भक्तिरसामृतशेषः
Prakāśa 4: On the Figures of Speech4.5जीव गोस्वामी
63 / 253
Linux
पन्ने पलटें
भक्तिरसामृतशेषः · 4.5
॥
देवनागरी

अनेकस्यैकधा साम्यम् असकृद् वाप्य् अनेकधा ।एकस्य सकृद् अप्य् एष वृत्त्यनुप्रास इष्यते ॥5॥एकधा स्वरूपत एव, न तु क्रमतोऽपि । अनेकधा स्वरूपतः, क्रमतः । सकृद् अपीत्य् अपिशब्दाद् असकृद् अपि । यथा—उन्मीलन्मधुगन्धलुब्धमधुपव्याधूतेत्य् आदि । अत्र रसोल्लासैर् अमी इति रसयोर् एकधैव साम्यम् । न तु तेनैव क्रमेणापि । द्वितीये चरणे कलयोर् असकृत् तेनैव क्रमेण । प्रथमे एकस्य मकारस्य सकृद् हकारस्यासकृत् । रसवती वर्णरचना वृत्तिः । तदनुगतत्वेन प्रकर्षेण न्यसनाद् वृत्त्यनुप्रासः ।

लिप्यंतरण (IAST)

anekasyaikadhā sāmyam asakṛd vāpy anekadhā |ekasya sakṛd apy eṣa vṛtty-anuprāsa iṣyate ||5||ekadhā svarūpata eva, na tu kramato’pi | anekadhā svarūpataḥ, kramataḥ | sakṛd apīty api-śabdād asakṛd api | yathā—unmīlan-madhu-gandha-lubdha-madhupa-vyādhūtety ādi | atra rasollāsair amī iti rasayor ekadhaiva sāmyam | na tu tenaiva krameṇāpi | dvitīye caraṇe kalayor asakṛt tenaiva krameṇa | prathame ekasya ma-kārasya sakṛd ha-kārasyāsakṛt | rasavatī varṇa-racanā vṛttiḥ | tad-anugatatvena prakarṣeṇa nyasanād vṛtty-anuprāsaḥ |

छन्द अज्ञात

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अनेकस्यैकधाanekasyaikadhāмногих — одним образом
साम्यम्sāmyamповторение
असकृद्asakṛdмногократно
वाप्य्vāpyили же
अनेकधाanekadhāмногообразно,
एकस्यekasyaодного
सकृद्sakṛdоднократно
अप्य्apyдаже —
एषeṣaэто
वृत्त्य्-अनुप्रासvṛtty-anuprāsaсозвучие стиля
इष्यतेiṣyateпризнаётся
अनुवाद

Повторение многих согласных одним образом, или многократно и многообразно, или даже одного согласного однажды — это созвучие стиля. «Одним образом» — только по виду, но не по порядку; «многообразно» — и по виду, и по порядку. «Даже однажды» — частица «даже» охватывает и многократное. Например, «Унмилан-мадху-гандха-лубдха-мадхупа-вьядхута…» и так далее. Здесь в «расолласаир ами» звуки «р» и «с» повторены лишь одним образом, но не в том же порядке; во второй стопе «к» и «л» — многократно и в том же порядке; в первой — один звук «м» однажды, «х» — многократно. Стиль (вритти) — расположение звуков, полное вкуса; созвучие, выразительно расставленное в согласии с ним, — созвучие стиля.

संस्करण

1d4749b5a29e · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 12:40:03 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से