Mahabharata
Локапала-сабхакхьяна: собрание Брахмы и замысел Раджасуи · Verse 2.11.58–60
2091 / 3756
Mahabharata · 2.11.58–60
Devanāgarī

अतर्पयच् च विविधैर् वसुभिर् ब्राह्मणांस् तथा ॥
प्रासर्पकाले संप्राप्ते नानादिग्भ्यः समागतान् ॥
भक्ष्यैर् भोज्यैश् च विविधैर् यथाकामपुरस्कृतैः ॥
रत्नौघतर्पितैस् तुष्टैर् द्विजैश् च समुदाहृतम् ॥
तेजस्वी च यशस्वी च नृपेभ्यो ऽभ्यधिको ऽभवत् ॥
एतस्मात् कारणात् पार्थ हरिश्चन्द्रो विराजते ॥
तेभ्यो राजसहस्रेभ्यस् तद् विद्धि भरतर्षभ ॥

Transliteration (IAST)

atarpayac ca vividhair vasubhir brāhmaṇāṃs tathā ||
prāsarpakāle saṃprāpte nānādigbhyaḥ samāgatān ||
bhakṣyair bhojyaiś ca vividhair yathākāmapuraskṛtaiḥ ||
ratnaughatarpitais tuṣṭair dvijaiś ca samudāhṛtam ||
tejasvī ca yaśasvī ca nṛpebhyo 'bhyadhiko 'bhavat ||
etasmāt kāraṇāt pārtha hariścandro virājate ||
tebhyo rājasahasrebhyas tad viddhi bharatarṣabha ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अतर्पयत् च विविधैःatarpayat ca vividhaiḥи ублаготворил различными
वसुभिः ब्राह्मणान् तथाvasubhiḥ brāhmaṇān tathāбогатствами брахманов,
प्रासर्प-काले संप्राप्तेprāsarpa-kāle saṃprāpteкогда настало время [праздничного] схождения,
नाना-दिग्भ्यः समागतान्nānā-digbhyaḥ samāgatānсошедшихся из разных сторон;
भक्ष्यैः भोज्यैः च विविधैःbhakṣyaiḥ bhojyaiḥ ca vividhaiḥснедью и яствами различными,
यथा-काम-पुरस्कृतैःyathā-kāma-puraskṛtaiḥпо желанию поданными,
रत्न-ओघ-तर्पितैः तुष्टैःratna-ogha-tarpitaiḥ tuṣṭaiḥпотоками самоцветов насыщенными, довольными
द्विजैः च समुदाहृतम्dvijaiḥ ca samudāhṛtamбрахманами было возглашено [о его величии];
तेजस्वी च यशस्वी चtejasvī ca yaśasvī ca[и] блистательным, и славным
नृपेभ्यः अभ्यधिकः अभवत्nṛpebhyaḥ abhyadhikaḥ abhavatпревыше [иных] царей он стал;
एतस्मात् कारणात् पार्थetasmāt kāraṇāt pārthaпо этой причине, о Партха,
हरिश्चन्द्रः विराजतेhariścandraḥ virājateХаришчандра блистает
तेभ्यः राज-सहस्रेभ्यःtebhyaḥ rāja-sahasrebhyaḥпревыше тех тысяч царей —
तत् विद्धि भरत-ऋषभtat viddhi bharata-ṛṣabhaзнай это, о бык Бхаратов;
Translation

«И он ублаготворил брахманов, сошедшихся из разных сторон, различными богатствами, когда настало время [праздничного] схождения, — снедью и яствами по желанию, насыщенные потоками самоцветов, довольные брахманы возгласили [о его величии]; и стал он блистательнее и славнее [иных] царей. По этой причине, о Партха, Харишчандра блистает превыше тех тысяч царей — знай это, о бык Бхаратов».

Commentary

Здесь причина небесной чести названа прямо: довольство насыщенных брахманов. Знаменательно, что слава царя возросла не от молвы, а от благословения мудрых, которых он ублаготворил: благодарность облагодетельствованных возносит выше всякой хвалы. Так писание являет щедрость к достойным источником непреходящей славы; и далее — общий закон такой награды.

Version

51f1064170f0 · published Jun 16, 2026, 12:50:00 PM UTC

Page between verses with