आधारकर्मविहिते द्विविधे च क्यचि क्यङि ।कर्मकर्त्रोर् णमुलि च स्याद् एवं पञ्चधा पुनः ॥25॥"धर्मलोपे लुप्ता" इत्य् अनुषज्यते । क्यच्क्यङ्णमुलः कलापमते इन् आयि णमः । क्रमेण, यथा—अन्तःपुरीयसि वने तनुजीयसि त्वंपाल्यं जनं गिरिसुताप्य् अनुजायते ते ।दृष्टः प्रजाभिर् अमृतद्युतिदर्शम् इन्द्रसञ्चारम् अत्र भुवि सञ्चरति व्रजेन्दो ॥अन्तःपुरीयसीत्य् अत्र सुखविहारास्पदत्वस्य । तनुजीयसीत्य् अत्र स्नेहनिर्भरत्वस्य च साधारणधर्मस्य लोपः । एवम् अन्यत्र । इह च यथादितुल्यादिविरहाच् छ्रौत्यादिचिन्ता नास्ति । तद् एवं धर्मलोपे दशप्रकारा लुप्ताः ।
ādhāra-karma-vihite dvividhe ca kyaci kyaṅi |karma-kartror ṇamuli ca syād evaṁ pañcadhā punaḥ ||25||"dharma-lope luptā" ity anuṣajyate | kyac-kyaṅ-ṇamulaḥ kalāpa-mate in āyi ṇamaḥ | krameṇa, yathā—antaḥpurīyasi vane tanujīyasi tvaṁpālyaṁ janaṁ giri-sutāpy anujāyate te |dṛṣṭaḥ prajābhir amṛta-dyuti-darśam indrasañcāram atra bhuvi sañcarati vrajendo ||antaḥpurīyasīty atra sukha-vihārāspadatvasya | tanujīyasīty atra sneha-nirbharatvasya ca sādhāraṇa-dharmasya lopaḥ | evam anyatra | iha ca yathādi-tulyādi-virahāc chrauty-ādi-cintā nāsti | tad evaṁ dharma-lope daśa-prakārā luptāḥ |
छन्द अज्ञात
И в суффиксах «кьяч» и «кьянг», предписанных для места и объекта, двояких, и в «намул» для объекта и деятеля — так снова пять видов. Сюда переносится: «при опущении признака — усечённое». «Кьяч», «кьянг», «намул» — по школе Калапы это «ин», «айи», «нам». По порядку, например: «Лес для тебя — как женские покои, народ, который надо беречь, — как сыновья; даже Дочь горы ведёт себя с тобой как младшая сестра; люди видят тебя, как видят месяц; ты ходишь по земле, как Индра, о Месяц Враджа!» В «ты считаешь лес женскими покоями» опущен общий признак — «место счастливых забав», в «считаешь сыновьями» — «полнота любви». Так и в прочих. И здесь нет «как», «равный» и подобных слов, поэтому о слышимом и смысловом речи нет. Так при опущении признака усечённое сравнение десяти видов.
3c4812061544 · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 12:40:03 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Санскрит умеет вложить сравнение в сам глагол: «антахпурияси» — «ты делаешь лес своими покоями», «тануджияси» — «ты держишь народ за сыновей». Русский передаёт это лишь описательно. Кришна, Месяц Враджа, живёт в лесу, как в своих покоях, и любит пастухов, как отец — детей.