Mahabharata · 2.11.27–28
॥
Devanāgarī
क्षणा लवा मुहूर्ताश् च दिवा रात्रिस् तथैव च ॥
अर्धमासाश् च मासाश् च ऋतवः षट् च भारत ॥
संवत्सराः पञ्चयुगम् अहोरात्राश् चतुर्विधाः ॥
कालचक्रं च यद् दिव्यं नित्यम् अक्षयम् अव्ययम् ॥
Transliteration (IAST)
kṣaṇā lavā muhūrtāś ca divā rātris tathaiva ca ||
ardhamāsāś ca māsāś ca ṛtavaḥ ṣaṭ ca bhārata ||
saṃvatsarāḥ pañcayugam ahorātrāś caturvidhāḥ ||
kālacakraṃ ca yad divyaṃ nityam akṣayam avyayam ||
Word-by-word
SanskritIASTMeaning
क्षणाः लवाः मुहूर्ताः चkṣaṇāḥ lavāḥ muhūrtāḥ caмгновения [кшаны], лавы, мухурты,
दिवा रात्रिः तथा एव चdivā rātriḥ tathā eva caдень и ночь,
अर्ध-मासाः च मासाः चardha-māsāḥ ca māsāḥ caполумесяцы и месяцы,
ऋतवः षट् च भारतṛtavaḥ ṣaṭ ca bhārataи шесть времён года, о Бхарата,
संवत्सराः पञ्च-युगम्saṃvatsarāḥ pañca-yugamгоды, пятилетняя юга,
अहः-रात्राः चतुर्-विधाःahaḥ-rātrāḥ catur-vidhāḥчетыре рода суток,
काल-चक्रम् च यत् दिव्यम्kāla-cakram ca yat divyamи колесо Времени, что божественно,
नित्यम् अक्षयम् अव्ययम्nityam akṣayam avyayamвечно, неубывающе, неизменно;
Translation
«Мгновения, лавы, мухурты, день и ночь, полумесяцы и месяцы, шесть времён года, о Бхарата, годы, пятилетняя юга, четыре рода суток, и божественное колесо Времени — вечное, неубывающее, неизменное».
Commentary
Version
d9e2b8310f13 · published Jun 16, 2026, 12:50:00 PM UTC
Page between verses with
Здесь само Время во всех своих мерах предстоит Творцу. Знаменательно, что Время, пред коим всё преходит, само пребывает слугою у Прародителя: Тот, Кто над временем, не подвластен ему. Так писание являет владычество Творца над самим Временем; и далее — праматери творения.