Mahabharata
Арджуна-ванаваса-парва: брак Субхадры и рождение потомства · Verse 1.213.74–78
1739 / 3756
Mahabharata · 1.213.74–78
Devanāgarī

शास्त्रतः प्रतिविन्ध्यं तम् ऊचुर् विप्रा युधिष्ठिरम् ॥
परप्रहरणज्ञाने प्रतिविन्ध्यो भवत्व् अयम् ॥
सुते सोमसहस्रे तु सोमार्कसमतेजसम् ॥
सुतसोमं महेष्वासं सुषुवे भीमसेनतः ॥
श्रुतं कर्म महत् कृत्वा निवृत्तेन किरीटिना ॥
जातः पुत्रस् तवेत्य् एवं श्रुतकर्मा ततो ऽभवत् ॥
शतानीकस्य राजर्षेः कौरव्यः कुरुनन्दनः ॥
चक्रे पुत्रं सनामानं नकुलः कीर्तिवर्धनम् ॥
ततस् त्व् अजीजनत् कृष्णा नक्षत्रे वह्निदैवते ॥
सहदेवात् सुतं तस्माच् छ्रुतसेनेति तं विदुः ॥

Transliteration (IAST)

śāstrataḥ prativindhyaṃ tam ūcur viprā yudhiṣṭhiram ||
parapraharaṇajñāne prativindhyo bhavatv ayam ||
sute somasahasre tu somārkasamatejasam ||
sutasomaṃ maheṣvāsaṃ suṣuve bhīmasenataḥ ||
śrutaṃ karma mahat kṛtvā nivṛttena kirīṭinā ||
jātaḥ putras tavety evaṃ śrutakarmā tato 'bhavat ||
śatānīkasya rājarṣeḥ kauravyaḥ kurunandanaḥ ||
cakre putraṃ sanāmānaṃ nakulaḥ kīrtivardhanam ||
tatas tv ajījanat kṛṣṇā nakṣatre vahnidaivate ||
sahadevāt sutaṃ tasmāc chrutaseneti taṃ viduḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
शास्त्रतः प्रतिविन्ध्यं तम् ऊचुः विप्राः युधिष्ठिरम्śāstrataḥ prativindhyaṃ tam ūcuḥ viprāḥ yudhiṣṭhiramпо [гадательной] науке [имя] Пративиндхья сказали брахманы Юдхиштхире:
परप्रहरणज्ञाने प्रतिविन्ध्यः भवतु अयम्parapraharaṇajñāne prativindhyaḥ bhavatu ayam«в знании отражения вражьих ударов да будет он Пративиндхьею»;
सुते सोमसहस्रे तु सोमार्कसमतेजसम्sute somasahasre tu somārkasamatejasam[как] сына, [рождённого] при тысяче сома[-жертв], равного блеском луне и солнцу,
सुतसोमं महेष्वासं सुषुवे भीमसेनतःsutasomaṃ maheṣvāsaṃ suṣuve bhīmasenataḥСутасому, великого лучника, родила [Драупади] от Бхимасены;
श्रुतं कर्म महत् कृत्वा निवृत्तेन किरीटिनाśrutaṃ karma mahat kṛtvā nivṛttena kirīṭinā«свершив великое славное деяние [шрута-карма], когда вернулся Венценосный [Арджуна],
जातः पुत्रः तव इति एवं श्रुतकर्मा ततः अभवत्jātaḥ putraḥ tava iti evaṃ śrutakarmā tataḥ abhavatродился сын у тебя» — так он стал Шрутакарманом;
शतानीकस्य राजर्षेः कौरव्यः कुरुनन्दनःśatānīkasya rājarṣeḥ kauravyaḥ kurunandanaḥ[по имени] царственного риши Шатаники Кауравья, отрада Куру,
चक्रे पुत्रं सनामानं नकुलः कीर्तिवर्धनम्cakre putraṃ sanāmānaṃ nakulaḥ kīrtivardhanamНакула сделал сына соимённым, умножающего славу;
ततः तु अजीजनत् कृष्णा नक्षत्रे वह्निदैवतेtataḥ tu ajījanat kṛṣṇā nakṣatre vahnidaivateзатем Кришна [Драупади] родила в созвездии с божеством Огня [Криттика]
सहदेवात् सुतं तस्मात् श्रुतसेनेति तं विदुःsahadevāt sutaṃ tasmāt śrutaseneti taṃ viduḥот Сахадевы сына; потому знают его как Шрутасену;
Translation

«По науке брахманы нарекли Пративиндхью: „В знании отражения вражьих ударов да будет он Пративиндхьею“; Сутасому, великого лучника, равного блеском луне и солнцу, родила Драупади от Бхимасены; „свершив великое славное деяние, когда вернулся Венценосный, родился сын у тебя“ — так он стал Шрутакарманом; по имени царственного риши Шатаники Накула сделал сына соимённым, умножающего славу; затем Кришна родила в созвездии Огня от Сахадевы сына — потому знают его как Шрутасену».

Commentary

Здесь имена сынов осмысленны, отражая обстоятельства рождения. Знаменательно, что каждое имя несёт значение — доблесть, славное деяние, благое созвездие: наречение у благих не случайно, а знаменательно. Здесь и имя бывает благословением и предзнаменованием. Так писание являет наречение Драупадеев; и в именах их запечатлены чаяния рода.

Version

bb2c9e59add5 · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC

Page between verses with