Mahabharata
Раджасуярамбха-парва: Кришна о Джарасандхе · Verse 2.13.54–55
2134 / 3756
Mahabharata · 2.13.54–55
Devanāgarī

त्रियोजनायतं सद्म त्रिस्कन्धं योजनाद् अधि ॥
योजनान्ते शतद्वारं विक्रमक्रमतोरणम् ॥
अष्टादशावरैर् नद्धं क्षत्रियैर् युद्धदुर्मदैः ॥
अष्टादश सहस्राणि व्रातानां सन्ति नः कुले ॥
आहुकस्य शतं पुत्रा एकैकस् त्रिशतावरः ॥

Transliteration (IAST)

triyojanāyataṃ sadma triskandhaṃ yojanād adhi ||
yojanānte śatadvāraṃ vikramakramatoraṇam ||
aṣṭādaśāvarair naddhaṃ kṣatriyair yuddhadurmadaiḥ ||
aṣṭādaśa sahasrāṇi vrātānāṃ santi naḥ kule ||
āhukasya śataṃ putrā ekaikas triśatāvaraḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
त्रि-योजन-आयतम् सद्मtri-yojana-āyatam sadmaв три йоджаны протяжённый чертог [город],
त्रि-स्कन्धम् योजनात् अधिtri-skandham yojanāt adhiтрёхъярусный, более чем на йоджану,
योजन-अन्ते शत-द्वारम्yojana-ante śata-dvāramчерез [каждую] йоджану — сто врат,
विक्रम-क्रम-तोरणम्vikrama-krama-toraṇamс арками для воинского движения,
अष्टादश-अवरैः नद्धम्aṣṭādaśa-avaraiḥ naddhamвосемнадцатью [родами] укреплён,
क्षत्रियैः युद्ध-दुर्मदैःkṣatriyaiḥ yuddha-durmadaiḥкшатриями, неистовыми в битве;
अष्टादश सहस्राणिaṣṭādaśa sahasrāṇiвосемнадцать тысяч
व्रातानाम् सन्ति नः कुलेvrātānām santi naḥ kuleдружин есть в нашем роду;
आहुकस्य शतम् पुत्राःāhukasya śatam putrāḥу Ахуки сто сыновей,
एक-एकः त्रि-शत-अवरःeka-ekaḥ tri-śata-avaraḥкаждый — [во главе] не менее трёхсот;
Translation

«[Дварака] — чертог в три йоджаны длиною, трёхъярусный, [высотою] более йоджаны, с сотнею врат через [каждую] йоджану, с арками для воинского движения, укреплённый восемнадцатью [родами] кшатриев, неистовых в битве; восемнадцать тысяч дружин есть в нашем роду, и у Ахуки сто сыновей, каждый — [во главе] не менее трёхсот».

Commentary

Здесь Кришна исчисляет силу своего рода — не похвальбою, а ради верного расчёта союзника. Знаменательно, что для общего дела надлежит знать наличные силы: благоразумие требует ясного учёта, прежде чем звать на брань. Так писание являет точный счёт частью мудрой подготовки; и далее — поимённо герои.

Version

75824c7bcbe6 · published Jun 16, 2026, 1:00:00 PM UTC

Page between verses with