Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Three — Paramātmā: The Lord Within3.17.1Jīva Gosvāmī
246 / 1405
Linux
Pasar páginas
Ṣaṭ-sandarbha · 3.17.1
॥
Devanāgarī

ननु, त्रयाणाम् एकभावानां यो न पश्यति वै भिदां , तथा न ते मय्य् अच्युतेऽजे च भिदाम् अण्व् अपि चक्षते इत्यादाव् अभेदः श्रूयते, पुराणान्तरे च विष्णुतस् तयोर् भेदे नरकः श्रूयते? सत्यं, वयम् अपि भेदं न ब्रूमः, परमपुरुषस्यैव तत्तद्रूपम् इत्य् एकात्मत्वेनैवोपक्रान्तत्वात् । शिवो ब्रह्मा च भिन्नस्वभावादितया दृश्यमानोऽपि प्रलये सृष्टौ च तस्मात् स्वतन्त्र एवान्य ईश्वर इति न मन्तव्यं, किन्तु विष्ण्वात्मक एव स स इति हि तत्रार्थः । तद् उक्तं, ब्रह्मणि ब्रह्मरूपः सः इत्यादि । न च प्रकाशस्य साक्षादसाक्षाद्रूपत्वादितारतम्यं वयं कल्पयामः, परं शास्त्रम् एव वदति । शास्त्रं तु दर्शितम् । एवं भगवदवतारानुक्रमणिकासु त्रयाणां भेदम् अङ्गीकृत्यैव केवलस्य श्रीदत्तस्य गणना सोमदूर्वासोस् त्व् अगणना । किं च, ब्राह्मे ब्रह्मवैवर्ते च ब्रह्मवाक्यं— नाहं शिवो न चान्ये च तच्छक्त्येकाङ्गभागिनः । बालक्रीडनकैर् यद्वत् क्रीडतेऽस्माभिर् अच्युतः ॥ इति । अत एव श्रुतौ—यं कामये तम् उग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तम् ऋषिं तं सुमेधाम् इत्य् उक्त्वा, मम योनिर् अप्स्व् अन्तः इति शक्तिवचनम् । अप्स्व् अन्तर् इति कारणोदशायी सूच्यते, आपो नारा इति प्रोक्ता इत्यादेः । योनिः कारणम् । एवम् एव स्कान्दे— ब्रह्मेशानादिभिर् देवैर् यत् प्राप्तुं नैव शक्यते । तद्वत् स्वभावः कैवल्यं स भवान् केवलो हरे ॥ इति । तथा विष्णुसामान्यदर्शिनो दोषः श्रूयते । यथा वैष्णवतन्त्रे— न लभेयुः पुनर् भक्तिं हरेर् ऐकान्तिकीं जडाः । एकाग्रमनसश् चापि विष्णुसामान्यदर्शिनः ॥ इति । अन्यत्र– यस् तु नारायणं देवं ब्रह्मरुद्रादिदैवतैः । समत्वेनैव वीक्षेत स पाषण्डी भवेद् ध्रुवम् ॥ इति । तथा च मन्त्रवर्णः—मध्ये वामनम् आसीनं विश्वेदेवा उपासते इति ।

Transliteración (IAST)

nanu, trayāṇām eka-bhāvānāṁ yo na paśyati vai bhidāṁ , tathā na te mayy acyute'je ca bhidām aṇv api cakṣate ity-ādāv abhedaḥ śrūyate, purāṇāntare ca viṣṇutas tayor bhede narakaḥ śrūyate? satyaṁ, vayam api bhedaṁ na brūmaḥ, parama-puruṣasyaiva tat-tad-rūpam ity ekātmatvenaivopakrāntatvāt | śivo brahmā ca bhinna-svabhāvāditayā dṛśyamāno'pi pralaye sṛṣṭau ca tasmāt svatantra evānya īśvara iti na mantavyaṁ, kintu viṣṇv-ātmaka eva sa sa iti hi tatrārthaḥ | tad uktaṁ, brahmaṇi brahma-rūpaḥ saḥ ity-ādi | na ca prakāśasya sākṣād-asākṣād-rūpatvādi-tāratamyaṁ vayaṁ kalpayāmaḥ, paraṁ śāstram eva vadati | śāstraṁ tu darśitam | evaṁ bhagavad-avatārānukramaṇikāsu trayāṇāṁ bhedam aṅgīkṛtyaiva kevalasya śrī-dattasya gaṇanā soma-dūrvāsos tv agaṇanā | kiṁ ca, brāhme brahma-vaivarte ca brahma-vākyaṁ— nāhaṁ śivo na cānye ca tac-chakty-ekāṅga-bhāginaḥ | bāla-krīḍanakair yadvat krīḍate'smābhir acyutaḥ || iti | ata eva śrutau—yaṁ kāmaye tam ugraṁ kṛṇomi taṁ brahmāṇaṁ tam ṛṣiṁ taṁ sumedhām ity uktvā, mama yonir apsv antaḥ iti śakti-vacanam | apsv antar iti kāraṇodaśāyī sūcyate, āpo nārā iti proktā ity-ādeḥ | yoniḥ kāraṇam | evam eva skānde— brahmeśānādibhir devair yat prāptuṁ naiva śakyate | tadvat svabhāvaḥ kaivalyaṁ sa bhavān kevalo hare || iti | tathā viṣṇu-sāmānya-darśino doṣaḥ śrūyate | yathā vaiṣṇava-tantre— na labheyuḥ punar bhaktiṁ harer aikāntikīṁ jaḍāḥ | ekāgra-manasaś cāpi viṣṇu-sāmānya-darśinaḥ || iti | anyatra– yas tu nārāyaṇaṁ devaṁ brahma-rudrādi-daivataiḥ | samatvenaiva vīkṣeta sa pāṣaṇḍī bhaved dhruvam || iti | tathā ca mantra-varṇaḥ—madhye vāmanam āsīnaṁ viśve-devā upāsate iti |

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
ननुnanuно ведь
त्रयाणाम्trayāṇām«у троих
एकekaединой
भावानांbhāvānāṁприроды
योyoкто
नnaне
पश्यतिpaśyatiвидит
वैvaiже
भिदांbhidāṁразличия»
तथाtathāтак же
नna«не
तेteони
मय्य्mayyво Мне
अच्युतेऽजेacyute'jeАчьюте, нерождённом
चcaи
भिदाम्bhidāmразличия
अण्व्aṇvна волос
अपिapiи
चक्षतेcakṣateусматривают»
इत्य्ityтак
आदाव्ādāvи далее в начале
अभेदःabhedaḥнеразличие
श्रूयतेśrūyateслышится
पुराणान्तरेpurāṇāntareв иной пуране
चcaи
विष्णुतस्viṣṇutasот Вишну
तयोर्tayorтех двоих
भेदेbhedeпри различении
नरकःnarakaḥад
श्रूयतेśrūyateслышится
सत्यंsatyaṁистинно
वयम्vayamмы
अपिapiи
भेदंbhedaṁразличия
नnaне
ब्रूमःbrūmaḥговорим
परमparamaвысшего
पुरुषस्यैवpuruṣasyaivaПуруши именно
तत्tatтот
तद्tadи тот
रूपम्rūpamоблик
इत्य्ityтак
एकात्मत्वेनैवोपक्रान्तत्वात्ekātmatvenaivopakrāntatvātединой природою именно начатостью
शिवोśivoШива
ब्रह्माbrahmāБрахма
चcaи
भिन्नbhinnaразличную
स्वभावादितयाsvabhāvāditayāприроду и прочее имеющими
दृश्यमानोऽपिdṛśyamāno'piи видимые
प्रलयेpralayeпри разрушении
सृष्टौsṛṣṭauпри творении
चcaи
तस्मात्tasmātот Него
स्वतन्त्रsvatantraсамостоятельный
एवान्यevānyaименно иной
ईश्वरīśvaraВладыка
इतिitiтак
नnaне
मन्तव्यंmantavyaṁдолжно мыслить
किन्तुkintuно
विष्ण्व्viṣṇvВишну
आत्मकātmakaприроду имеющий
एवevaименно
सsaтот
सsaи тот
इतिitiтак
हिhiведь
तत्रार्थःtatrārthaḥтам смысл
तद्tadто
उक्तंuktaṁсказано
ब्रह्मणिbrahmaṇi«в Брахме
ब्रह्मbrahmaБрахмы
रूपःrūpaḥоблик имеющий
सःsaḥОн»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее
नnaне
चcaи
प्रकाशस्यprakāśasyaу проявления
साक्षाद्sākṣādвоочию
असाक्षाद्asākṣādи не воочию
रूपत्वादिrūpatvādiобликом бытия и прочего
तारतम्यंtāratamyaṁсоразмерность
वयंvayaṁмы
कल्पयामःkalpayāmaḥизмышляем
परंparaṁлишь
शास्त्रम्śāstramписание
एवevaименно
वदतिvadatiговорит
शास्त्रंśāstraṁписание
तुtuже
दर्शितम्darśitamпоказано
एवंevaṁтак
भगवद्bhagavadБхагавана
अवतारानुक्रमणिकासुavatārānukramaṇikāsuнисхождений в перечнях
त्रयाणांtrayāṇāṁу троих
भेदम्bhedamразличие
अङ्गीकृत्यैवaṅgīkṛtyaivaприняв именно
केवलस्यkevalasyaодного лишь
श्रीśrīпрекрасного
दत्तस्यdattasyaДатты
गणनाgaṇanāсчёт
सोमsomaСомы
दूर्वासोस्dūrvāsosи Дурвасы
त्व्tvже
अगणनाagaṇanāнесчёт
किंkiṁчто
चcaещё
ब्राह्मेbrāhmeв «Брахме»
ब्रह्मbrahmaв «Брахма-
वैवर्तेvaivarteвайварте»
चcaи
ब्रह्मbrahmaБрахмы
वाक्यंvākyaṁслово
नाहंnāhaṁ«не я
शिवोśivoШива
नnaне
चान्येcānyeи иные
चcaи
तच्tacЕго
छक्त्य्chaktyсилы
एकाङ्गekāṅgaодной части
भागिनःbhāginaḥпричастные
बालbālaдетскими
क्रीडनकैर्krīḍanakairигрушками
यद्वत्yadvatкак
क्रीडतेऽस्माभिर्krīḍate'smābhirиграет нами
अच्युतःacyutaḥАчьюта»
इतिitiтак
अतataпотому
एवevaименно
श्रुतौśrutauв шрути
यंyaṁ«кого
कामयेkāmayeжелаю
तम्tamтого
उग्रंugraṁгрозным
कृणोमिkṛṇomiделаю
तंtaṁтого
ब्रह्माणंbrahmāṇaṁБрахманом
तम्tamтого
ऋषिंṛṣiṁриши
तंtaṁтого
सुमेधाम्sumedhāmпремудрым»
इत्य्ityтак
उक्त्वाuktvāсказав
ममmama«моё
योनिर्yonirлоно
अप्स्व्apsvв водах
अन्तःantaḥвнутри»
इतिitiтак
शक्तिśaktiсилы
वचनम्vacanamслово
अप्स्व्apsv«в водах
अन्तर्antarвнутри»
इतिitiтак
कारणोदशायीkāraṇodaśāyīв причинных водах возлежащий
सूच्यतेsūcyateуказывается
आपोāpo«воды
नाराnārā„нара“
इतिitiтак
प्रोक्ताproktāназваны»
इत्य्ityтак
आदेःādeḥи далее
योनिःyoniḥ«лоно» —
कारणम्kāraṇamпричина
एवम्evamтак
एवevaименно
स्कान्देskāndeв «Сканде»
ब्रह्मेशानादिभिर्brahmeśānādibhir«Брахмою, Ишаной и прочими
देवैर्devairбогами
यत्yatчто
प्राप्तुंprāptuṁдостичь
नैवnaivaвовсе не
शक्यतेśakyateможно
तद्वत्tadvatтаково
स्वभावःsvabhāvaḥприрода
कैवल्यंkaivalyaṁодиночество
सsaтот
भवान्bhavānТы
केवलोkevaloодин
हरेhareо Хари»
इतिitiтак
तथाtathāтак же
विष्णुviṣṇuВишну
सामान्यsāmānyaравным
दर्शिनोdarśinoвидящего
दोषःdoṣaḥизъян
श्रूयतेśrūyateслышится
यथाyathāкак
वैष्णवvaiṣṇavaв «Вайшнава-
तन्त्रेtantreтантре»
नna«не
लभेयुःlabheyuḥобретут
पुनर्punarвновь
भक्तिंbhaktiṁпреданности
हरेर्harerк Хари
ऐकान्तिकींaikāntikīṁбезраздельной
जडाःjaḍāḥкосные
एकाग्रekāgraсосредоточенный
मनसश्manasaśум имеющие
चापिcāpiи также
विष्णुviṣṇuВишну
सामान्यsāmānyaравным
दर्शिनःdarśinaḥвидящие»
इतिitiтак
अन्यत्रanyatraв ином месте
यस्yas«который
तुtuже
नारायणंnārāyaṇaṁНараяну
देवंdevaṁБога
ब्रह्मbrahmaс Брахмою,
रुद्रादिrudrādiРудрою и прочими
दैवतैःdaivataiḥбожествами
समत्वेनैवsamatvenaivaравным именно
वीक्षेतvīkṣetaусматривал бы
सsaон
पाषण्डीpāṣaṇḍīотступником
भवेद्bhavedстанет
ध्रुवम्dhruvamнепременно»
इतिitiтак
तथाtathāтак
चcaи
मन्त्रmantraмантры
वर्णःvarṇaḥслог
मध्येmadhye«посреди
वामनम्vāmanamВаману
आसीनंāsīnaṁсидящего
विश्वेviśveвсе-
देवाdevāбоги
उपासतेupāsateпочитают»
इतिitiтак
Traducción

Но ведь в «кто не видит различия у троих, имеющих единую природу», в «и они не усматривают во Мне, Ачьюте, нерождённом, различия и на волос» и далее слышится неразличие; а в иной пуране слышно, что за различение тех двоих от Вишну — ад?

Истинно; и мы о различии не говорим: тот и тот облик — именно высшего Пуруши, ибо начато это как раз с единой природы. Не должно мыслить, что Шива и Брахма, хоть и видятся имеющими иную природу и прочее при разрушении и творении, суть самостоятельный, иной, чем Он, Владыка; нет — там смысл тот, что тот и тот имеют природою именно Вишну. О том сказано: «обликом Брахмы Он в Брахме» и далее.

И соразмерность проявления — воочию оно или не воочию — измышляем не мы: говорит о ней само писание; а писание показано.

Так и в перечнях нисхождений Бхагавана различие троих именно принято: сочтён один лишь Шри Датта, а Сома и Дурваса не сочтены. И ещё — слово Брахмы в «Брахме» и в «Брахма-вайварте»: «Не я, не Шива и не иные, причастные одной части Его силы: Ачьюта играет нами, как детскими игрушками».

Потому же в шрути, сказав «кого желаю, того делаю грозным, того Брахманом, того риши, того премудрым», говорит о силе: «лоно моё в водах внутри». А «в водах внутри» указывает на Возлежащего в причинных водах, по «воды названы „нара“» и далее. «Лоно» — причина.

Так же и в «Сканде»: «Чего не достичь вовсе Брахмою, Ишаной и прочими богами, — такова природа: одиночество; тот один — Ты, о Хари».

Так же слышно и об изъяне у того, кто видит Вишну равным. Как в «Вайшнава-тантре»: «Не обретут вновь безраздельной преданности Хари косные, — а также и те, кто, имея сосредоточенный ум, видит Вишну равным». И в ином месте: «Кто усматривал бы Бога Нараяну равным с Брахмою, Рудрою и прочими божествами, тот непременно станет отступником».

Так и слог мантры: «Посреди сидящего Ваману почитают все боги».

Versión

88c9ffe76866 · publicado 20 sept 2026, 15:59:55 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con