शिवानन्दः—तथाप्यागच्छ मयैव प्रतिपाल्य नेतव्योऽसि; यावदद्वैतदेवाज्ञा न लभ्यते तावदेव विलम्बः । (इति चिन्तयति ।)
(ततः प्रविशति गन्धर्वः ।)
गन्धर्वनामा—अये, अयमयं शिवानन्दः । तद्यावदुपसर्पामि । (इत्युपसर्पति ।)
शिवानन्दः—(पुरोऽवलोक्य ।) अये, पुरतोऽयमाचार्यगोस्वामिनो भृत्य इव लक्ष्यते । तद्भद्रं जातम् । यदर्थं चिन्त्यते तदेव संपन्नम् ।
(उपसृत्य ।)
गन्धर्वनामा—महाशय, आज्ञापयति भगवानद्वैतगोस्वामी भवन्तम् ।
शिवानन्दः—अवहितोऽस्मि । कथ्यताम् ।
गन्धर्वनामा—आयातः । (इत्यादि पुनः पठति ।)
शिवानन्दः—अहमपि तदाज्ञां प्रतीक्षमाण एवास्मि ।
गन्धर्वनामा—विशेषः कश्चिदस्ति ।
शिवानन्दः—कोऽसौ ।
गन्धर्वनामा—अस्मिन्नब्दे स्नानयात्रा च द्रष्टव्येति ।
शिवानन्दः—अभीष्टमेवैतदखिलस्य । तत्साधय भगवन्तो ज्ञाप्यन्ताम्, अयमहं दिनानि निर्धार्य चरणान्तिकं गच्छन्नस्मि । तावदहं श्रीवासपण्डितप्रभृतिभिर्निर्णेतुं तत्र गच्छामि, त्वमपि साधय । (इति निष्क्रान्ताः ।)
(ततः प्रविशत्यपटीक्षेपेण सार्वभौमः ।)
सार्वभौमः—यद्यपि भगवतोऽस्मिन्नर्थे नानुमतिर्जाता, तथापि हठादेवाहं वाराणसीं गत्वा भगवन्मतं ग्राहयामीति हठादेव तत्र गच्छन्नस्मि । न जाने किं भवति । यद्यपि भगवत इच्छाधीनैव करुणा, तथापि करुणापरतन्त्रत्वं तस्येति कदाचित् करुणापि स्वतन्त्रा भवतीति करुणाया एव साहाय्येन यद्भवति तदेव भविष्यति । (इति परिक्रामन् पुरोऽवलोक्य ।) अहो,
यदमी एकत्र समुपचिता अनेकशो नानादेशीया जनाः परतो दृश्यन्ते तदमी तैर्थिका एव । (पुनर्निभाल्य ।) अये, सर्व एव गौडीयाः । (पुनर्निरूप्य ।) अयमयमद्वैताचार्यः, अयमयं नित्यानन्दावधूतः, अयमयं श्रीवासः, अयमयं हरिदासः, अयं गदाधरदासः, इमे गोविन्दघोषादयः, एष मकरध्वजः, एष काशीनाथः, एते नरहरिप्रमुखाः, एते कुलीनग्रामीणा रामानन्दादयः, एते नित्यानन्दपार्षदा गौरीदासादयः । किं बहुना । सर्वे चैतन्यपार्षदा एव समागच्छन्ति । तद्भद्रमेव जातमद्यात्रैव स्थित्वा प्रत्येकमेते संभाषणीयाः । (इत्युपसर्पति ।)
(ततः प्रविशन्ति भगवद्दर्शनार्थं प्रस्थिता अद्वैतादयः ।)
अद्वैतः—अये, पुरतः सार्वभौम इव दृश्यते कोऽर्थः ।
सार्वभौमः—(उपसृत्याद्वैतं प्रणमति, एवमन्यानपि । दूरे हरिदासं विलोक्य ।)
कुलजात्यनपेक्षाय हरिदासाय ते नमः ।
हरिदासः—(दूरेऽपसर्पन् ससाध्वसं प्रणमति ।)
अद्वैतः—सार्वभौम, भवद्भिः कथं श्रीकृष्णचैतन्यपदारविन्दस्य विच्छेद ऊरीकृतः ।
सार्वभौमः—एवमेव । (इति सर्वे कथयन्ति ।)
अद्वैतः—हंहो, अद्यात्रैव सर्वे विश्रामन्तु; भट्टाचार्येण सह गोष्ठी कर्तव्या ।
सर्वे—यथा रुचितं भवद्भ्यः । (इति यथायथं वासं कुर्वन्ति ।)
श्रीकान्तः—(शिवानन्दं प्रति ।) भो मातुलमहाशय, अहमग्रे यामि यदि वोऽनुमतिर्भवति ।
शिवानन्दः—यथासुखं साधय ।
श्रीकान्तः—(प्रणम्य निष्क्रामति ।)
अद्वैतः—एहि भट्टाचार्य, एहि । वासं कृत्वा समये सर्वं श्रोतव्यम् । (इति निष्क्रान्तः ।)
(ततः प्रविशतः स्वरूपगोविन्दौ ।)
स्वरूपः—श्रुतं गौडतः सर्वेऽद्वैतादयः समागच्छन्ति ।
गोविन्दः—संप्रति तान्मध्यवर्त्मनि परित्यज्य श्रीकान्तोऽधुनैव समायातः ।
स्वरूपः—क्वासौ ।
गोविन्दः—महाप्रभुणा सह संकथयन्नास्ते ।
स्वरूपः—तदावामपि शृणुवः । (इत्युपसर्पतः ।)
(ततः प्रविशति सुखोपविष्टः पुरीश्वरेण सह स महाप्रभुः, कियद्दूरे श्रीकान्तश्च ।)
महाप्रभुः—श्रीकान्त, कथय के के समायान्ति ।
श्रीकान्तः—प्रभो, सर्व एव त्वदीयाः । अस्मिन्नब्दे न कोऽपि तत्र वर्तते । अदृष्टश्रीचरणाश्च केचित् ।
स्वरूपः—(उपसृत्य ।) जयति जयति महाप्रभुः ।
महाप्रभुः—एह्येहि स्वरूप । (इति स्वसमीपमुपवेशयति ।)
श्रीकान्तः—(स्वरूपं प्रणमति ।)
महाप्रभुः—श्रीकान्त, ततस्ततः के तेऽदृष्टपूर्वाः ।
श्रीकान्तः—प्रभो, अद्वैताचार्यस्य पुत्रा विष्णुदासगोपालदासादयः । अन्याश्चाद्वैतसङ्गे कश्चिदखिलजनप्रियः श्रीनाथनामा ।
महाप्रभुः—कथमसौ शिवानन्दसङ्गं त्यक्त्वा तत्सङ्गे आयाति ।
श्रीकान्तः—तेनोक्तं मया निभृते भवान् महाप्रभोः समीपे नीत्वा तद्विशेषानुग्रहो ग्राहयितव्य इति तदाश्वासेन ।
महाप्रभुः—(विहस्य स्वरूपं प्रति ।) श्रूयताम् ।
śivānandaḥ—tathāpyāgaccha mayaiva pratipālya netavyo'si; yāvadadvaitadevājñā na labhyate tāvadeva vilambaḥ | (iti cintayati |)
(tataḥ praviśati gandharvaḥ |)
gandharvanāmā—aye, ayamayaṃ śivānandaḥ | tadyāvadupasarpāmi | (ityupasarpati |)
śivānandaḥ—(puro'valokya |) aye, purato'yamācāryagosvāmino bhṛtya iva lakṣyate | tadbhadraṃ jātam | yadarthaṃ cintyate tadeva saṃpannam |
(upasṛtya |)
gandharvanāmā—mahāśaya, ājñāpayati bhagavānadvaitagosvāmī bhavantam |
śivānandaḥ—avahito'smi | kathyatām |
gandharvanāmā—āyātaḥ | (ityādi punaḥ paṭhati |)
śivānandaḥ—ahamapi tadājñāṃ pratīkṣamāṇa evāsmi |
gandharvanāmā—viśeṣaḥ kaścidasti |
śivānandaḥ—ko'sau |
gandharvanāmā—asminnabde snānayātrā ca draṣṭavyeti |
śivānandaḥ—abhīṣṭamevaitadakhilasya | tatsādhaya bhagavanto jñāpyantām, ayamahaṃ dināni nirdhārya caraṇāntikaṃ gacchannasmi | tāvadahaṃ śrīvāsapaṇḍitaprabhṛtibhirnirṇetuṃ tatra gacchāmi, tvamapi sādhaya | (iti niṣkrāntāḥ |)
(tataḥ praviśatyapaṭīkṣepeṇa sārvabhaumaḥ |)
sārvabhaumaḥ—yadyapi bhagavato'sminnarthe nānumatirjātā, tathāpi haṭhādevāhaṃ vārāṇasīṃ gatvā bhagavanmataṃ grāhayāmīti haṭhādeva tatra gacchannasmi | na jāne kiṃ bhavati | yadyapi bhagavata icchādhīnaiva karuṇā, tathāpi karuṇāparatantratvaṃ tasyeti kadācit karuṇāpi svatantrā bhavatīti karuṇāyā eva sāhāyyena yadbhavati tadeva bhaviṣyati | (iti parikrāman puro'valokya |) aho,
yadamī ekatra samupacitā anekaśo nānādeśīyā janāḥ parato dṛśyante tadamī tairthikā eva | (punarnibhālya |) aye, sarva eva gauḍīyāḥ | (punarnirūpya |) ayamayamadvaitācāryaḥ, ayamayaṃ nityānandāvadhūtaḥ, ayamayaṃ śrīvāsaḥ, ayamayaṃ haridāsaḥ, ayaṃ gadādharadāsaḥ, ime govindaghoṣādayaḥ, eṣa makaradhvajaḥ, eṣa kāśīnāthaḥ, ete naraharipramukhāḥ, ete kulīnagrāmīṇā rāmānandādayaḥ, ete nityānandapārṣadā gaurīdāsādayaḥ | kiṃ bahunā | sarve caitanyapārṣadā eva samāgacchanti | tadbhadrameva jātamadyātraiva sthitvā pratyekamete saṃbhāṣaṇīyāḥ | (ityupasarpati |)
(tataḥ praviśanti bhagavaddarśanārthaṃ prasthitā advaitādayaḥ |)
advaitaḥ—aye, purataḥ sārvabhauma iva dṛśyate ko'rthaḥ |
sārvabhaumaḥ—(upasṛtyādvaitaṃ praṇamati, evamanyānapi | dūre haridāsaṃ vilokya |)
kulajātyanapekṣāya haridāsāya te namaḥ |
haridāsaḥ—(dūre'pasarpan sasādhvasaṃ praṇamati |)
advaitaḥ—sārvabhauma, bhavadbhiḥ kathaṃ śrīkṛṣṇacaitanyapadāravindasya viccheda ūrīkṛtaḥ |
sārvabhaumaḥ—evameva | (iti sarve kathayanti |)
advaitaḥ—haṃho, adyātraiva sarve viśrāmantu; bhaṭṭācāryeṇa saha goṣṭhī kartavyā |
sarve—yathā rucitaṃ bhavadbhyaḥ | (iti yathāyathaṃ vāsaṃ kurvanti |)
śrīkāntaḥ—(śivānandaṃ prati |) bho mātulamahāśaya, ahamagre yāmi yadi vo'numatirbhavati |
śivānandaḥ—yathāsukhaṃ sādhaya |
śrīkāntaḥ—(praṇamya niṣkrāmati |)
advaitaḥ—ehi bhaṭṭācārya, ehi | vāsaṃ kṛtvā samaye sarvaṃ śrotavyam | (iti niṣkrāntaḥ |)
(tataḥ praviśataḥ svarūpagovindau |)
svarūpaḥ—śrutaṃ gauḍataḥ sarve'dvaitādayaḥ samāgacchanti |
govindaḥ—saṃprati tānmadhyavartmani parityajya śrīkānto'dhunaiva samāyātaḥ |
svarūpaḥ—kvāsau |
govindaḥ—mahāprabhuṇā saha saṃkathayannāste |
svarūpaḥ—tadāvāmapi śṛṇuvaḥ | (ityupasarpataḥ |)
(tataḥ praviśati sukhopaviṣṭaḥ purīśvareṇa saha sa mahāprabhuḥ, kiyaddūre śrīkāntaśca |)
mahāprabhuḥ—śrīkānta, kathaya ke ke samāyānti |
śrīkāntaḥ—prabho, sarva eva tvadīyāḥ | asminnabde na ko'pi tatra vartate | adṛṣṭaśrīcaraṇāśca kecit |
svarūpaḥ—(upasṛtya |) jayati jayati mahāprabhuḥ |
mahāprabhuḥ—ehyehi svarūpa | (iti svasamīpamupaveśayati |)
śrīkāntaḥ—(svarūpaṃ praṇamati |)
mahāprabhuḥ—śrīkānta, tatastataḥ ke te'dṛṣṭapūrvāḥ |
śrīkāntaḥ—prabho, advaitācāryasya putrā viṣṇudāsagopāladāsādayaḥ | anyāścādvaitasaṅge kaścidakhilajanapriyaḥ śrīnāthanāmā |
mahāprabhuḥ—kathamasau śivānandasaṅgaṃ tyaktvā tatsaṅge āyāti |
śrīkāntaḥ—tenoktaṃ mayā nibhṛte bhavān mahāprabhoḥ samīpe nītvā tadviśeṣānugraho grāhayitavya iti tadāśvāsena |
mahāprabhuḥ—(vihasya svarūpaṃ prati |) śrūyatām |
Шивананда. И всё же пойдём: я сам поведу тебя и присмотрю. Задержка лишь до тех пор, пока не получим распоряжения Адвайта-девы. (Раздумывает.)
(Входит Гандхарва.)
Гандхарва. А, вот и Шивананда. Подойду. (Подходит.)
Шивананда. (Взглянув вперёд.) А, впереди будто слуга Ачарьи Госвами. Хорошо: сбылось то, о чём думал.
(Подходит.)
Гандхарва. Почтенный, господин Адвайта Госвами велит тебе передать.
Шивананда. Слушаю. Говори.
Гандхарва. «Настал…» (Снова повторяет.)
Шивананда. Я как раз и ждал его распоряжения.
Гандхарва. Есть и особое.
Шивананда. Какое?
Гандхарва. Чтобы в этом году увидеть и праздник омовения.
Шивананда. Этого все и хотят. Ступай, передай досточтимым: я назначу дни и сам приду к их стопам. А пока пойду всё решить со Шривасой Пандитом и другими. Ступай и ты. (Уходят.)
(Поспешно входит Сарвабхаума.)
Сарвабхаума. Хоть Господь и не дал на это согласия, я своевольно иду в Варанаси, чтобы убедить тамошних принять учение Господа. Не знаю, что выйдет. Милость, правда, зависит от воли Господа; но Сам Он зависит от милости — значит, иногда и милость своевольна. Что будет с помощью милости, то и будет. (Проходя, смотрит вперёд.) Ах, вон впереди множество людей из разных краёв — должно быть, паломники. (Всмотревшись.) Ах, все гаудийцы! (Снова всмотревшись.) Вот он, Адвайта-ачарья; вот авадхута Нитьянанда; вот Шриваса; вот Харидас; это Гададхар Дас; это Говинда Гхош и другие; это Макарадхваджа; это Кашинатха; это спутники во главе с Нарахари; это Рамананда и другие из Кулина-грамы; это Гауридас и другие спутники Нитьянанды. Словом, идут все спутники Чайтаньи. Хорошо же: останусь сегодня здесь и поговорю с каждым. (Подходит.)
(Входят Адвайта и другие, вышедшие видеть Господа.)
Адвайта. Ах, впереди будто Сарвабхаума. Что бы это значило?
Сарвабхаума. (Подойдя, кланяется Адвайте, а также и другим. Увидев вдали Харидаса.) Поклон тебе, Харидас, для кого не значат ни род, ни каста!
Харидас. (Отступая ещё дальше, в смущении кланяется.)
Адвайта. Сарвабхаума, как ты решился на разлуку со стопами-лотосами Шри Кришна Чайтаньи?
Сарвабхаума. Вот так. (Рассказывает всем.)
Адвайта. Что ж, сегодня все отдохнут здесь: с Бхаттачарьей надо побеседовать.
Все. Как угодно вам. (Располагаются на ночлег.)
Шриканта. (Шивананде.) Дядюшка, если позволите, я пойду вперёд.
Шивананда. Ступай с миром.
Шриканта. (Кланяется и уходит.)
Адвайта. Пойдём, Бхаттачарья, пойдём. Устроимся — и в свой час всё выслушаем. (Уходит.)
(Входят Сварупа и Говинда.)
Сварупа. Слышно, из Гауды идут все, во главе с Адвайтой.
Говинда. Шриканта только что оставил их на полпути и пришёл.
Сварупа. Где он?
Говинда. Беседует с Махапрабху.
Сварупа. Тогда и мы послушаем. (Оба подходят.)
(Входит Махапрабху, удобно сидящий с Пуришварой, а поодаль Шриканта.)
Махапрабху. Шриканта, скажи, кто да кто идёт.
Шриканта. Господи, все Твои. В этом году там никого не осталось. И есть такие, кто ещё не видел Твоих стоп.
Сварупа. (Подойдя.) Слава, слава Махапрабху!
Махапрабху. Подойди, подойди, Сварупа. (Сажает его рядом.)
Шриканта. (Кланяется Сварупе.)
Махапрабху. Шриканта, а кто же те, кого я не видел?
Шриканта. Господи, сыновья Адвайта-ачарьи — Вишнудас, Гопаладас и другие. А с Адвайтой ещё некий Шринатха, любимец всех.
Махапрабху. Отчего он идёт с ним, оставив Шивананду?
Шриканта. Тот обнадёжил его: «Я сам отведу тебя втайне к Махапрабху и выпрошу для тебя особую милость».
Махапрабху. (Смеясь, Сварупе.) Послушай.
c71ad8fc899c · publicado 15 sept 2026, 18:00:00 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Самое неожиданное лицо этой сцены — Сарвабхаума, идущий в Варанаси проповедовать без позволения Господа. Его рассуждение о милости смело: Господь зависит от милости, значит, милость иногда своевольна.
И его первый поклон — Харидасу, «для кого не значат ни род, ни каста». Бывший знаток шастр кланяется тому, кого прежде не пустил бы на порог; а Харидас в ответ отходит ещё дальше.
Перечень идущих — снова перепись Навадвипы и Кулина-грамы: автор записывает всех, кто ходил в Пури.