Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Two — Bhagavat: The Lord as a Person2.79.7Jīva Gosvāmī
170 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 2.79.7
॥
Devanāgarī

तस्य इति । टीका च— स्वरूपानन्दाद् अपि तेषां भजनानन्दाधिक्यम् इत्य् आह । तस्य पदारविन्दकिञ्जल्कैः केशरैर् मिश्रा या तुलसी, तस्या मकरन्देन युक्तो यो वायुः, स्वविवरेण नासाच्छिद्रेण, अक्षरजुषां ब्रह्मानन्दसेविनाम् अपि, सङ्क्षोभं चित्तेऽतिहर्षं तनौ रोमाञ्चम् । इत्य् एषा ॥ अत्र पदयोर् अरविन्दकिञ्जल्कमिश्रा या तुलसीति व्याख्येयम् । अरविन्दतुलस्यौ च तदानीं वनमालास्थिते एव ज्ञेये । अस्तु तावद् भगवदात्मभूतानां तेषाम् अङ्गोपाङ्गानां तेषु क्षोभकारित्वं तत्सम्बन्धिनो वायोर् अपीति भावः । श्रीरामानुजशारीरके हि दर्शितम् इदम्— सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता इति ब्रह्मवेदनफलम् अवगमयद् वाक्यं परस्य विपश्चितो ब्रह्मणो गुणानन्त्यं ब्रवीति, विपश्चिता ब्रह्मणा सह सर्वान् कामान् अश्नुते । काम्यन्त इति कामाः कल्याणगुणाः । परब्रह्मणा सह तद्गुणान् सर्वान् अश्नुते इत्य् अर्थः । दहरविद्यायां, तस्मिन् यद् अन्तस् तद् अन्वेष्टव्यम् इतिवद् गुणप्राधान्यं वक्तुं सहशब्दः ॥ इति ।

Transliteration (IAST)

tasya iti | ṭīkā ca— svarūpānandād api teṣāṁ bhajanānandādhikyam ity āha | tasya padāravinda-kiñjalkaiḥ keśarair miśrā yā tulasī, tasyā makarandena yukto yo vāyuḥ, sva-vivareṇa nāsā-cchidreṇa, akṣara-juṣāṁ brahmānanda-sevinām api, saṅkṣobhaṁ citte'tiharṣaṁ tanau romāñcam | ity eṣā || atra padayor aravinda-kiñjalka-miśrā yā tulasīti vyākhyeyam | aravinda-tulasyau ca tadānīṁ vana-mālā-sthite eva jñeye | astu tāvad bhagavad-ātma-bhūtānāṁ teṣām aṅgopāṅgānāṁ teṣu kṣobha-kāritvaṁ tat-sambandhino vāyor apīti bhāvaḥ | śrī-rāmānuja-śārīrake hi darśitam idam— so'śnute sarvān kāmān saha brahmaṇā vipaścitā iti brahma-vedana-phalam avagamayad vākyaṁ parasya vipaścito brahmaṇo guṇānantyaṁ bravīti, vipaścitā brahmaṇā saha sarvān kāmān aśnute | kāmyanta iti kāmāḥ kalyāṇa-guṇāḥ | para-brahmaṇā saha tad-guṇān sarvān aśnute ity arthaḥ | dahara-vidyāyāṁ, tasmin yad antas tad anveṣṭavyam itivad guṇa-prādhānyaṁ vaktuṁ saha-śabdaḥ || iti |

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तस्यtasya«того»
इतिitiтак
टीकाṭīkāтика
चcaи
स्वरूपानन्दाद्svarūpānandād«собственного облика блаженства
अपिapiи
तेषांteṣāṁу них
भजनानन्दाधिक्यम्bhajanānandādhikyamслужения блаженства превосходство
इत्य्ityтак
आहāhaговорит
तस्यtasya«того»
पदारविन्दpadāravindaстоп-лотоса
किञ्जल्कैःkiñjalkaiḥтычинками
केशरैर्keśarairволокнами
मिश्राmiśrāсмешанная
याyāкоторая
तुलसीtulasīтуласи
तस्याtasyāеё
मकरन्देनmakarandenaмёдом
युक्तोyuktoнаделённый
योyoкоторый
वायुःvāyuḥветер
स्वsva«своим
विवरेणvivareṇaотверстием» —
नासाnāsāноса
च्छिद्रेणcchidreṇaотверстием
अक्षरakṣara«нетленное
जुषांjuṣāṁвкушающих» —
ब्रह्मानन्दbrahmānandaБрахмана блаженством
सेविनाम्sevināmнаслаждающихся
अपिapiи
सङ्क्षोभंsaṅkṣobhaṁ«волнение» —
चित्तेऽतिहर्षंcitte'tiharṣaṁв уме крайнюю радость
तनौtanauв теле
रोमाञ्चम्romāñcamтрепет волосков»
इत्य्ityтак
एषाeṣāэта
अत्रatraздесь
पदयोर्padayorстоп
अरविन्दaravindaлотоса
किञ्जल्कkiñjalkaтычинками
मिश्राmiśrāсмешанная
याyāкоторая
तुलसीतिtulasītiтуласи — так
व्याख्येयम्vyākhyeyamдолжно толковать
अरविन्दaravindaлотос
तुलस्यौtulasyauи туласи
चcaи
तदानींtadānīṁтогда
वनvanaв лесной
मालाmālāгирлянде
स्थितेsthiteпребывающими
एवevaименно
ज्ञेयेjñeyeдолжны быть знаемы
अस्तुastuпусть
तावद्tāvadсперва
भगवद्bhagavadБхагавана
आत्मātmaсобою
भूतानांbhūtānāṁсущих
तेषाम्teṣāmу тех
अङ्गोपाङ्गानांaṅgopāṅgānāṁчленов и малых членов
तेषुteṣuв них
क्षोभkṣobhaволнения
कारित्वंkāritvaṁтворение
तत्tatс ним
सम्बन्धिनोsambandhinoсвязанного
वायोर्vāyorветра
अपीतिapītiи — таков
भावःbhāvaḥсмысл
श्रीśrīпрекрасного
रामानुजrāmānujaРамануджи
शारीरकेśārīrakeв «Шарираке»
हिhiведь
दर्शितम्darśitamпоказано
इदम्idamэто
सोऽश्नुतेso'śnute«тот вкушает
सर्वान्sarvānвсё
कामान्kāmānжеланное
सहsahaвместе
ब्रह्मणाbrahmaṇāс Брахманом
विपश्चिताvipaścitāмудрым»
इतिitiтак
ब्रह्मbrahmaБрахмана
वेदनvedanaпознания
फलम्phalamплод
अवगमयद्avagamayadдающее понять
वाक्यंvākyaṁречение
परस्यparasyaвысшего
विपश्चितोvipaścitoмудрого
ब्रह्मणोbrahmaṇoБрахмана
गुणानन्त्यंguṇānantyaṁсвойств бесконечность
ब्रवीतिbravītiговорит
विपश्चिताvipaścitā«мудрым
ब्रह्मणाbrahmaṇāБрахманом
सहsahaвместе»
सर्वान्sarvān«всё
कामान्kāmānжеланное
अश्नुतेaśnuteвкушает»
काम्यन्तkāmyantaжелаемы
इतिitiтак
कामाःkāmāḥ«камы» —
कल्याणkalyāṇaблагие
गुणाःguṇāḥсвойства
परparaс высшим
ब्रह्मणाbrahmaṇāБрахманом
सहsahaвместе
तद्tadего
गुणान्guṇānсвойства
सर्वान्sarvānвсе
अश्नुतेaśnuteвкушает
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл
दहरdaharaв «дахара-
विद्यायांvidyāyāṁвидье»
तस्मिन्tasmin«в том
यद्yadчто
अन्तस्antasвнутри
तद्tadто
अन्वेष्टव्यम्anveṣṭavyamдолжно быть искомо»
इतिवद्itivadтак, подобно
गुणguṇaсвойств
प्राधान्यंprādhānyaṁглавенство
वक्तुंvaktuṁсказать
सहsaha«вместе»
शब्दःśabdaḥслово»
इतिitiтак
Translation

«Того» и далее. И тика: «Он говорит, что у них блаженство служения выше, чем блаженство собственного облика. Та туласи, что смешана с тычинками, то есть волокнами, лотоса Его стоп, — ветер, наделённый её мёдом, „своим отверстием“, то есть отверстием носа, и у „вкушающих нетленное“, то есть наслаждающихся блаженством Брахмана, сотворил „волнение“ — крайнюю радость в уме и трепет волосков на теле». Так она.

Здесь надо толковать: та туласи, что смешана с тычинками лотоса стоп. А лотос и туласи надо разуметь пребывающими тогда именно в лесной гирлянде.

Смысл тот: пусть даже члены и малые члены Его, сущие собою Бхагавана, творят в них волнение, — но творит его и ветер, с ними связанный.

Ведь в «Шарираке» Шри Рамануджи показано это: «„тот вкушает всё желанное вместе с мудрым Брахманом“ — это речение, дающее понять плод познания Брахмана, говорит о бесконечности свойств высшего мудрого Брахмана. „Вместе с мудрым Брахманом“ „вкушает всё желанное“; „камы“ — то, что желаемо, то есть благие свойства. Смысл: вместе с высшим Брахманом он вкушает все Его свойства. Как в „дахара-видье“ — „то, что внутри него, должно быть искомо“, — слово „вместе“ стоит, чтобы сказать о главенстве свойств».

Version

57dac732d38d · published Sep 20, 2026, 11:13:10 AM UTC

Available inRU

Page between verses with