अत्र सत्कार्यवादिनाम् अयम् अभिप्रायः—मृत्पिण्डादिकारकैर् यो घट उत्पद्यते स सन्न् असन् वा । आद्ये पिष्टपेषणम्, द्वितीये क्रियायाः कारकैश् तत्सम्बन्धस्य खपुष्पधारणवद् असम्भवात् तेन च तेषाम् अन्यथात्वात् कथं तत्सिद्धिः? इति दिक् । तस्मान् न प्रकटम् एव सन् न चात्यन्तम् असत्, किन्त्व् अव्यक्ततया मृत्पिण्डे एव स्थितोऽसौ । यथा कारकतन्निष्पन्नक्रियायोगेन व्यज्यते, तथा परमकारणे त्वयि स्थितं विश्वं त्वत्स्वाभाविकशक्तितन्निष्पन्नक्रियायोगेनेति । अत्र स्ववेदान्तित्वप्रख्यापकानाम् अप्य् अन्यथामननं वेदान्तविरुद्धम् एव । मन एव भूतकार्यम् इति हि तत्र प्रसिद्धं, युक्तिविरुद्धं च, मनोऽहङ्कारादीनां मनःकल्पितत्वासम्भवात् । तथा हि सति वेदविरुद्धोऽनीश्वरवादश् च प्रसज्येत । स च निन्दितः पाद्मे— श्रुतयः स्मृतयश् चैव युक्तयश् चेश्वरं परम् । वदन्ति तद्विरुद्धं यो वदेत् तस्मान् न चाधमः ॥ इति ।
atra satkārya-vādinām ayam abhiprāyaḥ—mṛt-piṇḍādi-kārakair yo ghaṭa utpadyate sa sann asan vā | ādye piṣṭa-peṣaṇam, dvitīye kriyāyāḥ kārakaiś tat-sambandhasya kha-puṣpa-dhāraṇavad asambhavāt tena ca teṣām anyathātvāt kathaṁ tat-siddhiḥ? iti dik | tasmān na prakaṭam eva san na cātyantam asat, kintv avyaktatayā mṛt-piṇḍe eva sthito'sau | yathā kāraka-tan-niṣpanna-kriyā-yogena vyajyate, tathā parama-kāraṇe tvayi sthitaṁ viśvaṁ tvat-svābhāvika-śakti-tan-niṣpanna-kriyā-yogeneti | atra sva-vedāntitva-prakhyāpakānām apy anyathā-mananaṁ vedānta-viruddham eva | mana eva bhūta-kāryam iti hi tatra prasiddhaṁ, yukti-viruddhaṁ ca, mano'haṅkārādīnāṁ manaḥ-kalpitatvāsambhavāt | tathā hi sati veda-viruddho'nīśvara-vādaś ca prasajyeta | sa ca ninditaḥ pādme— śrutayaḥ smṛtayaś caiva yuktayaś ceśvaraṁ param | vadanti tad-viruddhaṁ yo vadet tasmān na cādhamaḥ || iti |
У учащих, что следствие сущее, намерение здесь такое. Горшок, рождающийся от кома глины и прочих деятелей, — сущий он или не сущий? При первом это толчение молотого; при втором — связь действия с деятелями невозможна, как невозможно держать в руке цветок неба, и сами деятели от этого становятся иными: откуда же тут чему взяться? Вот направление довода.
Потому горшок не есть явно сущий и не есть вовсе не сущий, а стоит непроявленно именно в коме глины. И как он проявляется соединением с действием, совершаемым деятелями, так и вселенная, стоящая в Тебе, высшей причине, — соединением с действием, совершаемым Твоею собственной силой.
Мыслить здесь иначе — даже тем, кто объявляет себя ведантистами, — противно веданте: там ведь известно, что «ум есть следствие стихий». Противно и рассуждению: ум, самость и прочее не могут быть измышлены умом. А при этом вышло бы и учение без Владыки, противное Веде, — оно же порицаемо в «Падме»: «Шрути, смрити и рассуждения говорят о высшем Владыке; кто скажет противное тому, ниже того нет».
503ae376fe05 · publicado 20 sept 2026, 15:59:55 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Спор о причине и следствии сведён к простому: либо ты уже имеешь то, что делаешь, либо делать не из чего.
Ответ берёт среднее: горшок в глине есть, но непроявленно — и работа гончара его проявляет.
И довод против ума как основы всего чисто логический: ум сам в списке сделанного, он не может быть тем, кто сделал.