सति हेतौ फलाभावे विशेषोक्तिस् तथा द्विधा ॥98॥तथेत्य् उक्तानुक्तनिमित्तत्वात् । तत्रोक्तनिमित्ता, यथा—धनिनोऽपि निरुन्मादा युवानोऽपि न चञ्चलाः ।प्रभवोऽप्य् अप्रमत्तास् ते ये कृष्णचरणाश्रिताः ॥अत्र कृष्णचरणाश्रितत्वं निमित्तम् उक्तम् ।अनुक्तनिमित्ता, यथा—उदेतीन्दुः पूर्णो वहति पवनश् चन्दनवनात्कुहूकण्ठः कण्ठात् कलमविकलं निर्गमयति ।प्रियालीनां मूर्ध्नः शपथरचना दन्ततृणतापदोपान्ते कृष्णस् तद् अपि तव मानो न विरतः ॥अत्र ग्रहिलत्वं निमित्तं नोक्तम् । अचिन्त्यनिमित्तत्वं चानुक्तम् इत्य् अस्यैव भेद इति पृथङ् नोक्तम् । अत्र यथा—तृणीकृतत्यक्तकुलीननारीधर्मापि दूरोज्झितभर्तृकापि ।सती च याभीप्सितसच्चरित्राराधा विधात्रारचि चित्रशीला ॥अत्र चित्रशीलत्वम् अचिन्त्यत्वम् । इह च कार्याभावः कार्यविरुद्धसद्भावमुखेनापि निबद्ध्यते । विभावनायाम् अपि कारणाभावः कारणविरुद्धसद्भावमुखेन । एवं च "यः कौमारहरः" इत्य् आदेर् उत्कण्ठाकारणविरुद्धस्य निबन्धनाद् विभावना । "यः कौमारहरः" इत्य् आदेः कारणस्य च कार्यविरुद्धाया उत्कण्ठाया निबन्धाद् विशेषोक्तिः । एवं चात्र विभावनाविशेषोक्त्योः सङ्करः । शुद्धोदाहरणं तु मृग्यम् ।
sati hetau phalābhāve viśeṣoktis tathā dvidhā ||98||tathety uktānukta-nimittatvāt | tatrokta-nimittā, yathā—dhanino'pi nirunmādā yuvāno'pi na cañcalāḥ |prabhavo'py apramattās te ye kṛṣṇa-caraṇāśritāḥ ||atra kṛṣṇa-caraṇāśritatvaṁ nimittam uktam |anuktanimittā, yathā—udetīnduḥ pūrṇo vahati pavanaś candana-vanātkuhūkaṇṭhaḥ kaṇṭhāt kalama-vikalaṁ nirgamayati |priyālīnāṁ mūrdhnaḥ śapatha-racanā danta-tṛṇatāpadopānte kṛṣṇas tad api tava māno na virataḥ ||atra grahilatvaṁ nimittaṁ noktam | acintya-nimittatvaṁ cānuktam ity asyaiva bheda iti pṛthaṅ noktam | atra yathā—tṛṇīkṛta-tyakta-kulīna-nārīdharmāpi dūrojjhita-bhartṛkāpi |satī ca yābhīpsita-sac-caritrārādhā vidhātrāraci citra-śīlā ||atra citra-śīlatvam acintyatvam | iha ca kāryābhāvaḥ kārya-viruddha-sad-bhāva-mukhenāpi nibaddhyate | vibhāvanāyām api kāraṇābhāvaḥ kāraṇa-viruddha-sad-bhāva-mukhena | evaṁ ca "yaḥ kaumāra-haraḥ" ity āder utkaṇṭhā-kāraṇa-viruddhasya nibandhanād vibhāvanā | "yaḥ kaumāra-haraḥ" ity ādeḥ kāraṇasya ca kārya-viruddhāyā utkaṇṭhāyā nibandhād viśeṣoktiḥ | evaṁ cātra vibhāvanā-viśeṣoktyoḥ saṅkaraḥ | śuddhodāharaṇaṁ tu mṛgyam |
metro no identificado
Когда причина есть, а плода нет, это особое утверждение; оно тоже двояко. «Так же» — по названности и неназванности повода. С названным поводом — например: «Богаты — и не пьянеют, молоды — и не непостоянны, могущественны — и не беспечны те, кто прибегнул к стопам Кришны». Здесь повод назван — прибежище у стоп Кришны. С неназванным поводом — например: «Восходит полная луна, веет ветер из сандаловой рощи, кукушка льёт из горла нежные трели, милые подруги клянутся тебе, касаясь головы, Кришна с травинкой в зубах у твоих ног — и всё же твоя обида не прошла». Здесь не назван повод — упрямство. И «непостижимый повод» — тоже неназванный, это вид того же, потому он и не назван отдельно. Здесь, например: «Презрев и бросив, как траву, долг знатных женщин, отстранив мужа, и всё же целомудренная, желанного доброго поведения, — Радху Творец создал дивной нравом». Здесь «дивный нрав» — непостижимость. И здесь отсутствие следствия может быть описано через наличие того, что противоположно следствию; а в особой причинности отсутствие причины — через наличие того, что противоположно причине. Так, в стихе «Тот, кто похитил моё девичество…», описано противоположное причине тоски — и это особая причинность; а так как при причине «Тот, кто похитил моё девичество…» описана противоположная следствию тоска — это особое утверждение; так здесь смешаны особая причинность и особое утверждение. Чистый пример ещё надо найти.
4b41d81574c4 · publicado 24 sept 2026, 12:40:03 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Особое утверждение — зеркальная пара особой причинности: там следствие без причины, здесь причина без следствия. Прибегнувшие к Кришне богаты, но не пьяны от богатства: причина гордыни есть, гордыни нет. Радха нарушила все правила — и осталась чище всех: её любовь выше правил. Стих «Тот, кто похитил моё девичество…» — знаменитая строфа, которую любил повторять Шри Чайтанья.