Bhakti-rasāmṛta-śeṣa
Prakāśa 4: On the Figures of Speech4.73Jīva Gosvāmī
122 / 253
Linux
Turn pages
Bhakti-rasāmṛta-śeṣa · 4.73
॥
Devanāgarī

पदार्थानां प्रस्तुतानाम् अन्येषां वा यदा भवेत् ।एकधर्माभिसम्बन्धः स्यात् तदा तुल्ययोगिता ॥73॥अन्येषाम् अप्रस्तुतानां धर्मो गुणक्रियारूपः । क्रमेण यथा—प्रजागरस्वप्नसुषुप्तिषुश्रीगान्धर्विकायां सततं हि नान्या ।मनोवपुर्वागखिलेन्द्रियाणांकृष्णैकतानत्वम् ऋतेऽस्ति वृत्तिः ॥अत्र मनआदीनां तद् एकतानवत्वेन वर्तनैकक्रियाभिसम्बन्धः ।राधाङ्गमार्दवं द्रष्टुः कस्य चित्ते न भासते ।मालतीशशभृल्लेखाकदलीनां कठोरता ॥अत्र मालत्यादीनाम् अप्रस्तुतानां कठोरतारूपैकगुणसम्बन्धः ।दानं वित्तादृतं वाचः कीर्तिधर्मो तथायुधः ।परोपकरणं कायाद् असारात् सारम् उद्धरेत् ॥अत्र दानादीनां कर्मभूतानां सारतारूपैकगुणसम्बन्धः । एकाहरणक्रिया सम्बन्धश् च ।मीनं बृहत्सेनकृतं बकीरिपुश्चिच्छेद यत् तन् मिषम् एव केवलम् ।किन्तु द्विषां मानम् इति प्रतीयताम्आकारभेदान् न च तत्र भिन्नता ॥शफरमृगचकोरीखञ्जनाम्भोजभृङ्गीनिकरमदनबाणश्रेणी नीलोत्पलानि ।हरिधृतिधनचौरै राधिकायाः प्रवीणैःसहजनयनलीलानर्तनैर् निर्जितानि ॥

Transliteration (IAST)

padārthānāṁ prastutānām anyeṣāṁ vā yadā bhavet |eka-dharmābhisambandhaḥ syāt tadā tulyayogitā ||73||anyeṣām aprastutānāṁ dharmo guṇa-kriyā-rūpaḥ | krameṇa yathā—prajāgara-svapna-suṣuptiṣuśrī-gāndharvikāyāṁ satataṁ hi nānyā |mano-vapur-vāg-akhilendriyāṇāṁkṛṣṇaikatānatvam ṛte'sti vṛttiḥ ||atra mana-ādīnāṁ tad ekatānavatvena vartanaika-kriyābhisambandhaḥ |rādhāṅga-mārdavaṁ draṣṭuḥ kasya citte na bhāsate |mālatī-śaśabhṛl-lekhā-kadalīnāṁ kaṭhoratā ||atra mālaty-ādīnām aprastutānāṁ kaṭhoratā-rūpaika-guṇa-sambandhaḥ |dānaṁ vittādṛtaṁ vācaḥ kīrti-dharmo tathāyudhaḥ |paropakaraṇaṁ kāyād asārāt sāram uddharet ||atra dānādīnāṁ karma-bhūtānāṁ sāratā-rūpaika-guṇa-sambandhaḥ | ekāharaṇa-kriyā sambandhaś ca |mīnaṁ bṛhat-sena-kṛtaṁ bakīripuściccheda yat tan miṣam eva kevalam |kintu dviṣāṁ mānam iti pratīyatāmākāra-bhedān na ca tatra bhinnatā ||śaphara-mṛga-cakorī-khañjanāmbhoja-bhṛṅgīnikara-madana-bāṇa-śreṇī nīlotpalāni |hari-dhṛti-dhana-caurai rādhikāyāḥ pravīṇaiḥsahaja-nayana-līlā-nartanair nirjitāni ||

metre not identified

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
पदार्थानांpadārthānāṁвещей
प्रस्तुतानाम्prastutānāmотносящихся к делу
अन्येषांanyeṣāṁдругих
वाvāили
यदाyadāкогда
भवेत्bhavetбудет
एक-धर्माभिसम्बन्धःeka-dharmābhisambandhaḥсвязь с одним свойством,
स्यात्syātбудет
तदाtadāтогда
तुल्ययोगिताtulyayogitāравное сопряжение
Translation

Когда вещи — все относящиеся к делу или все посторонние — связаны с одним свойством, это равное сопряжение. «Другие» — посторонние; свойство — качество или действие. По порядку, например: «В бодрствовании, во сне и в глубоком сне у Шри Гандхарвики нет иного действия ума, тела, речи и всех чувств, кроме сосредоточенности на одном Кришне». Здесь ум и прочее связаны с одним действием — жить этой сосредоточенностью. «Кто, увидев нежность тела Радхи, не почувствует в сердце жёсткости жасмина, лунного серпа и банана?» Здесь посторонние жасмин и прочее связаны с одним качеством — жёсткостью. «Из бренного тела надо извлечь суть: из богатства — дар, из слов — правду, из оружия — славу и праведность, из тела — помощь другим». Здесь дар и прочее, будучи дополнениями, связаны с одним качеством — сутью, и с одним действием — извлечением. «Рыба, сделанная Брихатсеной, которую рассёк Враг Баки, была лишь предлогом; пусть лучше поймут, что Он рассёк гордость врагов, — и различия тут нет, хоть и различен облик». «Рыбы, лани, чакоры, трясогузки, лотосы, пчёлы, стрелы Мадана, синие лотосы — все побеждены искусными, природными плясками игры глаз Радхики, похищающими богатство самообладания Хари».

Version

a39066ca64e6 · published Sep 24, 2026, 12:40:03 PM UTC

Available inRU

Page between verses with