प्रस्तुतस्य पदार्थस्य भूतस्यार्थे भविष्यतः ।यत् प्रत्यक्षायमानत्वं तद् भाविकम् उदाहृतम् ॥132॥क्रमेण, यथा—त्यक्तालङ्कारणां कालङ्कृतम् अङ्गं विलोक्य राधायाः ।चिरम् इव भेजुः स्तम्भं तां नानालंचिकीर्षवः सख्यः ॥इदानीम् एव राधाया भ्रूर् यथा गुणवत्य् अभूत् ।तथा मन्ये स्मरस्येयं स्वं धनुस् त्याजयिष्यति ॥न चायं प्रसादाख्यो गुणः । भूतभाविनोः प्रत्यक्षायमाणत्वे तस्याहेतुत्वात् । न चाद्भुतुओ रसः, विस्मयं प्रत्य् अस्य हेतुत्वात् । न चातिशयोक्तिर् अलङ्कारः, अध्यवसायाभावात् । न च भ्रान्तिमान्, भूतभाविनोर् भूतभावितयैव प्रकाशनात् । न च स्वभावोक्तिः, तस्य लौकिकवस्तुगतसूक्ष्मधर्मभावस्यैव यथावद् वर्णनं स्वरूपम् । अस्य तु वस्तुनः प्रत्यक्षायमाणस्वरूपो विच्छित्तिविशेषोऽस्तीति । यदि पुनर् वस्तुनः क्वचित् स्वभावोक्ताव् अप्य् अस्या विच्छित्तेः सम्भवस् तदोभयोः सङ्करः ।अनातपत्रोऽयम् अत्र लक्ष्यतेसितातपत्रैर् इव सर्वतो वृतः ।अचामरोऽप्य् एव सदैव वीज्यतेविलासबालव्यजनेन कोऽप्य् अयम् ॥अत्र प्रत्यक्षायमाणस्यैव वर्णनान् नायम् अलङ्कारः । वर्णनावशेन प्रत्यक्षायमाणत्वस्यैव स्वरूपत्वात् । यत्र पुनर् अप्रत्यक्षायमाणस्यापि वर्णने प्रत्यक्षायमाणत्वं तत्रायम् अलङ्कारो भवितुं युक्तः । यथा "त्यक्तालङ्काराणाम्" इत्य् आदौ ।तल्लीलामृतरसझरैर् भावितात्मा मृगाक्षीबाला काचित् स्वसदनगताप्य् अग्रतो वीक्ष्य वृद्धाम् ।भीता पार्श्वे स्वभुजशिरसि न्यस्तहस्तं स्फुरन्तंकृष्णं प्राहापसर दयितालोकयात्रागतेयम् ॥
prastutasya padārthasya bhūtasyārthe bhaviṣyataḥ |yat pratyakṣāyamānatvaṁ tad bhāvikam udāhṛtam ||132||krameṇa, yathā—tyaktālaṅkāraṇāṁ kālaṅkṛtam aṅgaṁ vilokya rādhāyāḥ |ciram iva bhejuḥ stambhaṁ tāṁ nānālaṁcikīrṣavaḥ sakhyaḥ ||idānīm eva rādhāyā bhrūr yathā guṇavaty abhūt |tathā manye smarasyeyaṁ svaṁ dhanus tyājayiṣyati ||na cāyaṁ prasādākhyo guṇaḥ | bhūta-bhāvinoḥ pratyakṣāyamāṇatve tasyāhetutvāt | na cādbhutuo rasaḥ, vismayaṁ praty asya hetutvāt | na cātiśayoktir alaṅkāraḥ, adhyavasāyābhāvāt | na ca bhrāntimān, bhūta-bhāvinor bhūta-bhāvitayaiva prakāśanāt | na ca svabhāvoktiḥ, tasya laukika-vastu-gata-sūkṣma-dharma-bhāvasyaiva yathāvad varṇanaṁ svarūpam | asya tu vastunaḥ pratyakṣāyamāṇa-svarūpo vicchitti-viśeṣo'stīti | yadi punar vastunaḥ kvacit svabhāvoktāv apy asyā vicchitteḥ sambhavas tadobhayoḥ saṅkaraḥ |anātapatro'yam atra lakṣyatesitātapatrair iva sarvato vṛtaḥ |acāmaro'py eva sadaiva vījyatevilāsa-bāla-vyajanena ko'py ayam ||atra pratyakṣāyamāṇasyaiva varṇanān nāyam alaṅkāraḥ | varṇanāvaśena pratyakṣāyamāṇatvasyaiva svarūpatvāt | yatra punar apratyakṣāyamāṇasyāpi varṇane pratyakṣāyamāṇatvaṁ tatrāyam alaṅkāro bhavituṁ yuktaḥ | yathā "tyaktālaṅkārāṇām" ity ādau |tal-līlāmṛta-rasa-jharair bhāvitātmā mṛgākṣībālā kācit sva-sadana-gatāpy agrato vīkṣya vṛddhām |bhītā pārśve sva-bhuja-śirasi nyasta-hastaṁ sphurantaṁkṛṣṇaṁ prāhāpasara dayitāloka-yātrā-gateyam ||
metre not identified
Когда прошедшее или будущее предмета речи представлено так, будто оно перед глазами, это названо живописанием. По порядку, например: «Увидев тело Радхи, отложившей украшения, — будто всё ещё в уборе, — подруги, желавшие нарядить её по-разному, долго стояли будто окаменев». «Как бровь Радхи только что обрела тетиву, так, думаю, она заставит Смару бросить свой лук». Это не достоинство «ясность»: оно не причина тому, что прошлое и будущее кажутся видимыми. Не вкус «изумление»: живописание — причина изумления. Не преувеличение: нет поглощения. Не заблуждение: прошлое и будущее явлены именно как прошлое и будущее. И не описание природы: его суть — верное описание тонких свойств мирских вещей, а здесь особая прелесть — в том, что вещь будто перед глазами. Если же эта прелесть встретится и в описании природы, будет их смешение. «Он здесь без зонта, а кажется, будто его со всех сторон окружают белые зонты; без опахала — а его всегда овевает игривое юное опахало: кто же это?» Здесь описано то, что и так перед глазами, поэтому это не данное украшение: его суть в том, что вещь становится видимой силой описания. Где же описано невидимое, а оно становится видимым, там и уместно это украшение, как в стихе «Увидев тело Радхи…». «Ланеокая девушка, чья душа пропитана потоками нектара Его игр, хоть и была у себя дома, увидела перед собой старуху и в испуге сказала Кришне, сиявшему рядом, положив руку ей на плечо: „Отойди! Она пришла повидать мужа“».
20ee4609bb4b · published Sep 24, 2026, 12:40:03 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Живописание делает отсутствующее присутствующим. Последний стих — чудо любящего сознания: девушка так полна Кришной, что видит Его рядом, с рукой на её плече, и в испуге отталкивает, когда входит старуха. Для неё Он действительно здесь. Первый стих понят по толкованию; перевод его приблизителен.