पुनस् त्रिधा सभङ्गोऽभङ्गस् तद् उभयात्मकः ॥14॥एतद् भेदत्रयं चोक्तभेदाष्टके यथायथं ज्ञेयम् । यथा व—येन ध्वस्तमनोभवेन बलिजित्कायः पुरा स्त्रीकृतोयोऽप्य् उद्वृत्तभुजङ्गहारवलयो गङ्गां च योऽधारयत् ।यस्याहुः शशिमच्छिरो हर इति स्तुत्यं च नामामराःपायात् स स्वयम् अन्धकक्षयकरस् त्वां सर्वदो माधवः ॥माधवपक्षे सर्वदाता स त्वां पायात् । तत्र ध्वस्तेति सौन्दर्यम् उक्तं, स्त्रीकृत इति मोहिनीरूपेण । उद्वृत्तभुजङ्गः कालियः । रवेण वंशीकलेन लीनाति द्रवीकरोतीति तथा । अधारयत् अवास्थापयत् । शशिमथो राहोः शिरोहरः । अन्धकेषु वंशेषु वासकरः । उमाधरपक्षे बलिजित्कायो विष्णुकाय एव त्रिपुरनाशनायास्त्रीकृतः । यस्य शिरः शशिमद् आहुः । हर इति स्तुत्यं नामाहुः । सुगमम् अन्यत् । अत्र येनेत्य् आदौ अभङ्गः । अन्धकेत्य् आदाव् अभङ्गः । अनयोश् चैकत्र सम्भवात् । अभङ्गाभङ्गात्मकः । ग्रन्थगौरवभयात् पृथङ् नोक्तः ॥
punas tridhā sabhaṅgo’bhaṅgas tad ubhayātmakaḥ ||14||etad bheda-trayaṁ cokta-bhedāṣṭake yathāyathaṁ jñeyam | yathā va—yena dhvasta-manobhavena balijit-kāyaḥ purā strī-kṛtoyo’py udvṛtta-bhujaṅga-hāra-valayo gaṅgāṁ ca yo’dhārayat |yasyāhuḥ śaśimac-chiro hara iti stutyaṁ ca nāmāmarāḥpāyāt sa svayam andhakakṣayakaras tvāṁ sarvado mādhavaḥ ||mādhava-pakṣe sarva-dātā sa tvāṁ pāyāt | tatra dhvasteti saundaryam uktaṁ, strīkṛta iti mohinī-rūpeṇa | udvṛtta-bhujaṅgaḥ kāliyaḥ | raveṇa vaṁśī-kalena līnāti dravīkarotīti tathā | adhārayat avāsthāpayat | śaśimatho rāhoḥ śiro-haraḥ | andhakeṣu vaṁśeṣu vāsa-karaḥ | umādhara-pakṣe balijit-kāyo viṣṇu-kāya eva tripura-nāśanāyāstrī-kṛtaḥ | yasya śiraḥ śaśimad āhuḥ | hara iti stutyaṁ nāmāhuḥ | sugamam anyat | atra yenety ādau abhaṅgaḥ | andhakety ādāv abhaṅgaḥ | anayoś caikatra sambhavāt | abhaṅgābhaṅgātmakaḥ | grantha-gaurava-bhayāt pṛthaṅ noktaḥ ||
metre not identified
Она вновь трояка: с членением слов, без членения и та и другая вместе. Эти три вида следует находить среди названных восьми, где что подходит. Например: «Тот, кто уничтожил Рождённого в мыслях, кто некогда сделал тело Победителя Бали женщиной, у кого поднятый змей — ожерелье и браслет, кто держал Гангу, чью голову бессмертные зовут несущей месяц и чьё славное имя — Хара, — да хранит тебя Он Сам, губитель Андхаки, всегда — Мадхава!» В прочтении о Мадхаве: да хранит тебя Он, дающий всё. «Уничтоживший Рождённого в мыслях» — сказано о красоте, затмившей Камадеву; «сделал женщиной» — в облике Мохини; поднятый змей — Калия; «звуком флейты растапливает» — таков смысл; «держал» — утвердил; «отнявший голову у Раху, что мучает месяц»; «дающий жилище роду андхаков». В прочтении о Супруге Умы: тело Вишну, Победителя Бали, сделано стрелой для сожжения трёх городов; чью голову зовут несущей месяц; чьё славное имя — Хара. Остальное легко. Здесь в словах «Тот, кто…» и прочих — без членения, в «андхака» и прочих — с членением; и так как оба встречаются в одном стихе, это вид «то и другое вместе». Отдельно он не назван, чтобы не утяжелять книгу.
702e3260a69f · published Sep 24, 2026, 12:40:03 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Знаменитый стих «Сахитья-дарпаны» читается и как хвала Шиве, и как хвала Вишну. Автор прочитывает его о Кришне-Мадхаве: слова, которые о Шиве говорят как о сжёгшем Каму, державшем Гангу и убившем Андхаку, о Кришне говорят как о затмившем Каму красотой, принявшем облик Мохини, укротившем Калию и живущем среди ядавов. Один и тот же ряд слогов даёт два образа, и оба истинны.