अथ शुद्धस्वरूपत्वान् नित्यनिर्मलत्वम् उदाहृतम् एव, शुद्धो विचष्टे ह्य् अविशुद्धकर्तुः इत्य् अनेन । तथा तेनैव शुद्धस्यापि ज्ञातृत्वम् अप्य् उदाहृतम् । ज्ञानं च नित्यस्य स्वाभाविकधर्मत्वान् नित्यम्, अत एव न विक्रियात्मकम् अपि, तथा चैतन्यसम्बन्धेन देहादेः कर्तृत्वदर्शनात् । क्वचिद् अचेतनस्य कर्तृत्वं च । न ऋते तत् क्रियते किञ्चनारे इत्यादाव् अन्तर्यामिचैतन्यसम्बन्धेन भवतीत्य् अङ्गीकाराच् च शुद्धाद् एव कर्तृत्वं प्रवर्तते । तद् उक्तम्—देहेन्द्रियप्राणमनोधियोऽमी यदंशविद्धाः प्रचरन्ति कर्मस्व् इति । तत् तूपाधिप्राधान्येन प्रवर्तमानम् उपाधिधर्मत्वेन व्यपदिश्यते । यथा—कार्यकारणकर्तृत्वे कारणं प्रकृतिं विदुः इत्यादौ । परमात्मप्राधान्येन प्रवर्तमानं तु निरुपाधिकम् एवेत्य् आह— सात्त्विकः कारकोऽसङ्गी रागान्धो राजसः स्मृतः । तामसः स्मृतिविभ्रष्टो निर्गुणो मदपाश्रयः ॥ स्पष्टम् ॥
atha śuddha-svarūpatvān nitya-nirmalatvam udāhṛtam eva, śuddho vicaṣṭe hy aviśuddha-kartuḥ ity anena | tathā tenaiva śuddhasyāpi jñātṛtvam apy udāhṛtam | jñānaṁ ca nityasya svābhāvika-dharmatvān nityam, ata eva na vikriyātmakam api, tathā caitanya-sambandhena dehādeḥ kartṛtva-darśanāt | kvacid acetanasya kartṛtvaṁ ca | na ṛte tat kriyate kiñcanāre ity-ādāv antaryāmi-caitanya-sambandhena bhavatīty aṅgīkārāc ca śuddhād eva kartṛtvaṁ pravartate | tad uktam—dehendriya-prāṇa-mano-dhiyo'mī yad-aṁśa-viddhāḥ pracaranti karmasv iti | tat tūpādhi-prādhānyena pravartamānam upādhi-dharmatvena vyapadiśyate | yathā—kārya-kāraṇa-kartṛtve kāraṇaṁ prakṛtiṁ viduḥ ity-ādau | paramātma-prādhānyena pravartamānaṁ tu nirupādhikam evety āha— sāttvikaḥ kārako'saṅgī rāgāndho rājasaḥ smṛtaḥ | tāmasaḥ smṛti-vibhraṣṭo nirguṇo mad-apāśrayaḥ || spaṣṭam ||
Теперь: то, что джива вечно чист, ибо собственный облик его чист, уже приведено словами «чистый ведь видит у того, кто делает нечистое». Ими же приведено и то, что и чистый есть знающий.
А знание у вечного, будучи природным его свойством, вечно; потому оно и не есть изменение. И так, раз деятельность у тела и прочего видна по связи с сознанием, и раз где-то деятельность несознающего принимается бывающей по связи с сознанием Внутреннего правителя — как в «не делается что-либо без Того, о Аре» и далее, — деятельность исходит именно от чистого. О том сказано: «тело, чувства, жизнь, ум и мысли — эти, пронизанные Его долею, движутся в делах».
А та деятельность, что исходит с главенством облачения, обозначается как свойство облачения — как в «причиною деятельности следствия и причины знают пракрити» и далее. Та же, что исходит с главенством Параматмы, — именно без облачения; он говорит: «Саттвичный деятель — не связанный; ослеплённый страстью почитается раджасичным; тамасичный — лишённый памяти; а бессвойственный — предавшийся Мне». Это ясно.
12eff0c03c75 · publicado 20 sept 2026, 15:59:55 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Деятельность не отнята у дживы, а разведена по тому, что в ней главенствует: облачение или Параматма.
Потому и «не связанный» стоит у саттвичного, а «предавшийся Мне» — вне всех трёх.
И знание названо вечным свойством, а не действием: иначе вечное оказалось бы изменяемым.