भक्तिरसामृतशेषः
Prakāśa 4: On the Figures of Speech4.106जीव गोस्वामी
155 / 253
Linux
पन्ने पलटें
भक्तिरसामृतशेषः · 4.106
॥
देवनागरी

यद् आधेयम् अनाधारम् एकं चानेकगोचरम् ।किञ्चित् प्रकुर्वतः कार्यम् अशक्यस्येतरस्य वा ।कार्यस्य करणं दैवाद् विशेषस् त्रिविधस् ततः ॥106॥क्रमेण, यथा—बकीमुखानां हि हरेर् अरीणांदौर्जन्यसंघा अमुना हतानाम् ।सहास्यकारुण्यमुखैर् गुणौघैस्तिष्ठन्ति विज्ञैर् इह गीयमानाः ॥राधाग्रतश् च पुरतोऽपि च पार्श्वतश् च ।श्रोत्रे च चक्षुषि च वाचि च मानसे च ।केनाध्वनैष मदनो हृदि मे प्रविश्यमां हन्ति हन्त किम् इयं न निराचकार ॥नयनयुगविधाने राधिकाया विधात्राजगति मधुरसाराः सञ्चिताः सद्गुणा ये ।भुवि पतिततदंशैस् तेन सृष्टान्यसारैर्भ्रमरमृगचकोराम्भोजमीनोत्पलानि ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yad ādheyam anādhāram ekaṁ cāneka-gocaram |kiñcit prakurvataḥ kāryam aśakyasyetarasya vā |kāryasya karaṇaṁ daivād viśeṣas trividhas tataḥ ||106||krameṇa, yathā—bakī-mukhānāṁ hi harer arīṇāṁdaurjanya-saṁghā amunā hatānām |sahāsya-kāruṇya-mukhair guṇaughaistiṣṭhanti vijñair iha gīyamānāḥ ||rādhāgrataś ca purato'pi ca pārśvataś ca |śrotre ca cakṣuṣi ca vāci ca mānase ca |kenādhvanaiṣa madano hṛdi me praviśyamāṁ hanti hanta kim iyaṁ na nirācakāra ||nayana-yuga-vidhāne rādhikāyā vidhātrājagati madhurasārāḥ sañcitāḥ sadguṇā ye |bhuvi patitatadaṁśais tena sṛṣṭānyasārairbhramaramṛgacakorāmbhojamīnotpalāni ||

छन्द अज्ञात

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यद्yadкогда
आधेयम्ādheyamвмещаемое
अनाधारम्anādhāramбез вместилища,
एकंekaṁодно
चानेक-गोचरम्cāneka-gocaramи во многих местах,
किञ्चित्kiñcitнечто
प्रकुर्वतःprakurvataḥделающего
कार्यम्kāryamдело
अशक्यस्येतरस्यaśakyasyetarasyaдругого, невозможного,
वाvāили
कार्यस्यkāryasyaдела
करणंkaraṇaṁсовершение
दैवाद्daivādпо воле судьбы —
विशेषस्viśeṣasособенное
त्रिविधस्trividhasтрояко
ततःtataḥпотому
अनुवाद

Когда вмещаемое остаётся без вместилища, одно пребывает во многих местах или тот, кто делает одно дело, по воле судьбы совершает другое, невозможное, — это особенное, и потому оно трояко. По порядку, например: «Враги Хари во главе с Баки убиты Им, но толпы их злодеяний остаются здесь, воспеваемые мудрыми вместе с потоками Его достоинств — улыбкой, милосердием и прочим». «Перед Радхой, впереди, и по сторонам, и в ушах, и в глазах, и в речи, и в сердце — каким путём этот Мадана проник мне в сердце и убивает меня, — ах, почему же она не остановила его?» «Когда Творец создавал пару глаз Радхики, он собрал в мире всё сладкое и лучшее; а из упавших на землю бесплодных обрезков создал пчёл, ланей, чакор, лотосы, рыб и синие лотосы».

संस्करण

9d16b962f784 · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 12:40:03 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से