तीति । मायाधिष्ठातृपुरुषस् तु तदंशत्वेन, ब्रह्म च तदीयनिर्विशेषाविर्भावत्वेन, तदन्तर्भावविवक्षया पृथङ् नोक्ते इति ज्ञेयम् । अतोऽत्र पूर्ववद् एव सम्बन्धितत्त्वं निर्धारितम्
pūrvam iti pāṭhe pūrvam evāham ihāsam, iti tat-puruṣasya puruṣatvam iti śrauta-nirvacana-viśeṣa-puraskāreṇa ca sa evocyate | tam apaśyat śrī-veda-vyāsa iti svarūpa-śaktim antam evety etat svayam eva labdham pūrṇaṁ candram apaśyad ity ukte kāntim antam apaśyad iti labhyate | ataeva -tvam ādyaḥ puruṣaḥ sākṣād īśvaraḥ prakṛteḥ paraḥ māyāṁ vyudasya cic-chaktyā kaivalye sthita ātmani || ity uktam | ataeva māyāṁ ca tad-apāśrayam ity anena tasmin apa apakṛṣṭa āśrayo yasyāḥ | nilīya sthitatvād iti māyāyā na tat-svarūpa-bhūtatvam ity api labhyate | vakṣyate ca -māyā paraity abhimukhe ca vilajjamānā iti | svarūpa-śaktir iyam atraiva vyaktībhaviṣyati anarthopaśamaṁ sākṣād bhakti-yogam adhokṣaje ity anena ātmārāmāś ca ity anena ca | pūrvatra hi bhakti-yoga-prabhāvaḥ khalv asau māyābhibhāvakatayā svarūpa-śakti-vṛttitvenaiva gamyate | paratra ca te guṇā brahmānandasyāpy uparicaratayā svarūpa-śakteḥ parama-vṛttitām evārhantīti | māyādhiṣṭhātṛ-puruṣas tu tad-aṁśatvena, brahma ca tadīya-nirviśeṣāvirbhāvatvena, tad-antarbhāva-vivakṣayā pṛthaṅ nokte iti jñeyam | ato'tra pūrvavad eva sambandhi-tattvaṁ nirdhāritam
А при чтении «прежде» назван тот же самый — по особому шрутийному толкованию «прежде именно Я был здесь», отчего Пуруша и зовётся Пурушей.
«Его увидел Шри Веда-вьяса» — отсюда само собою получается, что увидел Его вместе с Его собственной силой: когда сказано «увидел полную луну», получается, что увидел её вместе с сиянием. Потому и сказано: «Ты — первый Пуруша, Сам Владыка, выше пракрити; отбросив майю силою сознания, Ты пребываешь в единственности, в Себе».
И потому словами «и майю, опершуюся прочь от Него» сказано вот что: опора её на Нём — «апа», то есть отстранённая, ибо стоит она затаившись. Отсюда получается и то, что майя не есть Его собственная природа. Так и будет сказано: «Майя отступает, стыдясь, пред обращённым к Нему».
А эта собственная сила станет явна здесь же — словами «бхакти-йогу к Адхокшадже, что прямо утишает беду» и словами «и те, кто находят отраду в себе». Ибо в первом случае мощь бхакти-йоги, подавляющая майю, разумеется именно как деятельность собственной силы; а во втором — те достоинства, что ходят выше даже блаженства Брахмана, и могут быть только высшей её деятельностью.
Пуруша же, правящий майей, есть Его часть, а Брахман — Его бескачественное явление; отдельно они не названы потому, что подразумеваются включёнными в Него. Так должно разуметь. Потому и здесь, как прежде, установлена связуемая истина.
000000000000 · опубликовано 1 янв. 1970 г., 00:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
«Опершаяся прочь» — разбор одной приставки, и на нём держится весь вывод: майя при Нём, но не из Него.
Сравнение с луной и её сиянием говорит о другом: собственную силу не видят отдельно, её видят вместе.
Пуруша и Брахман не перечислены рядом не по забвению, а потому что уже названы — в Нём.