अप्रस्तुतप्रस्तुतयोर् दीपकं तु निगद्यते ।अथ कारकम् एकं स्याद् अनेकासु क्रियासु चेत् ॥74॥एकधर्माभिसम्बन्ध इत्य् अनुवर्तते ।यथा—स्वं स्वं पतिंमन्यजनं व्रजाङ्गनाविहाय कृष्णं पतिम् आशु भेजिरे ।सती च योषित्प्रकृतिश् च निश्चलापुमांसम् अभ्येति भवान्तरेष्व् अपि ॥अत्रोत्तरार्धे अप्रस्तुतायाः प्रकृतेः प्रस्तुतायाः सत्या योषित एकार्थगमनक्रियासम्बन्धः ।यथा वा—नवं वयो मेऽत्र वसन्तकालःप्रेमाविचारी मदनोऽतिरुष्टः ।हरेर् अलब्धिर् गुरुगञ्जनं चषड् एव मर्माण्य् अवसादयन्ति ॥अत्र प्रस्तुतायाः हरेर् अलब्धेर् अप्रस्तुतानां नववयआदीनां च अवसादक्रियाभिसम्बन्धः ।लज्जते चिन्तयत्य् अन्तर् मुहुर् नन्दति ताम्यति ।मुह्यति प्रथमं प्राप्य राधामाधवदर्शनम् ॥दावत्रस्ता मृगदुहितरश् चन्द्रहीनाश् चकोर्यःस्रस्ता वृक्षान् नवकलतिका नीररिक्ताः शफर्यः ।ऊर्जप्रान्ताद् बहिर् अपगता हन्त नव्याब्जनाल्योयद्वद् दृष्टा हरिविरहिता राधिकाद्याश् च तद्वत् ॥तुल्ययोगितासहकारेण—तत् कैशोरं स च गुणचयः सा च गोपाङ्गनालिःसा वेशश्रीः स च मधुरिमा सा च कन्दर्पलीला ।सा वैदग्धी स च शुचिरसः सा च चापल्यलक्ष्मीर्अङ्गीकाराद् अजनि सफला श्रीलगोपेन्द्रसूनोः ॥
aprastuta-prastutayor dīpakaṁ tu nigadyate |atha kārakam ekaṁ syād anekāsu kriyāsu cet ||74||eka-dharmābhisambandha ity anuvartate |yathā—svaṁ svaṁ patiṁmanya-janaṁ vrajāṅganāvihāya kṛṣṇaṁ patim āśu bhejire |satī ca yoṣit-prakṛtiś ca niścalāpumāṁsam abhyeti bhavāntareṣv api ||atrottarārdhe aprastutāyāḥ prakṛteḥ prastutāyāḥ satyā yoṣita ekārtha-gamana-kriyā-sambandhaḥ |yathā vā—navaṁ vayo me'tra vasanta-kālaḥpremāvicārī madano'tiruṣṭaḥ |harer alabdhir guru-gañjanaṁ caṣaḍ eva marmāṇy avasādayanti ||atra prastutāyāḥ harer alabdher aprastutānāṁ nava-vaya-ādīnāṁ ca avasāda-kriyābhisambandhaḥ |lajjate cintayaty antar muhur nandati tāmyati |muhyati prathamaṁ prāpya rādhā-mādhava-darśanam ||dāva-trastā mṛga-duhitaraś candra-hīnāś cakoryaḥsrastā vṛkṣān nava-kalatikā nīra-riktāḥ śapharyaḥ |ūrja-prāntād bahir apagatā hanta navyābja-nālyoyadvad dṛṣṭā hari-virahitā rādhikādyāś ca tadvat ||tulyayogitā-sahakāreṇa—tat kaiśoraṁ sa ca guṇacayaḥ sā ca gopāṅganāliḥsā veśa-śrīḥ sa ca madhurimā sā ca kandarpa-līlā |sā vaidagdhī sa ca śuci-rasaḥ sā ca cāpalya-lakṣmīraṅgīkārād ajani saphalā śrīla-gopendra-sūnoḥ ||
छन्द अज्ञात
Когда вместе связаны постороннее и относящееся к делу, это называется светильником; а также — когда один участник действия выступает во многих действиях. Сюда переносится: «связь с одним свойством». Например: «Женщины Враджа, оставив каждая того, кто мнил себя её мужем, скоро прибегли к Кришне как к мужу: верная жена и природа неуклонно идут к Мужу и в иных рождениях». Здесь во второй половине посторонняя природа и относящаяся к делу верная жена связаны с одним действием — идти к одному. Или: «Моя юность, здесь — весна, любовь, что не рассуждает, разгневанный Мадана, недоступность Хари и брань старших — эти шестеро терзают меня до глубины». Здесь относящаяся к делу недоступность Хари и посторонние юность и прочее связаны с одним действием — терзать. «Впервые увидев Радху и Мадхаву, она стыдится, думает про себя, то радуется, то томится, то теряет чувства». «Как лани, испуганные лесным пожаром, как чакоры без луны, как свежие лианы, упавшие с деревьев, как рыбки без воды, как — увы! — свежие стебли лотосов, вырванные из воды, — такими виделись Радхика и другие без Хари». С помощью равного сопряжения: «То отрочество, и тот сонм достоинств, и тот ряд пастушек, та краса наряда, и та сладость, и та любовная игра, та искусность, и тот чистый вкус, и то богатство резвости — всё обрело плод, принятое сыном славного владыки пастухов».
f305b7c85bf9 · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 12:40:03 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Светильник — фигура, где одно слово, как лампа в центре комнаты, освещает сразу и главное, и постороннее. В первом примере строка о природе, что стремится к Высшему Мужу, освещает поступок гопи: оставив мнимых мужей, они пришли к Кришне, своему истинному Супругу. Последний стих — о том, что всё прекрасное во Врадже нашло смысл, лишь когда его принял Кришна.