व्याजोक्तिर् गोपनं व्याजाद् उद्भिन्नस्य तु वस्तुनः ॥130॥यथा—कात्यायनी कुसुमकामनया कथं वाकान्तारकुक्षिकुहरं कुतुकाद् गतासि ।सद्यस्तनं स्तनयुगे तव कण्टकाङ्कंपत्युः स्वसा सखि सशङ्कम् उदीक्षतेऽसौ ॥यथा वा,अलम् अलम् अभिलाषेणामुना ते विशाखेकुतुकिनि कमलानाम् आहृतेः कौतुकस्य ।कलय कलितम् अङ्गं कण्टकैर् नाललग्नैःशिव शिव परिदष्टं षट्पदेनाधरोष्ठम् ॥नेयं प्रथमापह्नुतिः । अपह्नवकारिणो विषयस्यानभिधानात् । द्वितीयापह्नवभेदस् तु तत्प्रस्तावे दर्शितः ।युष्माभिर् ईरितसुमत्तभुजङ्गवर्यान्मां चञ्चलात् सपदि कण्टकवल्लिसख्यः ।स्पर्शोत्सुकाद् अपसृतां चकितां रुरुक्षुःकुञ्जाश् च रक्तसितसच्छतपत्रिकाश् च ॥इयं का स्त्री स्त्रीत्वं भवति कथम् ईषत्पदम् इदंकिम् अस्थाने सिद्धं तव वचनम् अस्थानकम् इदम् ।न काकोर् उद्भूतं भवति तद् अहो काकुर् इह कातद् एवं दीतीवाग् जयति हरिणाक्ष्या हरिम् अनु ॥त्वत्कीर्त्या श्वेतितः कंसोऽप्य् एतत् कृष्ण मृषोदितम् ।तत्स्पर्शस् तस्य नास्त्य् एव किन्तु तद्भीतिवैकृतम् ॥आनीताः पितृचरणा वारुणलोकात् प्रनन्दिता लोकाः ।हा राधा मम शोकाद् बाधागीर्णा न जीर्णास्ति ॥
vyājoktir gopanaṁ vyājād udbhinnasya tu vastunaḥ ||130||yathā—kātyāyanī kusuma-kāmanayā kathaṁ vākāntāra-kukṣi-kuharaṁ kutukād gatāsi |sadyastanaṁ stana-yuge tava kaṇṭakāṅkaṁpatyuḥ svasā sakhi sa-śaṅkam udīkṣate'sau ||yathā vā,alam alam abhilāṣeṇāmunā te viśākhekutukini kamalānām āhṛteḥ kautukasya |kalaya kalitam aṅgaṁ kaṇṭakair nāla-lagnaiḥśiva śiva paridaṣṭaṁ ṣaṭpadenādharoṣṭham ||neyaṁ prathamāpahnutiḥ | apahnava-kāriṇo viṣayasyānabhidhānāt | dvitīyāpahnava-bhedas tu tat-prastāve darśitaḥ |yuṣmābhir īrita-sumatta-bhujaṅga-varyānmāṁ cañcalāt sapadi kaṇṭaka-valli-sakhyaḥ |sparśotsukād apasṛtāṁ cakitāṁ rurukṣuḥkuñjāś ca rakta-sita-sac-chata-patrikāś ca ||iyaṁ kā strī strītvaṁ bhavati katham īṣat-padam idaṁkim asthāne siddhaṁ tava vacanam asthānakam idam |na kākor udbhūtaṁ bhavati tad aho kākur iha kātad evaṁ dītīvāg jayati hariṇākṣyā harim anu ||tvat-kīrtyā śvetitaḥ kaṁso'py etat kṛṣṇa mṛṣoditam |tat-sparśas tasya nāsty eva kintu tad-bhīti-vaikṛtam ||ānītāḥ pitṛ-caraṇā vāruṇa-lokāt prananditā lokāḥ |hā rādhā mama śokād bādhā-gīrṇā na jīrṇāsti ||
metre not identified
Отговорка — сокрытие под предлогом вещи, что уже обнаружилась. Например: «Зачем ты, из любопытства, желая цветов для Катьяяни, ходила в самую глушь леса? Подруга, золовка подозрительно смотрит на свежие следы колючек на твоей груди». Или: «Довольно, довольно тебе этого желания, любопытная Вишакха, собирать лотосы: смотри — тело исцарапано шипами на стеблях, а губа — Шива, Шива! — искусана пчелой». Это не первое отрицание: предмет, который скрывают, не назван; а второй вид отрицания показан на своём месте. «Подруги, когда я в испуге бежала от того беспокойного, жадного до касания, — лучшего из пьяных змеев, о котором вы говорили, — меня тотчас пытались удержать беседки, подруги колючих лиан, и алые и белые лотосы». «„Кто эта женщина?“ …» — стих о словесной дуэли вестницы, приведённый прежде. «„Даже Камса побелел от Твоей славы, Кришна“ — это сказано ложно: она его и не коснулась; это бледность от страха перед ней». «Стопы отца возвращены из мира Варуны, люди ликуют; а Радха, увы, поглощённая мукой от горя обо мне, не…»
5e52f792fcc7 · published Sep 24, 2026, 12:40:03 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Отговорка — прозрачное прикрытие: подруга будто бы верит, что Вишакха ходила за лотосами, и перечисляет следы «шипов» и «пчелы», — и чем серьёзнее её тон, тем яснее насмешка. Стих о Камсе обыгрывает белизну славы: Камса бледен не от славы Кришны, а от страха. Последние стихи в тексте повреждены; перевод их приблизителен.