Mahabharata
Арджуна-ванаваса-парва: брак Субхадры и рождение потомства · Verse 1.213.58–61
1735 / 3756
Mahabharata · 1.213.58–61
Devanāgarī

ततः सुभद्रा सौभद्रं केशवस्य प्रिया स्वसा ॥
जयन्तम् इव पौलोमी द्युतिमन्तम् अजीजनत् ॥
दीर्घबाहुं महासत्त्वम् ऋषभाक्षम् अरिंदमम् ॥
सुभद्रा सुषुवे वीरम् अभिमन्युं नरर्षभम् ॥
अभीश् च मन्युमांश् चैव ततस् तम् अरिमर्दनम् ॥
अभिमन्युम् इति प्राहुर् आर्जुनिं पुरुषर्षभम् ॥
स सात्वत्याम् अतिरथः संबभूव धनंजयात् ॥
मखे निर्मथ्यमानाद् वा शमीगर्भाद् धुताशनः ॥

Transliteration (IAST)

tataḥ subhadrā saubhadraṃ keśavasya priyā svasā ||
jayantam iva paulomī dyutimantam ajījanat ||
dīrghabāhuṃ mahāsattvam ṛṣabhākṣam ariṃdamam ||
subhadrā suṣuve vīram abhimanyuṃ nararṣabham ||
abhīś ca manyumāṃś caiva tatas tam arimardanam ||
abhimanyum iti prāhur ārjuniṃ puruṣarṣabham ||
sa sātvatyām atirathaḥ saṃbabhūva dhanaṃjayāt ||
makhe nirmathyamānād vā śamīgarbhād dhutāśanaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ततः सुभद्रा सौभद्रं केशवस्य प्रिया स्वसाtataḥ subhadrā saubhadraṃ keśavasya priyā svasāзатем Субхадра, дорогая сестра Кешавы, [сына] Саубхадру,
जयन्तम् इव पौलोमी द्युतिमन्तम् अजीजनत्jayantam iva paulomī dyutimantam ajījanatкак Пауломи [Индрани] Джаянту, блистательного родила;
दीर्घबाहुं महासत्त्वम् ऋषभाक्षम् अरिंदमम्dīrghabāhuṃ mahāsattvam ṛṣabhākṣam ariṃdamamдолгорукого, многосильного, быкоокого, смирителя врагов, —
सुभद्रा सुषुवे वीरम् अभिमन्युं नरर्षभम्subhadrā suṣuve vīram abhimanyuṃ nararṣabhamСубхадра родила героя Абхиманью, быка среди мужей;
अभीः च मन्युमान् च एव ततः तम् अरिमर्दनम्abhīḥ ca manyumān ca eva tataḥ tam arimardanamбесстрашный [абхи] и гневный [манью], тот сокрушитель врагов, —
अभिमन्युम् इति प्राहुः आर्जुनिं पुरुषर्षभम्abhimanyum iti prāhuḥ ārjuniṃ puruṣarṣabham«Абхиманью» зовут сына Арджуны, быка среди мужей;
सः सात्वत्याम् अतिरथः संबभूव धनंजयात्saḥ sātvatyām atirathaḥ saṃbabhūva dhanaṃjayātтот сверхколесничий [атиратха] родился у Сатвати [Субхадры] от Дхананджаи,
मखे निर्मथ्यमानात् वा शमीगर्भात् हुताशनःmakhe nirmathyamānāt vā śamīgarbhāt hutāśanaḥкак огонь — из лона дерева шами, добываемого в жертвоприношении;
Translation

«Затем Субхадра, дорогая сестра Кешавы, родила сына, как Индрани — Джаянту: долгорукого, многосильного, быкоокого, смирителя врагов, — героя Абхиманью, быка среди мужей; бесстрашный и гневный к врагам, тот сокрушитель врагов — „Абхиманью“ зовут сына Арджуны; тот сверхколесничий родился у Субхадры от Дхананджаи, как огонь из лона дерева шами при жертвоприношении».

Commentary

Здесь рождается герой, славный родством с Господом. Знаменательно, что Абхиманью — сын сестры Кришны и Арджуны: в нём сходятся два благословенных рода. Знаменательно и имя «Бесстрашный-и-Гневный [на врагов]»: имя предвещает доблесть. Здесь — рождение великого героя по милости свыше. Так писание являет явление Абхиманью; и сравнение с жертвенным огнём знаменует его святую мощь.

Version

ecf84d4c194d · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC

Page between verses with