भक्तिरसामृतशेषः
Prakāśa 4: On the Figures of Speech4.124जीव गोस्वामी
173 / 253
Linux
पन्ने पलटें
भक्तिरसामृतशेषः · 4.124
॥
देवनागरी

उक्त्वा चात्यन्तम् उत्कर्षम् अत्युत्कृष्टस्य वस्तुनः ।कल्पितेऽप्य् उपमानत्वे प्रतीपं केचिद् ऊचिरे ॥124॥यथा,मम वदनम् एव नयनानन्दकम् इति मा कृथाः सुतम् अनु गर्वम् ।अपरोऽपि कश्चिद् एवंराकायां शरदि शीतांशुः ॥अत्र नयनानन्दम् उत्कर्ष उक्तस् तदनुक्तैर् नायम् अलङ्कारः । यथा "ब्रह्मेव ब्राह्मणो वदति" इत्य् आदि ।तद्वक्त्रं यदि को विधुः स्मितकला सा चेत् प्रभा निष्प्रभास्ते दन्ता यद् इमानि धिग् यदि च ते नेत्रे चकोरैर् अलम् ।इत्थं सर्वजनाद् असौ सहगणं स्वं प्रत्यवज्ञा वचस्त्वत्प्राशस्त्यमयं निशम्य हृदये राधे मुहुर् म्लायति ॥

लिप्यंतरण (IAST)

uktvā cātyantam utkarṣam atyutkṛṣṭasya vastunaḥ |kalpite'py upamānatve pratīpaṁ kecid ūcire ||124||yathā,mama vadanam eva nayanā-nandakam iti mā kṛthāḥ sutam anu garvam |aparo'pi kaścid evaṁrākāyāṁ śaradi śītāṁśuḥ ||atra nayanānandam utkarṣa uktas tad-anuktair nāyam alaṅkāraḥ | yathā "brahmeva brāhmaṇo vadati" ity ādi |tad-vaktraṁ yadi ko vidhuḥ smita-kalā sā cet prabhā niṣprabhāste dantā yad imāni dhig yadi ca te netre cakorair alam |itthaṁ sarva-janād asau saha-gaṇaṁ svaṁ pratyavajñā vacastvat-prāśastya-mayaṁ niśamya hṛdaye rādhe muhur mlāyati ||

छन्द अज्ञात

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
उक्त्वाuktvāсказав
चात्यन्तम्cātyantamи крайнее
उत्कर्षम्utkarṣamпревосходство
अत्युत्कृष्टस्यatyutkṛṣṭasyaпревосходнейшей
वस्तुनःvastunaḥвещи,
कल्पितेऽप्य्kalpite'pyи при представленной
उपमानत्वेupamānatveобразности
प्रतीपंpratīpaṁобращением
केचिद्kecidнекоторые
ऊचिरेūcireназвали
अनुवाद

Некоторые называют обращением и тот случай, когда, сказав о крайнем превосходстве превосходнейшей вещи, её всё же представляют образом для сравнения. Например: «Не гордись сыном, думая: „Лишь его лицо радует глаза“, — есть и другое такое же: осенняя полная луна». Здесь сказано о превосходстве — «радует глаза»; без этого не было бы и украшения, как в «брахман говорит, как Брахма» и подобном. «„Если это её лицо, то что такое луна? Если это искусство её улыбки, то сияния — без сияния; если это её зубы, то позор жемчугу; если это её глаза, то довольно чакор!“ — слыша от всех такие слова хвалы тебе, презрительные к нему самому и его свите, луна, Радха, снова и снова вянет в сердце».

संस्करण

13fa9d3a1baf · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 12:40:03 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से