एवम् एवाह त्रिभिः— शिवः शक्तियुतः शश्वत् त्रिलिङ्गो गुणसंवृतः । वैकारिकस् तैजसश् च तामसश् चेत्य् अहं त्रिधा ॥ ततो विकारा अभवन् षोडशामीषु कञ्चन । उपधावन् विभूतीनां सर्वासाम् अश्नुते गतिम् ॥ हरिर् हि निर्गुणः साक्षात् पुरुषः प्रकृतेः परः । स सर्वदृग् उपद्रष्टा तं भजन् निर्गुणो भवेत् ॥ इति । शश्वच् छक्तियुतः प्रथमतस् तावन् नित्यम् एव शक्त्या गुणसाम्यावस्थप्रकृतिजरूपोपाधिना युक्तः, गुणक्षोभे सति त्रिलिङ्गो गुणत्रयोपाधिः । प्रकटैश् च सद्भिस् तैर् गुणैः संवृतश् च । ननु तमौपाधित्वम् एव तस्य श्रूयते, कथं तत्तदुपाधित्वं? तत्र वैकारिक इति । अहम् अहंतत्त्वं हि तत्तद्रूपेण त्रिधा । स च तदधिष्ठातेत्य् अर्थः । मुख्यतया नास्तां नामान्यद् गुणद्वयं, गौणतया त्व् आस्त एवेत्य् अर्थः । ततस् तेन भगवत्प्रतिनिधिरूपेणाधिष्ठिताद् अहंतत्त्वात् षोडशविकारा ये अभवन्, अमीषु विकारेषु मध्ये सर्वासां विभूतीनां सम्बन्धिनं कञ्चन उपधावन् तदुपाधिकत्वेन तम् उपासीनो गतिं प्राप्यं फलं लभते । हि प्रसिद्धौ हेतौ वा । हरिस् तु प्रकृतेर् उपाधितः परस् तद्धर्मैर् अस्पृष्टः । अत एव निर्गुणोऽपि कुतस् त्रिलिङ्गत्वादिकम् इति भावः । तत्र हेतुः—साक्षाद् एव पुरुष ईश्वरः, न तु प्रतिबिम्बवद् व्यवधानेनेत्य् अर्थः । अतो विद्याविद्ये मम तनू इतिवत् तनुशब्दोपादानात् कुत्रचित् सत्त्वशक्तित्वश्रवणम् अपि प्रेक्षादिमात्रेणोपकारित्वाद् इति भावः । अत एव सर्वेषां शिवब्रह्मादीनां दृक् ज्ञानं यस्मात् तथाभूतः सन्न् उपद्रष्टा तदादिसाक्षी भवति । अतः स तं भजन् निर्गुणो भवेद् गुणातीतफलभाग् भवतीति ॥ ॥
evam evāha tribhiḥ— śivaḥ śakti-yutaḥ śaśvat triliṅgo guṇa-saṁvṛtaḥ | vaikārikas taijasaś ca tāmasaś cety ahaṁ tridhā || tato vikārā abhavan ṣoḍaśāmīṣu kañcana | upadhāvan vibhūtīnāṁ sarvāsām aśnute gatim || harir hi nirguṇaḥ sākṣāt puruṣaḥ prakṛteḥ paraḥ | sa sarva-dṛg upadraṣṭā taṁ bhajan nirguṇo bhavet || iti | śaśvac chakti-yutaḥ prathamatas tāvan nityam eva śaktyā guṇa-sāmyāvastha-prakṛtija-rūpopādhinā yuktaḥ, guṇa-kṣobhe sati triliṅgo guṇa-trayopādhiḥ | prakaṭaiś ca sadbhis tair guṇaiḥ saṁvṛtaś ca | nanu tama-upādhitvam eva tasya śrūyate, kathaṁ tat-tad-upādhitvaṁ? tatra vaikārika iti | aham ahaṁ-tattvaṁ hi tat-tad-rūpeṇa tridhā | sa ca tad-adhiṣṭhātety arthaḥ | mukhyatayā nāstāṁ nāmānyad guṇa-dvayaṁ, gauṇatayā tv āsta evety arthaḥ | tatas tena bhagavat-pratinidhi-rūpeṇādhiṣṭhitād ahaṁ-tattvāt ṣoḍaśa-vikārā ye abhavan, amīṣu vikāreṣu madhye sarvāsāṁ vibhūtīnāṁ sambandhinaṁ kañcana upadhāvan tad-upādhikatvena tam upāsīno gatiṁ prāpyaṁ phalaṁ labhate | hi prasiddhau hetau vā | haris tu prakṛter upādhitaḥ paras tad-dharmair aspṛṣṭaḥ | ata eva nirguṇo'pi kutas triliṅgatvādikam iti bhāvaḥ | tatra hetuḥ—sākṣād eva puruṣa īśvaraḥ, na tu pratibimbavad vyavadhānenety arthaḥ | ato vidyāvidye mama tanū itivat tanu-śabdopādānāt kutracit sattva-śaktitva-śravaṇam api prekṣādi-mātreṇopakāritvād iti bhāvaḥ | ata eva sarveṣāṁ śiva-brahmādīnāṁ dṛk jñānaṁ yasmāt tathābhūtaḥ sann upadraṣṭā tad-ādi-sākṣī bhavati | ataḥ sa taṁ bhajan nirguṇo bhaved guṇātīta-phala-bhāg bhavatīti || ||
Так же он говорит тремя стихами:
«Шива всегда соединён с силою, трёхпризначен, покрыт свойствами; и „я“ троякое — вайкарика, тайджаса и тамаса. От него возникли шестнадцать изменений; почитая какое-либо из них, обретают путь всех проявлений. Хари же воочию бессвойствен, Пуруша, выше пракрити; Он зрение всех, наблюдатель, — и почитающий Его станет бессвойственным».
«Всегда соединён с силою»: прежде всего он вечно соединён с силою, то есть с обликом-облачением, рождённым от пракрити в состоянии равновесия свойств; а при возмущении свойств — «трёхпризначен», то есть имеет облачением троицу свойств, и «покрыт» теми свойствами, уже ставшими явными.
Но ведь о нём слышно, что облачение его — именно тамас; как же тогда то и то облачение? На это — «вайкарика» и далее: ведь сущность «я» троякá тем и тем обликом, а он ею правит. Таков смысл. То есть: главным образом двоицы иных свойств пусть у него и не будет, но переносно она именно есть.
«От него», то есть от сущности «я», правимой им как обликом представителя Бхагавана, «возникли» «шестнадцать» «изменений»; и «в них», то есть среди изменений, «какое-либо», связанное со «всеми проявлениями», «почитая», то есть почитая Его облачённым им, он обретает «путь», то есть достигаемый плод. «Ведь» — при известности или при причине.
«Хари» же «выше» облачения «пракрити», то есть не тронут её свойствами; потому Он и «бессвойствен» — откуда быть трёхпризначности и прочему? Таков смысл. И причина тому: «воочию» «Пуруша», то есть Владыка, а не через посредство, как отражение. Потому, если где-то и слышно, что сила саттвы — Его, как в «видья и авидья — Мои два тела», где взято слово «тело», — это лишь потому, что она пособляет одним лишь Его взглядом и прочим.
Потому же, будучи Тем, от кого «зрение», то есть знание, у всех — у Шивы, Брахмы и прочих, — Он бывает «наблюдателем», то есть свидетелем их и прочего. Потому «почитающий Его станет бессвойственным», то есть станет причастен плоду, превзошедшему свойства.
35f07b76fffe · 发布于 2026年9月20日 15:59:55 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Возражение о Шиве снято различением главного и переносного: облачение его тамас, но через сущность «я» он причастен и двум другим свойствам.
Плод назван по тому, чему служат: кто почитает Его в одном из шестнадцати, получает путь этого проявления, не больше.
И «тело саттвы» у Хари не отменяет бессвойственности: саттва тут пособляет, а не облекает.