अत्र जिज्ञासा इत्य् अस्य व्याख्या—धीमहीति । यतस् तज्जिज्ञासायास् तात्पर्यं तद्ध्यान एव । तद् उक्तम् एकादशे स्वयं भगवता— शब्दब्रह्मणि निष्णातो न निष्णायात् परे यदि । श्रुतस् तस्य श्रमफलो ह्य् अधेनुम् इव रक्षतः ॥ इति । ततो धीमहीत्य् अनेन श्रीरामानुजमतं जिज्ञासापदं निदिध्यासनपरम् एवेति । स्वीयत्वेनाङ्गीकरोति श्रीभागवतनामा सर्ववेदादिसाररूपोऽयं ग्रन्थ इत्य् आयातम् । धीमहीति बहुवचनं कालदेशपरम्परास्थितस्य सर्वस्यापि तत्कर्तव्यताभिप्रायेण अनन्तकोटिब्रह्माण्डान्तर्यामिनां पुरुषाणाम् अंशिभूते भगवत्य् एव ध्यानस्याभिधानात् । अनेनैकजीववादजीवनभूतो विवर्तवादोऽपि निरस्तः । ध्यायतिर् अपि भगवतो मूर्तत्वम् अपि बोधयति, ध्यानस्य मूर्त एवाकष्टार्थत्वात् । सति च सुसाध्ये पुमर्थोपाये दुःसाध्यस्य पुरुषाप्रवृत्त्या स्वत एवापकर्षात्, तदुपासकस्यैव युक्ततमत्वनिर्णयाच् च । तथा च गीतोपनिषदः— मय्य् आवेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते । श्रद्धया परयोपेतास् ते मे युक्ततमा मताः ॥ ये त्व् अक्षरम् अनिर्देश्यम् अव्यक्तं पर्युपासते । ते प्राप्नुवन्ति माम् एव सर्वभूतहिते रताः ॥ क्लेशोऽधिकतरस् तेषाम् अव्यक्तासक्तचेतसाम् । अव्यक्ता हि गतिर् दुःखं देहवद्भिर् अवाप्यते ॥ इदम् एव च विवृतं ब्रह्मणा— श्रेयःसृतिं भक्तिम् उदस्य ते विभो क्लिश्यन्ति ये केवलबोधलब्धये । तेषाम् असौ क्लेशल एव शिष्यते नान्यद् यथा स्थूलतुषावघातिनाम् ॥ इति ।
atra jijñāsā ity asya vyākhyā—dhīmahīti | yatas taj-jijñāsāyās tātparyaṁ tad-dhyāna eva | tad uktam ekādaśe svayaṁ bhagavatā— śabda-brahmaṇi niṣṇāto na niṣṇāyāt pare yadi | śrutas tasya śrama-phalo hy adhenum iva rakṣataḥ || iti | tato dhīmahīty anena śrī-rāmānuja-mataṁ jijñāsā-padaṁ nididhyāsana-param eveti | svīyatvenāṅgīkaroti śrī-bhāgavata-nāmā sarva-vedādi-sāra-rūpo'yaṁ grantha ity āyātam | dhīmahīti bahu-vacanaṁ kāla-deśa-paramparā-sthitasya sarvasyāpi tat-kartavyatābhiprāyeṇa ananta-koṭi-brahmāṇḍāntaryāmināṁ puruṣāṇām aṁśi-bhūte bhagavaty eva dhyānasyābhidhānāt | anenaika-jīva-vāda-jīvana-bhūto vivarta-vādo'pi nirastaḥ | dhyāyatir api bhagavato mūrtatvam api bodhayati, dhyānasya mūrta evākaṣṭārthatvāt | sati ca susādhye pum-arthopāye duḥsādhyasya puruṣāpravṛttyā svata evāpakarṣāt, tad-upāsakasyaiva yuktatamatva-nirṇayāc ca | tathā ca gītopaniṣadaḥ— mayy āveśya mano ye māṁ nitya-yuktā upāsate | śraddhayā parayopetās te me yuktatamā matāḥ || ye tv akṣaram anirdeśyam avyaktaṁ paryupāsate | te prāpnuvanti mām eva sarva-bhūta-hite ratāḥ || kleśo'dhikataras teṣām avyaktāsakta-cetasām | avyaktā hi gatir duḥkhaṁ dehavadbhir avāpyate || idam eva ca vivṛtaṁ brahmaṇā— śreyaḥ-sṛtiṁ bhaktim udasya te vibho kliśyanti ye kevala-bodha-labdhaye | teṣām asau kleśala eva śiṣyate nānyad yathā sthūla-tuṣāvaghātinām || iti |
Истолкование «желания познать» здесь — «да помыслим»: ибо направленность этого желания — именно созерцание Его. О том сказано в одиннадцатой Самим Бхагаваном: «Если искусный в слове-Брахмане не искусен в высшем, то его слушание — плод пустого труда, как у того, кто пасёт недойную корову».
Потому словами «да помыслим» книга по имени «шри Бхагаватам», составляющая суть всех Вед и прочего, принимает как своё мнение шри Рамануджи: слово «желание познать» посвящено именно созерцанию.
Множественное число в «да помыслим» — по намерению сказать, что это долг всякого, кто стоит в череде времён и мест; и потому, что названо созерцание именно Бхагавана, в ком доли — бесконечные мириады Пуруш, внутренних правителей вселенных. Этим отвергнуто и учение о видимости, которым живо учение об одном существе.
И глагол «созерцает» даёт понять воплощённость Бхагавана: ненатужный смысл созерцания — именно на воплощённом. И ещё: когда есть легкодостижимое средство к цели человека, труднодостижимое само собою отпадает, ибо к нему не идут; и потому выведено, что уместнее всех именно тот, кто почитает Его. Так и «Гита-упанишада»: «Кто, утвердив ум во Мне, вечно соединённый, почитает Меня с высшею верой, — те, по Моему счёту, уместнее всех. А те, кто почитает нетленное, неуказуемое, непроявленное, — они тоже достигают Меня, радуясь благу всех существ; но мука у них больше, ибо сердце их привязано к непроявленному: непроявленная участь трудно достигается теми, у кого есть тело».
Это же раскрыто и Брахмою: «Кто, отринув стезю блага, преданность Тебе, Вездесущий, мучается ради одного лишь постижения, — у того и остаётся одна мука, и ничего больше, как у молотящих пустую шелуху».
f50544ed8f37 · publicado 20 sept 2026, 15:59:55 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Само слово «желание познать» переведено в дело: познать значит созерцать.
«Да помыслим» во множественном числе прочитано не как скромность автора, а как приглашение всякому.
И довод о лёгком и трудном пути житейски прост: при равном исходе никто не выбирает дорогу в обход.