भक्तिरसामृतशेषः
Prakāśa 4: On the Figures of Speech4.4जीव गोस्वामी
62 / 253
Linux
पन्ने पलटें
भक्तिरसामृतशेषः · 4.4
॥
देवनागरी

छेको व्यञ्जनसङ्घस्य सकृत् साम्यम् अनेकधा ॥4॥छेकश् छेकानुप्रासः । अनेकधेति रसः सर इत्य् आदेः क्रमभेदेन सादृश्यं नास्यालङ्कारस्य विषयः । यथा—सञ्चिन्वन् हरिगन्धान्धान् कुर्वन् पदे पदे भ्रमरान् ।विहरति विरहम्लापितगोपालीपालिपावनः पवनः ॥अत्र गन्धान्धान् इति संयुक्तयोः गोपालीपालीत्य् अस्यसंयुक्तयोः, पावनः पवन इति बहूनां व्यञ्जनानां सकृद् आवृत्तिः । छेको विदग्धस् तत्प्रयोज्यत्वाच् छेकानुप्रासः ।

लिप्यंतरण (IAST)

cheko vyañjana-saṅghasya sakṛt sāmyam anekadhā ||4||chekaś chekānuprāsaḥ | anekadheti rasaḥ sara ity ādeḥ krama-bhedena sādṛśyaṁ nāsyālaṅkārasya viṣayaḥ | yathā—sañcinvan hari-gandhāndhān kurvan pade pade bhramarān |viharati viraha-mlāpita-gopālī-pāli-pāvanaḥ pavanaḥ ||atra gandhāndhān iti saṁyuktayoḥ gopālī-pālīty asyasaṁyuktayoḥ, pāvanaḥ pavana iti bahūnāṁ vyañjanānāṁ sakṛd āvṛttiḥ | cheko vidagdhas tat-prayojyatvāc chekānuprāsaḥ |

छन्द अज्ञात

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
छेकोchekoискусное —
व्यञ्जन-सङ्घस्यvyañjana-saṅghasyaгруппы согласных
सकृत्sakṛtоднократное
साम्यम्sāmyamповторение
अनेकधाanekadhāмногообразное
अनुवाद

Искусное созвучие — однократное повторение группы согласных в том же порядке. «Искусное» — «чхеканупраса». «В том же порядке» — значит, сходство с перестановкой, как «расах — сарах», к этому украшению не относится. Например: «Собирая аромат Хари и на каждом шагу ослепляя им пчёл, веет ветер, очищая ряды пастушек, увядших в разлуке». Здесь в «гандхандхан» — сочетание согласных, в «гопали-пали» — несочетаемые, в «павана павана» — многие согласные повторены однажды. «Чхека» — знаток; созвучие, которым пользуются знатоки, — «искусное созвучие».

संस्करण

4367239f1e3c · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 12:40:03 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से