शब्दार्थयोः पौनरुक्त्यं भवेत् तात्पर्यमात्रतः ।लाटानुप्रास इत्य् उक्तः … ॥8॥यथा—स्मेरराजीवनयने नयने किं निमीलतः ।पश्य निर्जितकन्दर्पः कन्दर्पं बिभ्रतं हरिम् ॥अत्र विभक्त्यर्थस्यापौनरुक्त्येऽपि प्रातिपादिकांशद्योत्यधर्मिरूपस्य भिन्नार्थत्वाल् लाटानुप्रासत्वम् एव । "तस्य तु नयने नयने" इत्य् अत्र द्वितीयनयनशब्दो भाग्यवत्त्वादिगुणावशिष्टरूपतात्पर्यमात्रेण भिन्नार्थः । अथवा—यस्याः सविधे स हरिर्दवदहनस् तुहिनदीधितिस् तस्याः ।यस्याः सविधे न हरिर्दवदहनः स्तुहिनदीधितिस् तस्याः ॥अत्रानेकपदानां पौनरुक्त्यम् । एष प्रायेण लाटजनप्रियत्वात् लाटानुप्रासः ।
śabdārthayoḥ paunaruktyaṁ bhavet tātparya-mātrataḥ |lāṭānuprāsa ity uktaḥ … ||8||yathā—smera-rājīva-nayane nayane kiṁ nimīlataḥ |paśya nirjita-kandarpaḥ kandarpaṁ bibhrataṁ harim ||atra vibhakty-arthasyāpaunaruktye’pi prātipādikāṁśa-dyoty-adharmi-rūpasya bhinnārthatvāl lāṭānuprāsatvam eva | "tasya tu nayane nayane" ity atra dvitīya-nayana-śabdo bhāgyavattvādi-guṇāvaśiṣṭa-rūpa-tātparya-mātreṇa bhinnārthaḥ | athavā—yasyāḥ sa-vidhe sa harirdava-dahanas tuhina-dīdhitis tasyāḥ |yasyāḥ savidhe na harirdava-dahanaḥ stuhina-dīdhitis tasyāḥ ||atrāneka-padānāṁ paunaruktyam | eṣa prāyeṇa lāṭa-jana-priyatvāt lāṭānuprāsaḥ |
metre not identified
Повтор слова и смысла, различных лишь по направленности, называется созвучием латов… Например: «Лотосоокая, зачем закрываешь очи? Взгляни на Хари, победившего Кандарпу и несущего Кандарпу!» Здесь значение падежа не повторено, но так как часть основы, выражающая не свойство, а носителя, имеет иной смысл, это всё же созвучие латов. Во фразе «у Него глаза — глаза» второе слово «глаза» отлично лишь направленностью: глаза, наделённые счастьем и прочим. Или: «Та, возле кого Хари, — для неё лесной пожар — холодный месяц; та, возле кого нет Хари, — для неё холодный месяц — лесной пожар». Здесь повторены многие слова. Его любят большей частью люди Латы, потому оно и зовётся созвучием латов.
464417894328 · published Sep 24, 2026, 12:40:03 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Во втором примере слова одни и те же, меняется лишь их порядок и одно маленькое «нет» — и смысл переворачивается. Рядом с Хари огонь прохладен, без Него луна жжёт: вся разлука и вся встреча сказаны одними и теми же словами. Лата — область на западе Индии, в нынешнем Гуджарате.