तद् एवं सूक्ष्मचिदचिद्वस्तु रूपशुद्धजीवाव्यक्तशक्तेः परमात्मनः स्थूलचेतनाचेतनवस्तुरूपाण्य् आध्यात्मिकजीवादिपृथिव्यन्तानि जायन्त इत्य् उक्तम् । ततः केवलस्य परमात्मनो निमित्तत्वं शक्तिविशिष्टस्योपादानत्वम् इत्य् उभयरूपताम् एव मन्यन्ते । प्रकृतिश् च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुरोधात् इत्यादौ । तद् एवं तस्य सदा शुद्धत्वम् एव । तत्र शक्तेः शक्तिमदव्यतिरेकाद् अननयत्वम् उक्तम् । तथा सत्कार्यवादाङ्गीकारे स्वान्तः स्थितस्वधर्मविशेषाभिव्यक्तिलब्धविकाशेन कारणस्यैवांशेन कार्यत्वम् इत्य् एवं वाचारम्भणं विकारो नामधेयं मृत्तिकेत्य् एव सत्यम् इत्यादिश्रुतिसिद्धं कार्यस्य कारणाद् अन्यत्वं, कारणस्य तु कार्याद् अन्यत्वम् इत्य् आयाति । तद् एवं जगत्कारणशक्तिविशिष्टात् परमात्मनोऽनन्यद् एवेदं जगतस् त्व् असाव् अन्य एवेत्य् आह— इदं हि विश्वं भगवान् इवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवाः । तद् धि स्वयं वेद भवांस् तथापि वै प्रादेशमात्रं भवतः प्रदर्शितम् ॥ इदं विश्वं भगवान् इव भगवतोऽनन्यद् इत्य् अर्थः । तस्माद् इतरस् तटस्थाख्यो जीवश् च स इवेति पूर्ववत् । अत एव ऐतदात्म्यम् इदं सर्वम् इति, सर्वं खल्व् इदं ब्रह्म इति श्रुतिः । यतो भगवतः । भवतो भवन्तं प्रति प्रादेशमात्रं किञ्चिन्मात्रं दर्शितम् इत्य् अर्थः ॥ ॥
tad evaṁ sūkṣma-cid-acid-vastu rūpa-śuddha-jīvāvyakta-śakteḥ paramātmanaḥ sthūla-cetanācetana-vastu-rūpāṇy ādhyātmika-jīvādi-pṛthivy-antāni jāyanta ity uktam | tataḥ kevalasya paramātmano nimittatvaṁ śakti-viśiṣṭasyopādānatvam ity ubhaya-rūpatām eva manyante | prakṛtiś ca pratijñā-dṛṣṭāntānurodhāt ity-ādau | tad evaṁ tasya sadā śuddhatvam eva | tatra śakteḥ śaktimad-avyatirekād ananayatvam uktam | tathā sat-kārya-vādāṅgīkāre svāntaḥ sthita-svadharma-viśeṣābhivyakti-labdha-vikāśena kāraṇasyaivāṁśena kāryatvam ity evaṁ vācārambhaṇaṁ vikāro nāma-dheyaṁ mṛttikety eva satyam ity-ādi-śruti-siddhaṁ kāryasya kāraṇād anyatvaṁ, kāraṇasya tu kāryād anyatvam ity āyāti | tad evaṁ jagat-kāraṇa-śakti-viśiṣṭāt paramātmano'nanyad evedaṁ jagatas tv asāv anya evety āha— idaṁ hi viśvaṁ bhagavān ivetaro yato jagat-sthāna-nirodha-sambhavāḥ | tad dhi svayaṁ veda bhavāṁs tathāpi vai prādeśa-mātraṁ bhavataḥ pradarśitam || idaṁ viśvaṁ bhagavān iva bhagavato'nanyad ity arthaḥ | tasmād itaras taṭasthākhyo jīvaś ca sa iveti pūrvavat | ata eva aitadātmyam idaṁ sarvam iti, sarvaṁ khalv idaṁ brahma iti śrutiḥ | yato bhagavataḥ | bhavato bhavantaṁ prati prādeśa-mātraṁ kiñcin-mātraṁ darśitam ity arthaḥ || ||
Итак, сказано: от Параматмы, имеющего силу чистой дживы и непроявленного — облик тонких вещей, сознающих и несознающих, — рождаются облики грубых вещей, сознающих и несознающих: относящаяся к себе джива и прочее, кончая землёю.
Потому и мнят, что Он есть оба облика: один Параматма — повод, а отличённый силою — вещественная причина. Так в «и пракрити — по следованию обещанному и примеру» и далее.
Итак, Он всегда именно чист. И там сказана неинаковость — по неотдельности силы от обладателя силы. Так же при принятии учения о сущем следствии следствием бывает именно доля причины, раскрывшаяся явлением особенностей своих свойств, стоявших внутри неё. И тогда из шрути «изменение — начало речи, имя полагаемое; истинна именно глина» и далее выходит: у следствия есть инаковость от причины, а у причины — инаковость от следствия.
И так он говорит, что это неиное от Параматмы, отличённого силою причины мира, а Он от мира именно иной: «Эта вселенная ведь как бы Бхагаван — и иной, от которого у мира стояние, прекращение и возникновение; ты сам это ведь знаешь, и всё же тебе показана лишь пядь».
«Эта вселенная как бы Бхагаван» — то есть не иная от Бхагавана. А «иной», чем Он, — и джива, именуемый пограничною силой; и он тоже «как бы», как прежде. Потому и шрути: «эту природу имеет всё это», «всё ведь это Брахман». «От которого» — от Бхагавана. «Тебе», то есть обращённо к тебе, «показана лишь пядь», то есть нечто лишь малое.
74ffff7f033a · publicado 20 sept 2026, 15:59:55 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Двоякость причины здесь не уступка: повод — Он один, вещественная причина — Он же, но с силою.
И «как бы» работает в обе стороны: мир как бы Он, и джива как бы иной.
Оговорка о «пяди» ставит меру всему сказанному: показано малое, а не всё.