Bhakti-rasāmṛta-śeṣa
Prakāśa 4: On the Figures of Speech4.56Jīva Gosvāmī
105 / 253
Linux
Pasar páginas
Bhakti-rasāmṛta-śeṣa · 4.56
॥
Devanāgarī

विषयार्थतयारोप्ये प्रकृतार्थोपयोगिनि ।परिणामो भवेत् तुल्या तुल्याधिकरणो द्विधा ॥56॥आरोप्यमाणस्यारोपविषयतया परिणामात् परिणामः ।स्मितेनोपायनं कृष्णस्यागतस्य कृतं तया ।स्तनोपपीडम् आश्लेषं द्यूते चक्रे यया पणः ॥अत्रोपायनपणौ वसनाभरणादिभावेनोपयुज्यते । अत्र तु कृष्णसम्भाषणद्यूतयोः स्मिताश्लेषरूपतया प्रथमे वैयधिकरण्येन प्रयोगः । द्वितीये सामानाधिकरण्येन चेति । रूपके मुखचन्द्रं हरेः पश्य इत्य् आदौ आरोप्यमाणस्य च चन्द्रादेर् उपरञ्जकत्वमात्रम् । न तु प्रकृते दर्शनादाव् उपयोगः । इह तूपायनादेर् विषयेण तादात्म्यम् । प्रकृते च कृष्णसम्भाषणादौ उपयोगः । अतएव रूपके आरोप्यस्यावच्छेदकमात्रेणान्वयः । अत्र तु तादात्म्येन । यत् ते सुजात इत्य् आदौ रूपकम् एव, न परिणामः । अतिस्नेहेनातिकर्कशत्वानां स्तनानां पादव्यथनताया अप्रस्तुतत्वाद् असौ तदागमनघटनार्थम् अनुसन्धीयते । अयम् अपि रूपकवद् अधिकारूढविशिष्टो दृश्यते । यथा—उद्यत्तमसि च वृन्दावनदेशे क्वापि चित्रम् आभाति ।काश्चन दिव्यौषधयः स्फुरन्ति दीपा विनापि तैलादि ॥अत्र दीपानाम् ओषध्यात्मतया प्रकृते श्रीकृष्णलीलोपयोगिन्यन्धकारनाश उपयोगः । अत्र तैलादि विनाभावेनाधिकारूढं वैशिष्ट्यम् ।प्रस्वेदोत्पुलकादरोक्त्यमृतसत्सौरभ्यमन्दस्मितैःपाद्यार्घ्याचमनीयगन्धकुसुमान्य् आजह्रुर् आराधने ।कृष्णस्य व्रजसुभ्रुवस् त्व् इह परीरम्भादिलीलामृतंनैवेद्यं च तदा सुधाधररसस् ताम्बूलम् आसाम् अभूत् ॥

Transliteración (IAST)

viṣayārthatayāropye prakṛtārthopayogini |pariṇāmo bhavet tulyā tulyādhikaraṇo dvidhā ||56||āropyamāṇasyāropa-viṣayatayā pariṇāmāt pariṇāmaḥ |smitenopāyanaṁ kṛṣṇasyāgatasya kṛtaṁ tayā |stanopapīḍam āśleṣaṁ dyūte cakre yayā paṇaḥ ||atropāyana-paṇau vasanābharaṇādi-bhāvenopayujyate | atra tu kṛṣṇa-sambhāṣaṇa-dyūtayoḥ smitāśleṣa-rūpatayā prathame vaiyadhikaraṇyena prayogaḥ | dvitīye sāmānādhikaraṇyena ceti | rūpake mukha-candraṁ hareḥ paśya ity ādau āropyamāṇasya ca candrāder uparañjakatva-mātram | na tu prakṛte darśanādāv upayogaḥ | iha tūpāyanāder viṣayeṇa tādātmyam | prakṛte ca kṛṣṇa-sambhāṣaṇādau upayogaḥ | ataeva rūpake āropyasyāvacchedaka-mātreṇānvayaḥ | atra tu tādātmyena | yat te sujāta ity ādau rūpakam eva, na pariṇāmaḥ | atisnehenātikarkaśatvānāṁ stanānāṁ pāda-vyathanatāyā aprastutatvād asau tad-āgamana-ghaṭanārtham anusandhīyate | ayam api rūpakavad adhikārūḍha-viśiṣṭo dṛśyate | yathā—udyat-tamasi ca vṛndāvana-deśe kvāpi citram ābhāti |kāścana divyauṣadhayaḥ sphuranti dīpā vināpi tailādi ||atra dīpānām oṣadhy-ātmatayā prakṛte śrī-kṛṣṇa-līlopayoginy-andhakāra-nāśa upayogaḥ | atra tailādi vinābhāvenādhikārūḍhaṁ vaiśiṣṭyam |prasvedotpulakādarokty-amṛta-sat-saurabhya-manda-smitaiḥpādyārghyācamanīya-gandha-kusumāny ājahrur ārādhane |kṛṣṇasya vraja-subhruvas tv iha parīrambhādi-līlāmṛtaṁnaivedyaṁ ca tadā sudhādhara-rasas tāmbūlam āsām abhūt ||

metro no identificado

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
विषयार्थतयारोप्येviṣayārthatayāropyeкогда накладываемое в облике предмета
प्रकृतार्थोपयोगिनिprakṛtārthopayoginiслужит делу речи,
परिणामोpariṇāmoпревращение
भवेत्bhavetбывает,
तुल्याtulyāс одинаковым
तुल्याधिकरणोtulyādhikaraṇoи неодинаковым падежом
द्विधाdvidhāдвояко
Traducción

Когда накладываемое, приняв облик предмета, служит делу, о котором речь, это превращение; оно двояко — при одинаковом и неодинаковом падеже. Превращение — потому что накладываемое превращается в предмет наложения. «Она поднесла Кришне, когда Он пришёл, в дар улыбку — она, у которой в игре в кости ставкой было объятие, прижимающее грудью». Обычно дар и ставка — одежда, украшения и прочее; а здесь они служат беседе с Кришной и игре в кости в облике улыбки и объятия: в первом случае — при разных падежах, во втором — при одинаковом. В уподоблении, например «смотри на лицо-месяц Хари», накладываемый месяц лишь окрашивает лицо, но не служит делу речи — созерцанию. А здесь дар и прочее тождественны предмету и служат делу речи — беседе с Кришной. Поэтому в уподоблении накладываемое связано лишь как определение, а здесь — через тождество. В стихе «Твои прекрасные стопы-лотосы…» — уподобление, а не превращение: боль стоп от груди, огрубевшей от великой любви, не есть дело речи; об этом думают, чтобы подготовить Его приход. Это украшение, как и уподобление, бывает с добавленным отличием. Например: «В краю Вриндавана, когда поднимается тьма, где-то сияет чудо: светятся дивные травы — светильники без масла». Здесь светильники в облике трав служат делу речи — рассеивают тьму, что нужно для игр Шри Кришны; а «без масла» — добавленное отличие. «Красавицы Враджа приносили в поклонении Кришне воду для омовения стоп, подношение, воду для питья, благовония и цветы — своим потом, трепетом, ласковым словом, нектаром, чистым ароматом и тихой улыбкой; а нектар объятий и прочих игр был тогда подношением пищи, и сок их нектарных губ — бетелем».

Versión

a497e62f0a1b · publicado 24 sept 2026, 12:40:03 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con