Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Three — Paramātmā: The Lord Within3.93.6Jīva Gosvāmī
347 / 1405
Linux
Pasar páginas
Ṣaṭ-sandarbha · 3.93.6
॥
Devanāgarī

तथा न चावतारादीनां स्वरूपशक्त्यात्मताहानिः । तथा भक्तविनोदैकप्रयोजनकस्वैरलीलाकैवल्येन चान्यत्र रागद्वेषाभावान् न वैषम्यम् अपि, प्रत्युत पित्तदूषितजिह्वानां खण्डाद् वैरस्य इव तस्मान् निग्रहेऽप्य् अनुभूयमाने तेषां दुष्टतादिक्षपणलक्षणं हितम् एव भवति । अत्र, न ह्य् अस्य जन्मनो हेतुः कर्मणो वा महीपते । आत्ममायां विनेशस्य परस्य द्रष्टुर् आत्मनः । यन् मया चेष्टितं पुंसः स्थित्युत्पत्त्यप्ययाय हि । अनुग्रहस् तन्निवृत्तेर् आत्मलाभाय चेष्यते ॥ इति नवमान्तस्थश्रीशुकवाक्यानुसारेण प्रलये लीनोपाधेर् जीवस्य धर्माद्यसम्भवाद् उपाधिसृष्ट्यादिना, धर्मादिसम्पादनेनानुग्रह इति तदीयटीकानुसारेण च । तथा, लोके भवान् जगति नः कलयावतीर्णः सद्रक्षणाय खलनिग्रहणाय चान्यः । कश्चित् तदीयम् अभियाति निदेशम् ईश किं वा जनः स्वकृतम् ऋच्छति तन् न विद्मः ॥ इति जरासन्धबद्धराजवृन्दनिवेदनेऽपि ईश्वरे, त्वयि सद्रक्षणार्थम् अवतीर्णेऽपि चेद् अस्माकं दुःखं स्यात्, तर्हि किम् अन्यः कश्चिज् जरासन्धादिस् त्वदाज्ञाम् अपि लङ्घयति, किं च त्वया वक्ष्यमाणोऽपि जनः स्वकर्मदुःखं प्राप्नोतीत्य् एवेति न विद्मः । न चैतद् उभयम् अपि युक्तम् इति भावः । इति तदीयटीकानुसारेण च लीलायाः स्वैरत्वेऽपि दुर्घटनी मायैव तदा तदा देवानुसरादीनां तत्तत्कर्मोद्बोधसन्धानम् अपि घटयति । यया स्वस्वकर्मणा पृथग् एव चेष्टमानानां जीवानां चेष्टाविशेषाः परस्परशुभाशुभशकुनतया घटिता भवतीत्य् आदिकं लोकेऽपि दृश्यते । यत्र तु क्वचिद् एषा तल्लीलाजवम् अनुगन्तुं न शक्नोति, तत्रैव परमेशितुः स्वैरता व्यक्तीभवति । यथा— गुरुपुत्रम् इहानीतं निजकर्मनिबन्धनम् । आनयस्व महाराज मच्छासनपुरस्कृतः ॥ इति यमविषयकश्रीभगवदादेशादौ । ततश् च तस्यातिविरलप्रचारत्वान् न सर्वत्र कृतहान्यकृताभ्यागमप्रसङ्गश् च । अथ यदि केचिद् भक्तानाम् एव द्विषन्ति, तदा तदा भक्तपक्षपातान्तःपातित्वाद् भगवता स्वयं तद्द्वेषेऽपि न दोषः, प्रत्युत भक्तविषयकतद्रतेः पोषकत्वेन ह्लादिनीवृत्तिभूतानन्दोल्लासविशेष एवासौ । येन हि द्वेषेण प्रतिपदप्रोन्मीलत्सान्द्रानन्दवैचित्रीसमतिरिक्तभक्तिरसमरुस्थलब्रह्मकैवल्यापादानरूपत्वेन तदीयभक्तिरसमहाप्रतियोगितया ततोऽन्यथा दुश्चिकित्सतया च तत्रोचितम् । तदुत्थभगवत्तेजसा तत्स्वरूपशक्तेर् अपि तिरस्कारेण ध्वंसाभावतुल्यम्, स्वर्गापवर्गनरकेष्व् अपि तुल्यार्थदर्शिनः इति न्यायेनान्येषाम् अतीव दुःसहं, तेषाम् अपि कामुकानां निकामम् अनभीष्टम् उद्दण्डदण्डविशेषं कुर्वत्य् एव भगवति तस्य सर्वहितपर्यवसायिचारित्रस्वभावत्वाद् एव तत्तद्दुर्वारदुर्वासनामयाशेषसंसारक्लेशनाशोऽपि भवति । यः खल्व् अभेदोपासकानाम् अतिकृच्छ्रसाध्यः पुरुषार्थः क्वचिच् च परमार्थवस्त्वभिज्ञानां नरकनिर्विशेषं तेषां कामिनां तु निकामम् अभीष्टं विट्कीटानाम् इवामेध्यं स्वर्गविशेषं तेभ्यो ददाति, स परमेश्वरः । अत एवोक्तं नागपत्नीभिः—रिपोः सुतानाम् अपि तुल्यदृष्टेर् धत्से दमं फलम् एवानुशंसन् इत्य् अर्थः । दमम् इति यतो दम अपीत्य् अर्थः । यत् तु पूतनादाव् उत्तमभक्तगतिः श्रूयते, तद्भक्तानुकरणमाहात्म्येनैवेति तत्र तत्र स्पष्टम् एव, यथा सद्वेषाद् अपि पूतनापि सकुला इत्यादि । अथ यदि केचिद् भक्ता एव सन्तो भक्तान्तरेषु कथञ्चिद् अपराध्यन्ति, तदा तेनैवापराधेन भक्तेषु भगवति च विवर्तमानं द्वेषबाडवानलज्वालाकलापम् अनुभूय चिरात् कथञ्चित् पुनः सद्वेषेणापि भगवत्संस्पर्शादिना सपरिकरे तदपराधदोषे विनष्टे स्वपदम् एव प्राप्नुवन्ति, न तु ब्रह्मकैवल्यम्, भक्तिलक्षणबीजस्यानश्वरस्वभावत्वात् । तेषु भगवतः क्रोधश् च बालेषु मातुर् इवेति । तस्मात् सर्वं समञ्जसम् । तथा हि श्रीराजोवाच— समः प्रियः सुहृद् ब्रह्मन् भूतानां भगवान् स्वयम् । इन्द्रस्यार्थे कथं दैत्यान् अवधीद् विषमो यथा ॥ परमात्मत्वेन समः सुहृत् हितकारी, प्रियः प्रीतिविषयो भगवान् । एवं सति साम्येनैवोपकर्तव्यत्वेन प्रीतिविषयत्वेन, न च सर्वेष्व् एव प्राप्तेषु कथं विषम इव दैत्यान् अवधीत्? विषमत्वम् उपलक्षणम् । असुहृदि वा प्रिय इव चेति ॥

Transliteración (IAST)

tathā na cāvatārādīnāṁ svarūpa-śakty-ātmatā-hāniḥ | tathā bhakta-vinodaika-prayojanaka-svaira-līlā-kaivalyena cānyatra rāga-dveṣābhāvān na vaiṣamyam api, pratyuta pitta-dūṣita-jihvānāṁ khaṇḍād vairasya iva tasmān nigrahe'py anubhūyamāne teṣāṁ duṣṭatādi-kṣapaṇa-lakṣaṇaṁ hitam eva bhavati | atra, na hy asya janmano hetuḥ karmaṇo vā mahīpate | ātma-māyāṁ vineśasya parasya draṣṭur ātmanaḥ | yan mayā ceṣṭitaṁ puṁsaḥ sthity-utpatty-apyayāya hi | anugrahas tan-nivṛtter ātma-lābhāya ceṣyate || iti navamāntastha-śrī-śuka-vākyānusāreṇa pralaye līnopādher jīvasya dharmādy-asambhavād upādhi-sṛṣṭy-ādinā, dharmādi-sampādanenānugraha iti tadīya-ṭīkānusāreṇa ca | tathā, loke bhavān jagati naḥ kalayāvatīrṇaḥ sad-rakṣaṇāya khala-nigrahaṇāya cānyaḥ | kaścit tadīyam abhiyāti nideśam īśa kiṁ vā janaḥ sva-kṛtam ṛcchati tan na vidmaḥ || iti jarāsandha-baddha-rāja-vṛnda-nivedane'pi īśvare, tvayi sad-rakṣaṇārtham avatīrṇe'pi ced asmākaṁ duḥkhaṁ syāt, tarhi kim anyaḥ kaścij jarāsandhādis tvad-ājñām api laṅghayati, kiṁ ca tvayā vakṣyamāṇo'pi janaḥ sva-karma-duḥkhaṁ prāpnotīty eveti na vidmaḥ | na caitad ubhayam api yuktam iti bhāvaḥ | iti tadīya-ṭīkānusāreṇa ca līlāyāḥ svairatve'pi durghaṭanī māyaiva tadā tadā devānusarādīnāṁ tat-tat-karmodbodha-sandhānam api ghaṭayati | yayā sva-sva-karmaṇā pṛthag eva ceṣṭamānānāṁ jīvānāṁ ceṣṭā-viśeṣāḥ paraspara-śubhāśubha-śakunatayā ghaṭitā bhavatīty ādikaṁ loke'pi dṛśyate | yatra tu kvacid eṣā tal-līlā-javam anugantuṁ na śaknoti, tatraiva parameśituḥ svairatā vyaktībhavati | yathā— guru-putram ihānītaṁ nija-karma-nibandhanam | ānayasva mahārāja mac-chāsana-puraskṛtaḥ || iti yama-viṣayaka-śrī-bhagavad-ādeśādau | tataś ca tasyātivirala-pracāratvān na sarvatra kṛta-hāny-akṛtābhyāgama-prasaṅgaś ca | atha yadi kecid bhaktānām eva dviṣanti, tadā tadā bhakta-pakṣa-pātāntaḥpātitvād bhagavatā svayaṁ tad-dveṣe'pi na doṣaḥ, pratyuta bhakta-viṣayaka-tad-rateḥ poṣakatvena hlādinī-vṛtti-bhūtānandollāsa-viśeṣa evāsau | yena hi dveṣeṇa pratipada-pronmīlat-sāndrānanda-vaicitrī-samatirikta-bhakti-rasa-marusthala-brahma-kaivalyāpādāna-rūpatvena tadīya-bhakti-rasa-mahā-pratiyogitayā tato'nyathā duścikitsatayā ca tatrocitam | tad-uttha-bhagavat-tejasā tat-svarūpa-śakter api tiraskāreṇa dhvaṁsābhāva-tulyam, svargāpavarga-narakeṣv api tulyārtha-darśinaḥ iti nyāyenānyeṣām atīva duḥsahaṁ, teṣām api kāmukānāṁ nikāmam anabhīṣṭam uddaṇḍa-daṇḍa-viśeṣaṁ kurvaty eva bhagavati tasya sarva-hita-paryavasāyi-cāritra-svabhāvatvād eva tat-tad-durvāra-durvāsanā-mayāśeṣa-saṁsāra-kleśa-nāśo'pi bhavati | yaḥ khalv abhedopāsakānām atikṛcchra-sādhyaḥ puruṣārthaḥ kvacic ca paramārtha-vastv-abhijñānāṁ naraka-nirviśeṣaṁ teṣāṁ kāmināṁ tu nikāmam abhīṣṭaṁ viṭ-kīṭānām ivāmedhyaṁ svarga-viśeṣaṁ tebhyo dadāti, sa parameśvaraḥ | ata evoktaṁ nāgapatnībhiḥ—ripoḥ sutānām api tulya-dṛṣṭer dhatse damaṁ phalam evānuśaṁsan ity arthaḥ | damam iti yato dama apīty arthaḥ | yat tu pūtanādāv uttama-bhakta-gatiḥ śrūyate, tad-bhaktānukaraṇa-māhātmyenaiveti tatra tatra spaṣṭam eva, yathā sad-veṣād api pūtanāpi sakulā ity-ādi | atha yadi kecid bhaktā eva santo bhaktāntareṣu kathañcid aparādhyanti, tadā tenaivāparādhena bhakteṣu bhagavati ca vivartamānaṁ dveṣa-bāḍavānala-jvālā-kalāpam anubhūya cirāt kathañcit punaḥ sad-veṣeṇāpi bhagavat-saṁsparśādinā sa-parikare tad-aparādha-doṣe vinaṣṭe sva-padam eva prāpnuvanti, na tu brahma-kaivalyam, bhakti-lakṣaṇa-bījasyānaśvara-svabhāvatvāt | teṣu bhagavataḥ krodhaś ca bāleṣu mātur iveti | tasmāt sarvaṁ samañjasam | tathā hi śrī-rājovāca— samaḥ priyaḥ suhṛd brahman bhūtānāṁ bhagavān svayam | indrasyārthe kathaṁ daityān avadhīd viṣamo yathā || paramātmatvena samaḥ suhṛt hita-kārī, priyaḥ prīti-viṣayo bhagavān | evaṁ sati sāmyenaivopakartavyatvena prīti-viṣayatvena, na ca sarveṣv eva prāpteṣu kathaṁ viṣama iva daityān avadhīt? viṣamatvam upalakṣaṇam | asuhṛdi vā priya iva ceti ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
तथाtathāтак
नnaне
चावतारादीनांcāvatārādīnāṁи у нисшествий и прочего
स्वरूपsvarūpaсвоего облика
शक्त्य्śaktyсилы
आत्मताātmatāприродой бытия
हानिःhāniḥубыль
तथाtathāтак,
भक्तbhaktaпреданных
विनोदैकvinodaikaутехой единственной
प्रयोजनकprayojanakaназначение имеющей,
स्वैरsvairaвольной
लीलाlīlāигры
कैवल्येनkaivalyenaисключительностью,
चान्यत्रcānyatraи в ином
रागrāgaпривязанности
द्वेषाभावान्dveṣābhāvānи ненависти отсутствием,
नnaне
वैषम्यम्vaiṣamyamнеравенство
अपिapiи;
प्रत्युतpratyutaнапротив,
पित्तpittaжелчью
दूषितdūṣitaиспорченный
जिह्वानांjihvānāṁязык имеющих
खण्डाद्khaṇḍādот сахара
वैरस्यvairasyaбезвкусие
इवivaкак,
तस्मान्tasmānот Него
निग्रहेऽप्य्nigrahe'pyи при обуздании
अनुभूयमानेanubhūyamāneпереживаемом
तेषांteṣāṁу них
दुष्टतादिduṣṭatādiпорчи и прочего
क्षपणkṣapaṇaуничтожение
लक्षणंlakṣaṇaṁпризнаком имеющее
हितम्hitamблаго
एवevaименно
भवतिbhavatiбывает
अत्रatraздесь:
नna«не
ह्य्hyведь
अस्यasyaу Него
जन्मनोjanmanoрождения
हेतुःhetuḥпричина,
कर्मणोkarmaṇoдела
वाvāили,
महीपतेmahīpateвладыка земли,
आत्मātmaСвоей
मायांmāyāṁмайи
विनेशस्यvineśasyaкроме, у Владыки,
परस्यparasyaвысшего,
द्रष्टुर्draṣṭurзрящего,
आत्मनःātmanaḥАтмана;
यन्yanчто
मयाmayāМною
चेष्टितंceṣṭitaṁсовершено
पुंसःpuṁsaḥу человека
स्थित्य्sthityподдержания,
उत्पत्त्य्utpattyрождения,
अप्ययायapyayāyaухода ради
हिhiведь, —
अनुग्रहस्anugrahasмилость,
तन्tanих
निवृत्तेर्nivṛtterпрекращения,
आत्मātmaсебя
लाभायlābhāyaобретения ради
चेष्यतेceṣyateи признаётся»
इतिitiтак —
नवमान्तस्थnavamāntasthaв девятой в конце стоящего
श्रीśrīшри
शुकśukaШуки
वाक्यानुसारेणvākyānusāreṇaречения следованием;
प्रलयेpralayeпри растворении
लीनोपाधेर्līnopādherрастворённое облачение имеющего
जीवस्यjīvasyaу существа
धर्माद्य्dharmādyдхармы и прочего
असम्भवाद्asambhavādневозможностью,
उपाधिupādhiоблачения
सृष्ट्य्sṛṣṭyтворением
आदिनाādināи прочим,
धर्मादिdharmādiдхармы и прочего
सम्पादनेनानुग्रहsampādanenānugrahaдоставлением, — милость —
इतिitiтак
तदीयtadīyaего
टीकानुसारेणṭīkānusāreṇaтики следованием
चcaи
तथाtathāтак:
लोकेloke«в мире
भवान्bhavānТы
जगतिjagatiв мире
नःnaḥу нас
कलयावतीर्णःkalayāvatīrṇaḥдолею нисшедший
सद्sadправедных
रक्षणायrakṣaṇāyaради защиты,
खलkhalaзлых
निग्रहणायnigrahaṇāyaради обуздания
चान्यःcānyaḥи; иной
कश्चित्kaścitкто-либо
तदीयम्tadīyamТвоё
अभियातिabhiyātiпреступает
निदेशम्nideśamуказание,
ईशīśaВладыка,
किंkiṁчто
वाvāили
जनःjanaḥчеловек
स्वsvaсвоё
कृतम्kṛtamсделанное
ऋच्छतिṛcchatiобретает, —
तन्tanто
नnaне
विद्मःvidmaḥзнаем»
इतिitiтак —
जरासन्धjarāsandhaДжарасандхой
बद्धbaddhaсвязанных
राजrājaцарей
वृन्दvṛndaсонма
निवेदनेऽपिnivedane'piи в обращении:
ईश्वरेīśvareпри Владыке,
त्वयिtvayiпри Тебе,
सद्sadправедных
रक्षणार्थम्rakṣaṇārthamзащиты ради
अवतीर्णेऽपिavatīrṇe'piи нисшедшем,
चेद्cedесли
अस्माकंasmākaṁу нас
दुःखंduḥkhaṁстрадание
स्यात्syātбыло бы,
तर्हिtarhiтогда
किम्kimчто —
अन्यःanyaḥиной
कश्चिज्kaścijкто-либо,
जरासन्धादिस्jarāsandhādisДжарасандха и прочие,
त्वद्tvadТвоё
आज्ञाम्ājñāmповеление
अपिapiи
लङ्घयतिlaṅghayatiпреступает,
किंkiṁчто
चcaи
त्वयाtvayāТобою
वक्ष्यमाणोऽपिvakṣyamāṇo'piи возвещаемый
जनःjanaḥчеловек
स्वsvaсвоего
कर्मkarmaдела
दुःखंduḥkhaṁстрадание
प्राप्नोतीत्य्prāpnotītyобретает — так
एवेतिevetiименно — так
नnaне
विद्मःvidmaḥзнаем
नnaне
चैतद्caitadи это
उभयम्ubhayamдвойное
अपिapiи
युक्तम्yuktamуместно —
इतिitiтаково
भावःbhāvaḥразумение
इतिitiтак
तदीयtadīyaего
टीकानुसारेणṭīkānusāreṇaтики следованием
चcaи:
लीलायाःlīlāyāḥу игры
स्वैरत्वेऽपिsvairatve'piи при вольности,
दुर्घटनीdurghaṭanīтрудноустроимое устрояющая
मायैवmāyaivaмайя именно
तदाtadāтогда,
तदाtadāтогда
देवानुसरादीनांdevānusarādīnāṁбогов последователей и прочих
तत्tatтех,
तत्tatтех
कर्मोद्बोधkarmodbodhaдел пробуждения
सन्धानम्sandhānamсвязывание
अपिapiи
घटयतिghaṭayatiустрояет
ययाyayāкоторою
स्वsvaсвоим,
स्वsvaсвоим
कर्मणाkarmaṇāделом
पृथग्pṛthagотдельно
एवevaименно
चेष्टमानानांceṣṭamānānāṁдействующих
जीवानांjīvānāṁу существ
चेष्टाceṣṭāдействий
विशेषाःviśeṣāḥособенности
परस्परparasparaвзаимной
शुभाशुभśubhāśubhaдоброй и недоброй
शकुनतयाśakunatayāприметой
घटिताghaṭitāустроены
भवतीत्य्bhavatītyбывают — так
आदिकंādikaṁи прочее
लोकेऽपिloke'piи в мире
दृश्यतेdṛśyateвидится
यत्रyatraгде
तुtuже
क्वचिद्kvacidгде-то
एषाeṣāона
तल्talтой
लीलाlīlāигры
जवम्javamстремительности
अनुगन्तुंanugantuṁпоследовать
नnaне
शक्नोतिśaknotiможет,
तत्रैवtatraivaтам именно
परमेशितुःparameśituḥу Высшего Владыки
स्वैरताsvairatāвольность
व्यक्तीभवतिvyaktībhavatiвыявляется
यथाyathāкак:
गुरुguru«учителя
पुत्रम्putramсына,
इहानीतंihānītaṁсюда приведённого
निजnijaсвоего
कर्मkarmaдела
निबन्धनम्nibandhanamпривязью, —
आनयस्वānayasvaприведи,
महाराजmahārājaвеликий царь,
मच्macМоё
छासनchāsanaповеление
पुरस्कृतःpuraskṛtaḥвпереди поставивший»
इतिitiтак —
यमyamaЯмы
विषयकviṣayakaпредметом имеющем
श्रीśrīшри
भगवद्bhagavadБхагавана
आदेशादौādeśādauповелении и прочем
ततश्tataśпотому
चcaи,
तस्यातिविरलtasyātiviralaу неё, весьма редкого
प्रचारत्वान्pracāratvānхождения бытием,
नnaне
सर्वत्रsarvatraвезде
कृतkṛtaсделанного
हान्य्hānyутраты,
अकृताभ्यागमakṛtābhyāgamaнесделанного прихода
प्रसङ्गश्prasaṅgaśприложение
चcaи
अथathaтеперь,
यदिyadiесли
केचिद्kecidнекоторые
भक्तानाम्bhaktānāmпреданных
एवevaименно
द्विषन्तिdviṣantiненавидят,
तदाtadāтогда,
तदाtadāтогда,
भक्तbhaktaк преданным
पक्षpakṣaстороны
पातान्तःपातित्वाद्pātāntaḥpātitvādсклонения внутрь попаданием,
भगवताbhagavatāБхагаваном
स्वयंsvayaṁСамим
तद्tadих
द्वेषेऽपिdveṣe'piи при ненавидении
नnaне
दोषःdoṣaḥизъян;
प्रत्युतpratyutaнапротив,
भक्तbhaktaпреданного
विषयकviṣayakaпредметом имеющего
तद्tadЕго
रतेःrateḥвлечения
पोषकत्वेनpoṣakatvenaпитателем бытием,
ह्लादिनीhlādinī«услаждающей»
वृत्तिvṛttiсостоянием
भूतानन्दोल्लासbhūtānandollāsaставшего блаженства ликования
विशेषviśeṣaособенность —
एवासौevāsauименно оно
येनyenaкоторою
हिhiведь
द्वेषेणdveṣeṇaненавистью —
प्रतिपदpratipadaна каждом шагу
प्रोन्मीलत्pronmīlatраспускающегося,
सान्द्रानन्दsāndrānandaгустого блаженства
वैचित्रीvaicitrīмногообразия
समतिरिक्तsamatiriktaсверх меры полного
भक्तिbhaktiпреданности
रसrasaвкуса,
मरुस्थलmarusthalaпустыни,
ब्रह्मbrahmaБрахмана
कैवल्यापादानkaivalyāpādānaединости приведением
रूपत्वेनrūpatvenaобликом бытием,
तदीयtadīyaего
भक्तिbhaktiпреданности
रसrasaвкусу
महाmahāвеликой
प्रतियोगितयाpratiyogitayāпротивностью,
ततोऽन्यथाtato'nyathāот того иначе
दुश्चिकित्सतयाduścikitsatayāтрудноизлечимостью
चcaи, —
तत्रोचितम्tatrocitamтам уместно
तद्tadим
उत्थutthaподнятым
भगवत्bhagavatБхагавана
तेजसाtejasāсиянием,
तत्tatего
स्वरूपsvarūpaсвоего облика
शक्तेर्śakterсилы
अपिapiи
तिरस्कारेणtiraskāreṇaзаслонением,
ध्वंसाभावdhvaṁsābhāvaуничтожения отсутствию
तुल्यम्tulyamравное, —
स्वर्गापवर्गsvargāpavarga«на рай, освобождение
नरकेष्व्narakeṣvи ады
अपिapiи
तुल्यार्थtulyārthaравный предмет
दर्शिनःdarśinaḥвидящего»
इतिitiтак
न्यायेनान्येषाम्nyāyenānyeṣāmправилом, у иных
अतीवatīvaвесьма
दुःसहंduḥsahaṁневыносимое,
तेषाम्teṣāmу них
अपिapiи,
कामुकानांkāmukānāṁвожделеющих,
निकामम्nikāmamдо крайности
अनभीष्टम्anabhīṣṭamнежеланное, —
उद्दण्डuddaṇḍaвознесённого жезла
दण्डdaṇḍaкары
विशेषंviśeṣaṁособый род
कुर्वत्य्kurvatyсовершающем
एवevaименно
भगवतिbhagavatiпри Бхагаване,
तस्यtasyaу Него
सर्वsarvaвсех
हितhitaблагом
पर्यवसायिparyavasāyiзавершающегося
चारित्रcāritraповедения
स्वभावत्वाद्svabhāvatvādприродой бытием
एवevaименно,
तत्tatтех,
तद्tadтех
दुर्वारdurvāraнеотвратимых
दुर्वासनाdurvāsanāдурных влечений
मयाशेषmayāśeṣaполного, всего
संसारsaṁsāraкруговорота
क्लेशkleśaмуки
नाशोऽपिnāśo'piи гибель
भवतिbhavatiбывает
यःyaḥкоторый
खल्व्khalvведь
अभेदोपासकानाम्abhedopāsakānāmу неразличие почитающих
अतिकृच्छ्रatikṛcchraс превеликим трудом
साध्यःsādhyaḥдостижимая
पुरुषार्थःpuruṣārthaḥчеловека цель,
क्वचिच्kvacicгде-то
चcaи
परमार्थparamārthaвысшую
वस्त्व्vastvвещь
अभिज्ञानांabhijñānāṁзнающих
नरकnarakaот ада
निर्विशेषंnirviśeṣaṁнеотличима, —
तेषांteṣāṁу тех
कामिनांkāmināṁвожделеющих
तुtuже
निकामम्nikāmamдо крайности
अभीष्टंabhīṣṭaṁжеланный,
विट्viṭнавоза
कीटानाम्kīṭānāmчервям
इवामेध्यंivāmedhyaṁкак нечистое,
स्वर्गsvargaрая
विशेषंviśeṣaṁособый род
तेभ्योtebhyoим
ददातिdadātiдаёт, —
सsaОн
परमेश्वरःparameśvaraḥВысший Владыка
अतataпотому
एवोक्तंevoktaṁименно сказано
नागपत्नीभिःnāgapatnībhiḥжёнами нагов:
रिपोःripoḥ«у врага
सुतानाम्sutānāmи у сыновей
अपिapiи
तुल्यtulyaравное
दृष्टेर्dṛṣṭerвиденье имеющий,
धत्सेdhatseналагаешь
दमंdamaṁобуздание» —
फलम्phalamплод
एवानुशंसन्evānuśaṁsanименно возвещающий —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл
दमम्damam«обуздание»
इतिitiтак —
यतोyatoоттого что
दमdamaобуздание
अपीत्य्apītyи — таков
अर्थःarthaḥсмысл
यत्yatчто
तुtuже —
पूतनादाव्pūtanādāvу Путаны и прочих
उत्तमuttamaвысших
भक्तbhaktaпреданных
गतिःgatiḥучасть
श्रूयतेśrūyateслышится, —
तद्tadЕго
भक्तानुकरणbhaktānukaraṇaпреданным подражания
माहात्म्येनैवेतिmāhātmyenaivetiвеличием именно — так
तत्रtatraтам,
तत्रtatraтам
स्पष्टम्spaṣṭamявно
एवevaименно,
यथाyathāкак:
सद्sad«праведного
वेषाद्veṣādот вида
अपिapiи
पूतनापिpūtanāpiи Путана
सकुलाsakulāс родом»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее
अथathaтеперь,
यदिyadiесли
केचिद्kecidнекоторые,
भक्ताbhaktāпреданные
एवevaименно
सन्तोsantoсущие,
भक्तान्तरेषुbhaktāntareṣuпротив иных преданных
कथञ्चिद्kathañcidкак-нибудь
अपराध्यन्तिaparādhyantiоскорбляют,
तदाtadāтогда,
तेनैवापराधेनtenaivāparādhenaтем именно оскорблением
भक्तेषुbhakteṣuв преданных
भगवतिbhagavatiв Бхагаване
चcaи
विवर्तमानंvivartamānaṁвращающееся
द्वेषdveṣaненависти
बाडवानलbāḍavānalaподводного огня
ज्वालाjvālāпламён
कलापम्kalāpamмножество
अनुभूयanubhūyaпережив,
चिरात्cirātспустя долгое время
कथञ्चित्kathañcitкак-нибудь
पुनःpunaḥснова,
सद्sadправедного
वेषेणापिveṣeṇāpiи видом,
भगवत्bhagavatБхагавана
संस्पर्शादिनाsaṁsparśādināкасанием и прочим,
सsaсо
परिकरेparikareсвитою
तद्tadтом
अपराधaparādhaоскорбления
दोषेdoṣeпри изъяне
विनष्टेvinaṣṭeпогибшем,
स्वsvaсвоё
पदम्padamместо
एवevaименно
प्राप्नुवन्तिprāpnuvantiобретают,
नnaне
तुtuже
ब्रह्मbrahmaБрахмана
कैवल्यम्kaivalyamединость, —
भक्तिbhaktiпреданности
लक्षणlakṣaṇaпризнак имеющего
बीजस्यानश्वरbījasyānaśvaraсемени нетленной
स्वभावत्वात्svabhāvatvātприродой бытием
तेषुteṣuк ним
भगवतःbhagavataḥу Бхагавана
क्रोधश्krodhaśгнев
चcaи —
बालेषुbāleṣuк детям
मातुर्māturу матери
इवेतिivetiкак — так
तस्मात्tasmātпотому
सर्वंsarvaṁвсё
समञ्जसम्samañjasamскладно
तथाtathāтак
हिhiведь:
श्रीśrīшри
राजोवाचrājovācaцарь сказал:
समःsamaḥ«равен,
प्रियःpriyaḥмил,
सुहृद्suhṛdдруг,
ब्रह्मन्brahmanбрахман,
भूतानांbhūtānāṁсуществам
भगवान्bhagavānБхагаван
स्वयम्svayamСам;
इन्द्रस्यार्थेindrasyārtheИндры ради
कथंkathaṁкак
दैत्यान्daityānдайтьев
अवधीद्avadhīdубил,
विषमोviṣamoнеравный
यथाyathāкак?»
परमात्मत्वेनparamātmatvenaПараматмой бытием
समःsamaḥ«равен»;
सुहृत्suhṛt«друг» —
हितhitaблаго
कारीkārīтворящий;
प्रियःpriyaḥ«мил» —
प्रीतिprītiлюбви
विषयोviṣayoпредмет —
भगवान्bhagavān«Бхагаван»
एवंevaṁтак
सतिsatiсущем,
साम्येनैवोपकर्तव्यत्वेनsāmyenaivopakartavyatvenaравенством именно, благодетельствуемым бытием,
प्रीतिprītiлюбви
विषयत्वेनviṣayatvenaпредметом бытием,
नnaне
चcaи
सर्वेष्व्sarveṣvпри всех
एवevaименно
प्राप्तेषुprāpteṣuобретённых, —
कथंkathaṁ«как»
विषमviṣama«неравный»
इवiva«как»
दैत्यान्daityān«дайтьев
अवधीत्avadhītубил»?
विषमत्वम्viṣamatvamнеравность —
उपलक्षणम्upalakṣaṇamуказующий признак:
असुहृदिasuhṛdiк недругу
वाvāили
प्रियpriyaмилый
इवivaкак
चेतिcetiи — так
Traducción

Так же нет и убыли того, что нисшествия и прочее суть природа силы Его облика. И неравенства тоже нет: игра эта вольная, единственное её назначение — утеха преданных, и ни привязанности, ни ненависти к другому в ней нет. Напротив: как сахар кажется безвкусным тем, у кого язык испорчен желчью, так и при переживаемом от Него обуздании им бывает именно благо, чей признак — уничтожение их порчи и прочего.

Здесь — по речению шри Шуки, стоящему в конце девятой песни: «Нет ведь у Него причины ни рождения, ни дела, кроме Своей майи, владыка земли, — у высшего Владыки, зрящего Атмана; а что Мною совершено ради рождения, поддержания и ухода человека, то признаётся милостью — ради их прекращения и ради обретения себя». И по его тике: раз у существа, чьё облачение при растворении растворено, дхарма и прочее невозможны, милость — в творении облачения и прочем, в доставлении дхармы и прочего.

Так и в обращении сонма царей, связанных Джарасандхой: «В мире Ты сошёл к нам долею ради защиты праведных и обуздания злых; преступает ли кто иной Твоё указание, Владыка, или человек получает своё же сделанное, — того мы не знаем». По его тике: если при Тебе, Владыке, сошедшем ради защиты праведных, у нас всё же есть страдание, то что же — иной кто-то, Джарасандха и подобные, преступает и Твоё повеление, или человек, о котором Ты возвестишь, всё равно получает страдание за своё дело? Того мы не знаем; а ни то, ни другое неуместно.

Итак, хотя игра и вольна, майя, устрояющая трудноустроимое, то и дело устрояет и связывание пробуждающихся дел у последователей богов и прочих. И в мире видно подобное: у существ, действующих каждое по своему делу отдельно, особенности их действий складываются во взаимные приметы, добрые и недобрые. А там, где она не может поспеть за стремительностью Его игры, — там и выявляется вольность Высшего Владыки. Как в повелении шри Бхагавана Яме и подобном: «Сына учителя, приведённого сюда привязью его же дела, приведи, великий царь, поставив впереди Моё повеление». И раз такое случается весьма редко, не выходит ни утраты сделанного, ни прихода несделанного повсюду.

Далее, если кто-то ненавидит именно преданных, то в этом Самому Бхагавану нет изъяна и тогда, когда Он их ненавидит: это входит в склонение к преданным. Напротив, это особый расцвет блаженного ликования, состояния «услаждающей», ибо питает Его влечение к преданному. Ибо такая ненависть и заслуживает там своего, — ведь она приводит к единости Брахмана, к пустыне, вместо вкуса преданности, где на каждом шагу распускается многообразие густого блаженства сверх всякой меры; она величайший противник этого вкуса, и иначе её не излечить.

И то, что сиянием Бхагавана, поднявшимся от неё, заслоняется даже сила Его облика, — это равно небытию уничтожения; по правилу «видящего равный предмет и в раю, и в освобождении, и в адах» оно для других совершенно невыносимо, да и для самих этих вожделеющих крайне нежеланно. Но и совершая такую кару вознесённым жезлом, Бхагаван — ибо самая природа Его поведения такова, что завершается благом для всех, — губит и все их муки круговорота, полного неотвратимых дурных влечений. То, что для почитателей неразличия — цель, достижимая с превеликим трудом, а для знающих высшую вещь где-то неотличимо от ада, для этих вожделеющих крайне желанно, как нечистое для навозных червей, — и такой особый рай Он им даёт: Он, Высший Владыка.

Потому и сказано жёнами нагов: «Равен взглядом и к врагу, и к сыновьям, Ты налагаешь обуздание» — то есть возвещаешь именно плод; сказано «обуздание» потому, что это и есть обуздание. А что у Путаны и подобных слышится участь высших преданных, то лишь величием подражания Его преданным, и это там везде явно: «даже от праведного облика — и Путана с родом» и далее.

Далее, если иные, будучи сами преданными, как-нибудь оскорбят других преданных, то этим самым оскорблением они, пережив множество языков подводного огня ненависти, вращающихся и в преданных, и в Бхагаване, спустя долгое время, как-нибудь снова — хотя бы праведным видом, касанием Бхагавана и подобным, — когда изъян того оскорбления со всею свитою погибнет, обретают именно своё место, а не единость Брахмана: ибо семя, чей признак — преданность, нетленно по природе. А гнев Бхагавана на них — как гнев матери на детей. Потому всё складно.

Вот так: шри царь сказал: «Равен, мил, друг существам Сам Бхагаван, брахман; как же Он убил дайтьев ради Индры, точно неравный?» Как Параматма Он «равен»; «друг», то есть творящий благо; «мил», то есть предмет любви, — «Бхагаван». А раз так — раз по равенству Он должен всем благодетельствовать и всем быть предметом любви, и не всё ведь у Него уже достигнуто, — «как» Он «убил дайтьев», точно «неравный»? «Неравность» здесь указующий признак: или — точно милый недругу.

Versión

0ac6147acef2 · publicado 20 sept 2026, 15:59:55 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con