Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
उपनिषद्
Йога-чудамани-упанишадаYogacūḍāmaṇi 72
5084 / 5341
उपनिषद् · Yogacūḍāmaṇi 72
॥
देवनागरी

ओं नित्यं शुद्धं बुद्धं निर्विकल्पं निरञ्जनं निराख्यातमनादिनिधनमेकं तुरीयं यद्भूतं भवद्भविष्यत्परिवर्तमानं सर्वदाऽनवच्छिन्नं परंब्रह्म तस्माज्जाता परा शक्तिः स्वयं ज्योतिरात्मिका । आत्मन आकाशः संभूतः । आकाशाद्वायुः । वायोरग्निः । अग्नेरापः । अद्भ्यः पृथिवी । एतेषां पञ्चभूतानां पतयः पञ्च सदाशिवेश्वररुद्रविष्णुब्रह्माणश्चेति । तेषां ब्रह्मविष्णुरुद्राश्चोत्पत्तिस्थितिलयकर्तारः । राजसो ब्रह्मा सात्विको विष्णुस्तामसो रुद्र इति एते त्रयो गुणयुक्ताः । ब्रह्मा देवानां प्रथमः संबभूव । धाता च सृष्टौ विष्णुश्च स्थितौ रुद्रश्च नाशे भोगाय चन्द्र इति प्रथमजा बभूवुः । एतेषां ब्रह्मणो लोका देवतिर्यङ्गरस्थावराश्च जायन्ते । तेषां मनुष्यादीनां पञ्चभूतसमवायः शरीरम् । ज्ञानकर्मेन्द्रियैर्ज्ञानविषयैः प्राणादिपञ्चवायुमनोबुद्धिचित्ताहङ्कारैः स्थूलकल्पितैः सोऽपि स्थूलप्रकृतिरित्युच्यते । ज्ञानकर्मेन्द्रियैर्ज्ञानविषयैः प्राणादिपञ्चवायुमनोबुद्धिभिश्च सूक्ष्मस्थोऽपि लिङ्गमेवेत्युच्यते । गुणत्रययुक्तं कारणम् । सर्वेषामेवं त्रीणि शरीराणि वर्तन्ते । जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तितुरीयाश्चेत्यवस्थाश्चतस्रः तासामवस्थानामधिपतयश्चत्वारः पुरुषा विश्वतैजसप्राज्ञात्मानश्चेति । विश्वो हि स्थूलभुङ्नित्यं तैजसः प्रविविक्तभुक् । आनन्दभुक्तया प्राज्ञः सर्वसाक्षीत्यतः परः

लिप्यंतरण (IAST)

oṃ nityaṃ śuddhaṃ buddhaṃ nirvikalpaṃ nirañjanaṃ nirākhyātamanādinidhanamekaṃ turīyaṃ yadbhūtaṃ bhavadbhaviṣyatparivartamānaṃ sarvadā'navacchinnaṃ paraṃbrahma tasmājjātā parā śaktiḥ svayaṃ jyotirātmikā | ātmana ākāśaḥ saṃbhūtaḥ | ākāśādvāyuḥ | vāyoragniḥ | agnerāpaḥ | adbhyaḥ pṛthivī | eteṣāṃ pañcabhūtānāṃ patayaḥ pañca sadāśiveśvararudraviṣṇubrahmāṇaśceti | teṣāṃ brahmaviṣṇurudrāścotpattisthitilayakartāraḥ | rājaso brahmā sātviko viṣṇustāmaso rudra iti ete trayo guṇayuktāḥ | brahmā devānāṃ prathamaḥ saṃbabhūva | dhātā ca sṛṣṭau viṣṇuśca sthitau rudraśca nāśe bhogāya candra iti prathamajā babhūvuḥ | eteṣāṃ brahmaṇo lokā devatiryaṅgarasthāvarāśca jāyante | teṣāṃ manuṣyādīnāṃ pañcabhūtasamavāyaḥ śarīram | jñānakarmendriyairjñānaviṣayaiḥ prāṇādipañcavāyumanobuddhicittāhaṅkāraiḥ sthūlakalpitaiḥ so'pi sthūlaprakṛtirityucyate | jñānakarmendriyairjñānaviṣayaiḥ prāṇādipañcavāyumanobuddhibhiśca sūkṣmastho'pi liṅgamevetyucyate | guṇatrayayuktaṃ kāraṇam | sarveṣāmevaṃ trīṇi śarīrāṇi vartante | jāgratsvapnasuṣuptiturīyāścetyavasthāścatasraḥ tāsāmavasthānāmadhipatayaścatvāraḥ puruṣā viśvataijasaprājñātmānaśceti | viśvo hi sthūlabhuṅnityaṃ taijasaḥ praviviktabhuk | ānandabhuktayā prājñaḥ sarvasākṣītyataḥ paraḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ओं नित्यं शुद्धं बुद्धम्oṃ nityaṃ śuddhaṃ buddhamом — вечное, чистое, пробуждённое
निर्विकल्पं निरञ्जनम्nirvikalpaṃ nirañjanamлишённое различений, беспорочное
तस्मात् जाता परा शक्तिःtasmāt jātā parā śaktiḥот него рождена высшая сила
आत्मनः आकाशः संभूतःātmanaḥ ākāśaḥ saṃbhūtaḥиз Атмана возникло пространство
सात्त्विकः विष्णुः तामसः रुद्रःsāttvikaḥ viṣṇuḥ tāmasaḥ rudraḥсаттвический — Вишну, тамасический — Рудра
विश्व-तैजस-प्राज्ञ-आत्मानःviśva-taijasa-prājña-ātmānaḥВишва, Тайджаса и Праджня
अनुवाद

«Ом. Вечное, чистое, пробуждённое, лишённое различений, беспорочное, неизрекаемое, безначальное и бесконечное, единое, четвёртое, — то, что было, есть и будет, всегда пребывающее непрерывным, высший Брахман; от него рождена высшая сила, сама собою светящаяся. Из Атмана возникло пространство, из пространства — ветер, из ветра — огонь, из огня — воды, из вод — земля. Владык этих пяти стихий пятеро: Садашива, Ишвара, Рудра, Вишну и Брахма. Из них Брахма, Вишну и Рудра — творящие возникновение, удержание и растворение: раджасический Брахма, саттвический Вишну, тамасический Рудра. Эти трое соединены с гунами... От пяти стихий составляется тело людей и прочих... Состояний четыре: бодрствование, сон, глубокий сон и четвёртое; и владык этих состояний четверо: Вишва, Тайджаса, Праджня и Атман. Вишва вкушает грубое, Тайджаса — обособленное, Праджня — блаженство; выше их — свидетель всего».

संस्करण

5d22d1ff46fc · प्रकाशित 2 अग॰ 2026, 9:26:24 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक Yogacūḍāmaṇi 71

श्लोक बदलें इन कुंजियों से