अनुमानं तु विच्छित्या ज्ञानं साध्यस्य साधनात् ॥92॥यथा—दृशौ चकोर्यौ सखि राधिकायाःकृष्णाननेन्दोः स्मितकौमुदीनाम् ।पानान् मुखाम्बुरुहं यदास्मिन्कृष्णाक्षिभृङ्गौ पततः सतृष्णौ ॥अत्र रूपकवशाद् विच्छित्तिः । यथा वा—यत्र पतति गोपीनां दृष्टिर् निशिताः पतन्ति तत्र शराः ।तच् चापरोपितशरो धावत्य् अस्यां पुरः स्मरो मन्ये ॥अत्र कविप्रौढोक्तिवशाद् विच्छित्तिः । उत्प्रेक्षायाम् अनिश्चिततया प्रतीतिर् इह तु निश्चिततयेत्य् अनयोर् भेदः ।यस्माद् एति परैति पश्यति पुरः पश्चात् तथा पार्श्वतःस्वात्मानं परितः स्तृणोत्य् अनुपदं संभ्राम्यति भ्राम्यति ।लोप्त्रा लोप्त्रसवत्सवत्सपगणं सन्दिग्धम् आलोकतेतस्मान् मे प्रतिभात्य् असाव् अनुदिशं वक्त्रं दधत् स्तेनकः ॥मन्ये गोकुलसम्भवं पितृमुखं प्रेमावलम्बं जनंबिम्बं तत्प्रतिबिम्बम् एव पुरजं यत्रानुभूतिः प्रमा ।पूर्वस्मिन्न् अनुभूतताम् अनुगते नान्त्यः क्व च स्मर्यतेपश्चाद्भाविनि यातवत्य् अनुभवं पूर्वः सरीस्मर्यते ॥
anumānaṁ tu vicchityā jñānaṁ sādhyasya sādhanāt ||92||yathā—dṛśau cakoryau sakhi rādhikāyāḥkṛṣṇānanendoḥ smita-kaumudīnām |pānān mukhāmburuhaṁ yadāsminkṛṣṇākṣi-bhṛṅgau patataḥ sa-tṛṣṇau ||atra rūpaka-vaśād vicchittiḥ | yathā vā—yatra patati gopīnāṁ dṛṣṭir niśitāḥ patanti tatra śarāḥ |tac cāparopita-śaro dhāvaty asyāṁ puraḥ smaro manye ||atra kavi-prauḍhokti-vaśād vicchittiḥ | utprekṣāyām aniścitatayā pratītir iha tu niścitatayety anayor bhedaḥ |yasmād eti paraiti paśyati puraḥ paścāt tathā pārśvataḥsvātmānaṁ paritaḥ stṛṇoty anupadaṁ saṁbhrāmyati bhrāmyati |loptrā loptra-savatsa-vatsapa-gaṇaṁ sandigdham ālokatetasmān me pratibhāty asāv anudiśaṁ vaktraṁ dadhat stenakaḥ ||manye gokula-sambhavaṁ pitṛ-mukhaṁ premāvalambaṁ janaṁbimbaṁ tat-pratibimbam eva purajaṁ yatrānubhūtiḥ pramā |pūrvasminn anubhūtatām anugate nāntyaḥ kva ca smaryatepaścād-bhāvini yātavaty anubhavaṁ pūrvaḥ sarīsmaryate ||
metre not identified
Умозаключение — знание доказываемого из довода, исполненное прелести. Например: «Подруга, раз глаза Радхики — чакоры, пьющие лунный свет улыбки лица-луны Кришны, то пчёлы-глаза Кришны в жажде падают на её лицо-лотос». Здесь прелесть — от уподобления. Или: «Куда падает взгляд гопи, туда падают острые стрелы; значит, думаю я, впереди него бежит Смара с наложенной на тетиву стрелой». Здесь прелесть — от смелого слова поэта. В воображении постижение неуверенное, здесь — уверенное: в этом различие. «Раз он приходит и уходит, смотрит вперёд, назад и по сторонам, озирается на каждом шагу, мечется, растерян, и подозрительно смотрит на добычу — стадо телят и пастушков с телятами, — значит, он и есть вор, что вертит головой во все стороны». «Думаю, что люди, рождённые в Гокуле, во главе с отцом, опора любви, — это образ, а люди города — лишь его отражение, если мерило — переживание: когда переживаешь первых, о вторых нигде не вспоминаешь; а когда переживаешь вторых, первые вспоминаются снова и снова».
8c539e50ac2d · published Sep 24, 2026, 12:40:03 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Третий пример — о Брахме, похитившем телят и пастушков, как в «Бхагаватам» (10.13): его выдаёт само поведение — он озирается, как вор. Последний стих — о Кришне в городе, вспоминающем Врадж: люди Гокулы — подлинник, горожане — лишь отражение; по нему видно, где настоящая любовь. В тексте он частично повреждён; перевод его приблизителен.