तत्र येषां मनः परमात्मनि नास्ति, ते परमात्मात्मके जगत्य् असदंशम् एव गृह्णन्ति । ये तु परमात्मविदः, ते सदंशम् एव गृह्णन्तीत्य् आहुः— सद् इव मनस् त्रिवृत् त्वयि विभात्य् असद् आमनुजात् सद् अभिमृशन्त्य् अशेषम् इदम् आत्मतयात्मविदः । न हि विकृतिं त्यजन्ति कनकस्य तदात्मतया स्वकृतम् अनुप्रविष्टम् इदम् आत्मतयावसितम् ॥ त्वय्य् असद् अवर्तमानं यन् मनः, तत् खलु त्रिवृत् त्रिगुणकार्ये जगति वर्तमानं सत् त्वयि सद् इव वर्तमानम् इव विभाति । दर्वीसूपरसन्यायेन स्वावगाढे जगति सतोऽपि परमात्मनो ग्रहणाभावात्, न तु वर्तमानम् एव विभातीत्य् अर्थः । अत एवासदंशस्य त्रिगुणमायामयत्वं मनोमयत्वं चोक्तम्— यद् इदं मनसा वाचा चक्षुर्भ्यां श्रवणादिभिः । नश्वरं गृह्यमाणं च विद्धि मायामनोमयम् ॥ इति । ये त्व् आत्मविदस् त्वद्धेतोर् आस्ते आमनुजात् सोपाधिकजीवस्वरूपम् अभिव्याप्य इदम् अशेषं जगद् एव आत्मतया त्वद्रूपतया सद् अभिमृशन्ति, तेषां सदंश एव दृष्टिर् नान्यत्रेत्य् अर्थः । तत्र दृष्टान्तः—न हि विकृतम् इति । तेषां कनकमात्रं मृगयमानानां कनकवणिजां हि कनकविकारे सुन्दरकुरूपाकारतायां दृष्टिर् नास्ति, शुद्धकनकमात्रगृआहित्वात् । तथात्मविदाम् अपीति भावः । दार्ष्टान्तिकेऽपि तदात्मत्वे हेतुत्रयम् आहुः—इदं जगत् स्वेन सच्छक्तिविशिष्टेन उपादानरूपेण त्वया कृतं, पश्चात् सिद्धेऽपि कार्ये कारणांशव्यभिचारितयान्तर्यामितया च स्वेन त्वया प्रविष्टं पुनः प्रलयेऽप्य् आत्मतया सच्छक्तिविशिष्टसद्रूपतयैवावसितं चेति । एवं दृष्टान्तेऽपि विवेचनीयम् । तद् एतत् सर्वम् अभिप्रेत्योक्तं वैष्णवे— ज्ञानस्वरूपम् अखिलं जगद् एतद् अबुद्धयः । अर्थस्वरूपं पश्यन्तो भ्राम्यन्ते मोहसम्प्लवे ॥ ये तु ज्ञानविदः शुद्धचेतसस् तेऽखिलं जगत् । ज्ञानात्मकं प्रपश्यन्ति त्वद्रूपं परमेश्वर ॥ इति ॥ ॥
tatra yeṣāṁ manaḥ paramātmani nāsti, te paramātmātmake jagaty asad-aṁśam eva gṛhṇanti | ye tu paramātma-vidaḥ, te sad-aṁśam eva gṛhṇantīty āhuḥ— sad iva manas trivṛt tvayi vibhāty asad ā-manujāt sad abhimṛśanty aśeṣam idam ātmatayātma-vidaḥ | na hi vikṛtiṁ tyajanti kanakasya tad-ātmatayā sva-kṛtam anupraviṣṭam idam ātmatayāvasitam || tvayy asad avartamānaṁ yan manaḥ, tat khalu trivṛt tri-guṇa-kārye jagati vartamānaṁ sat tvayi sad iva vartamānam iva vibhāti | darvī-sūpa-rasa-nyāyena svāvagāḍhe jagati sato'pi paramātmano grahaṇābhāvāt, na tu vartamānam eva vibhātīty arthaḥ | ata evāsad-aṁśasya triguṇa-māyā-mayatvaṁ mano-mayatvaṁ coktam— yad idaṁ manasā vācā cakṣurbhyāṁ śravaṇādibhiḥ | naśvaraṁ gṛhyamāṇaṁ ca viddhi māyā-mano-mayam || iti | ye tv ātma-vidas tvad-dhetor āste ā-manujāt sopādhika-jīva-svarūpam abhivyāpya idam aśeṣaṁ jagad eva ātmatayā tvad-rūpatayā sad abhimṛśanti, teṣāṁ sad-aṁśa eva dṛṣṭir nānyatrety arthaḥ | tatra dṛṣṭāntaḥ—na hi vikṛtam iti | teṣāṁ kanaka-mātraṁ mṛgayamānānāṁ kanaka-vaṇijāṁ hi kanaka-vikāre sundara-kurūpākāratāyāṁ dṛṣṭir nāsti, śuddha-kanaka-mātra-gṛāhitvāt | tathātma-vidām apīti bhāvaḥ | dārṣṭāntike'pi tad-ātmatve hetu-trayam āhuḥ—idaṁ jagat svena sac-chakti-viśiṣṭena upādāna-rūpeṇa tvayā kṛtaṁ, paścāt siddhe'pi kārye kāraṇāṁśa-vyabhicāritayāntaryāmitayā ca svena tvayā praviṣṭaṁ punaḥ pralaye'py ātmatayā sac-chakti-viśiṣṭa-sad-rūpatayaivāvasitaṁ ceti | evaṁ dṛṣṭānte'pi vivecanīyam | tad etat sarvam abhipretyoktaṁ vaiṣṇave— jñāna-svarūpam akhilaṁ jagad etad abuddhayaḥ | artha-svarūpaṁ paśyanto bhrāmyante moha-samplave || ye tu jñāna-vidaḥ śuddha-cetasas te'khilaṁ jagat | jñānātmakaṁ prapaśyanti tvad-rūpaṁ parameśvara || iti || ||
И вот: у кого ум не в Параматме, те в мире, чья природа — Параматма, берут именно не-сущую долю; а знающие Параматму берут именно долю сущую. Так и говорят: «Как бы сущим светит в Тебе троякий ум, не сущий; а знающие Атмана касаются всего этого, вплоть до человека, как сущего, как себя. Ведь у золота не отвергают изменения, раз оно — золото; так это, Тобою сотворённое, Тобою пронизанное, Тобою же собою и завершённое».
«В Тебе» не сущий, то есть не пребывающий, «ум» — он ведь «троякий», пребывает в следствии трёх качеств, в мире; а «в Тебе» лишь «как бы сущим», как бы пребывающим, «светит». По правилу половника во вкусе похлёбки: в мире, который Им пронизан, Параматма есть, но не берётся; потому — не «пребывает», а лишь «светит». Таков смысл.
Потому и сказано, что не-сущая доля состоит из майи трёх качеств и из ума: «Что берётся здесь умом, речью, глазами, слухом и прочим и тленно, — знай состоящим из майи и ума».
А «знающие Атмана» — Тобою, причиною, стоящие — «вплоть до человека», то есть охватив и облачённый облик существа, всего этого мира «касаются» «как сущего», как Твоего облика; взгляд их — именно на сущую долю и ни на что другое.
Пример к тому: «ведь не отвергают изменённого». У торговцев золотом, ищущих одного лишь золота, нет взгляда на изменение золота — на то, красивы ли очертания или безобразны: они берут одно чистое золото. Так же и у знающих Атмана.
И в сравниваемом названы три причины того, что мир есть Он: этот мир «сотворён» Тобою — Собою, отличённым сущей силой, в облике вещества; потом, и по готовности следствия, Тобою же «пронизан» — тем, что доля причины не отлучается, и тем, что Ты внутренний правитель; и снова, даже при растворении, «завершён» «собою» — именно обликом сущего, отличённого сущей силой. Так же надо разобрать и самый пример.
Всё это подразумевая, сказано в «Вишну-пуране»: «Весь этот мир, чей облик — знание, неразумные видят как облик предмета и блуждают в потопе обмана. А знающие знание, чистые сердцем, видят весь мир состоящим из знания, Твоим обликом, о Высший Владыка».
b1ca195d8cd8 · 发布于 2026年9月20日 15:59:55 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Разница между двумя людьми не в мире, а в том, какую его долю они берут: одну и ту же вещь видят то как предмет, то как Его.
Половник в похлёбке и купец в золоте — про одно и то же с двух сторон: один омывается вкусом и не знает его, другой видит сквозь любую форму только металл.
И три причины названы по трём временам: сотворено, пронизано, завершено — мир ни в одну пору не остаётся без Него.