अतस् तदंशानाम् अपि तादृशत्वम् आह— सत्यज्ञानानन्तानन्दमात्रैकरसमूर्तयः । अस्पृष्टभूरिमाहात्म्या अपि ह्य् उपनिषद्दृशाम् ॥ टीका च—सर्वेषां मूर्तिमत्त्वेऽप्य् अविशेषम् आह—सत्यज्ञानेति । सत्याश् च ज्ञानरूपाश् च अनन्ताश् च आनन्दरूपाश् च । तत्रापि तदेकमात्रा विजातीयसम्भेदरहिताः । तत्रापि च एकरसाः सदैकरूपा मूर्तयो येषां ते । यद् वा, सत्यज्ञानादिमात्रैकरसं यद् ब्रह्म, तद् एव मूर्तिर् येषाम् इति । अत एव उपनिषद् आत्मज्ञानं सैव दृक् चक्षुर् येषां, तेषाम् अपि हि निश्चितम् । अस्पृष्टभूरिमाहात्म्याः न स्पृष्टं स्पर्शयोग्यं भूरि माहात्म्यं येषां, ते तथाभूताः सर्वे व्यदृश्यन्तेति । इत्य् एषा । अत्र मात्रपदं तद्वर्णादीनां स्वरूपान्तरङ्गधर्मत्वं बोधयति । न ह्य् अत्रापरस्मिन्न् अर्थे मूर्तिशब्दः केवलात्मपर इति स्वामिनः श्रीशुकदेवस्य वा मतम्, लक्षणायाः कष्टकल्पनामयत्वात्, अस्पृष्टेत्य् अत्र अस्पृष्टेति भूरिमाहात्म्येति अपीति उपनिषद्दृग् इति पदचतुष्टयस्यैव व्यस्तस्य समस्तस्य च स्वारस्यभङ्गप्रसङ्गात्, उक्तप्रकारानुरोधात्, तेऽचक्षताक्षविषयं स्वसमाधिभाग्यम् इत्यद्युदाहरिष्यमाणानुसारात्, स्वसुखैत्यादि श्रीशुकहृदयविरोधाच् च । अत एव विशुद्धविज्ञानघनं , विशुद्धज्ञानमूर्तये , त्वय्य् एव नित्यसुखबोधतनौ इत्यादिवाक्यानि च न लाक्षणिकतया कदर्थनीयानि । तथैव आनन्दमूर्तिम् उपगुह्य दृशात्मलब्धम् इत्य् आदौ, दोर्भ्यां स्तनान्तरगतं परिरभ्य कान्तम् आनन्दमूर्तिम् अजहाद् अतिदीर्घतापम् ॥ इत्य् आदौ च दर्शनालिङ्गनाब्याम् अन्यार्थत्वं व्यवच्छिद्यते । उक्तं च महावाराहे— सर्वे नित्याः शाश्वताश् च देहास् तस्य परात्मनः । हेयोपादेयरहिता नैव प्रकृतिजाः क्वचित् ॥ परमानन्दसन्दोहा ज्ञानमात्राश् च सर्वतः । देहदेहिभिदा चात्र नेश्वरे विद्यते क्वचित् ॥ इति ॥ ॥
atas tad-aṁśānām api tādṛśatvam āha— satya-jñānānantānanda-mātraika-rasa-mūrtayaḥ | aspṛṣṭa-bhūri-māhātmyā api hy upaniṣad-dṛśām || ṭīkā ca—sarveṣāṁ mūrtimattve'py aviśeṣam āha—satya-jñāneti | satyāś ca jñāna-rūpāś ca anantāś ca ānanda-rūpāś ca | tatrāpi tad-eka-mātrā vijātīya-sambheda-rahitāḥ | tatrāpi ca eka-rasāḥ sadaika-rūpā mūrtayo yeṣāṁ te | yad vā, satya-jñānādi-mātraika-rasaṁ yad brahma, tad eva mūrtir yeṣām iti | ata eva upaniṣad ātma-jñānaṁ saiva dṛk cakṣur yeṣāṁ, teṣām api hi niścitam | aspṛṣṭa-bhūri-māhātmyāḥ na spṛṣṭaṁ sparśa-yogyaṁ bhūri māhātmyaṁ yeṣāṁ, te tathā-bhūtāḥ sarve vyadṛśyanteti | ity eṣā | atra mātra-padaṁ tad-varṇādīnāṁ svarūpāntaraṅga-dharmatvaṁ bodhayati | na hy atrāparasminn arthe mūrti-śabdaḥ kevalātma-para iti svāminaḥ śrī-śuka-devasya vā matam, lakṣaṇāyāḥ kaṣṭa-kalpanāmayatvāt, aspṛṣṭety atra aspṛṣṭeti bhūri-māhātmyeti apīti upaniṣad-dṛg iti pada-catuṣṭayasyaiva vyastasya samastasya ca svārasya-bhaṅga-prasaṅgāt, ukta-prakārānurodhāt, te'cakṣatākṣa-viṣayaṁ sva-samādhi-bhāgyam ity-ady-udāhariṣyamāṇānusārāt, sva-sukha-ity-ādi śrī-śuka-hṛdaya-virodhāc ca | ata eva viśuddha-vijñāna-ghanaṁ , viśuddha-jñāna-mūrtaye , tvayy eva nitya-sukha-bodha-tanau ity-ādi-vākyāni ca na lākṣaṇikatayā kadarthanīyāni | tathaiva ānanda-mūrtim upaguhya dṛśātma-labdham ity ādau, dorbhyāṁ stanāntara-gataṁ parirabhya kāntam ānanda-mūrtim ajahād atidīrgha-tāpam || ity ādau ca darśanāliṅganābyām anyārthatvaṁ vyavacchidyate | uktaṁ ca mahāvārāhe— sarve nityāḥ śāśvatāś ca dehās tasya parātmanaḥ | heyopādeya-rahitā naiva prakṛtijāḥ kvacit || paramānanda-sandohā jñāna-mātrāś ca sarvataḥ | deha-dehi-bhidā cātra neśvare vidyate kvacit || iti || ||
Потому он говорит, что таковы и Его части:
«Их образы — истина, знание, бесконечность, блаженство, одни лишь, единого вкуса; и обильное величие их не тронуто даже теми, чей взор — упанишады».
И тика: «Он говорит о том, что все они, хоть и обладают образом, ничем не различны: „истина, знание“ и далее. Они истинны, и по облику знание, и бесконечны, и по облику блаженство. И при этом — одни лишь эти, без примеси иного рода. И при этом их образы единого вкуса, то есть всегда одного облика. Или же: тот самый Брахман, что есть одни лишь истина, знание и прочее единого вкуса, и есть их образ.
Потому и „ведь“ несомненно: даже у тех, чей „взор“, то есть око, — „упанишада“, то есть знание о Духе. „Обильное величие их не тронуто“ — у кого обильное величие не тронуто, то есть недостойно касания; такими они все и виделись». Так она.
Здесь слово «лишь» даёт понять, что цвет их и прочее — внутреннее свойство собственного облика. Ибо ни Свами, ни Шри Шукадева не держатся того мнения, будто слово «образ» стоит здесь в ином смысле и относится к одной лишь душе: ведь вторичное значение было бы натянутым измышлением; ведь при этом разрушилась бы естественность всей четверицы слов — «нетронуто», «обильное величие», «и», «взор упанишад» — и порознь, и вместе; ведь надо следовать сказанному образу; ведь надо следовать и тому, что будет приведено впредь — «они увидели предмет глаза, достояние своего самадхи» и далее; и ведь иное противоречило бы сердцу Шри Шуки в словах «собственным счастьем» и далее.
Потому и речения «сгусток чистого сознания», «образу чистого знания», «в Тебе, теле вечного счастья и знания» и далее не должно искажать вторичным значением. Так же и в словах «обняв образ блаженства, обретённый взором» и далее, и в словах «обняв двумя руками милого, оказавшегося меж грудей, — образ блаженства, — оставила она крайне долгий жар» и далее иной смысл отсекается самим виденьем и объятием.
И сказано в «Маха-варахе»:
«Все тела того Высшего Духа вечны и постоянны, лишены отвергаемого и принимаемого и никогда не рождены из природы. Они полнота высшего блаженства и во всём — одно знание; и различия тела и телоносца во Владыке нет нигде».
59d039079604 · published Sep 20, 2026, 11:13:10 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Спор здесь о слове «образ»: не стоит ли оно в переносном значении.
Четыре слова стиха проверены порознь и вместе — переносное чтение рвёт их все.
А объятие решает дело лучше доводов: обнимают не метафору.