तद् एवं भगवत्त्वेन ब्रह्मत्वेन च त्वम् एव तात्पर्याभिधानाभ्यां सर्वनिगमगोचर इत्य् उक्तम् । तच् च यथार्थम् एव न तु काल्पनिकम् इत्य् आहुः— इति तव सूरयस् त्र्यधिपतेऽखिललोकमलक्षपणकथामृताम् अवगाह्य तपांसि जहुः । किम् उत पुनः स्वधामविधुताशयकालगुणाः परम भजन्ति ये पदम् अजस्रसुखानुभवम् ॥ भोस् त्र्यधिपते! त्रयाणां ब्रह्मादीनां पतिस् तत्तदवतारी नारायणाख्यः पुरुषस् तस्याप्य् उपरिचरस्वरूपत्वाद् अधिपतिर् भगवान् । ततो हे सर्वेश्वरेश्वर! यस्मात् त्वय्य् एव वेदानां तात्पर्यम् अभिधानं च पर्यवसितम् इति, अतो हेतोर् एव सूरयो विवेकिनः परम्परात्वत्प्रतिपादनमयं वेदभागम् अपि परित्यज्य केवलं तवाखिललोकमलक्षपणकथामृताब्धिं सकललोकवृजिननिरसनहेतुकीर्तिसुधासिन्धुम् अवगाह्य श्रद्धया निषेव्य, तपःप्राधान्येन तापकत्वेन वा तपांसि कर्माणि तानि जहुस् त्यक्तवन्तः । तेषां साधकानाम् अपि यदि तत्रैवं, तदा किम् उत वक्तव्यं? स्वधामविधुताशयकालगुणाः शुद्धात्मस्वरूपस्फुरणेन निर्जितम् अन्तःकरणं जरादिहेतुः कालप्रभावः सत्त्वादयो गुणाश् च यैस् ते, ये पुनः तवाजस्रसुखानुभवस्वरूपं पदं ब्रह्माख्यं तत्त्वं भजन्ति, ते तम् अवगाह्य तानि जहुर् इति । किं तर्हि ब्रह्ममात्रानुभ्वनिष्ठाम् अपि जहुर् इत्य् अर्थः । एतद् उक्तं भवति—अत्र तावत् त्रिविधा जनाः—मुग्धा विवेकिनः कृतार्थाश् चेति । तत्र सर्वान् एवाधिकृत्य वेदानाम् अकल्पनामयत्वेनैव भगवन्निर्देशकता दृश्यते । तथा हि यदि तथात्वेनैव सा न दृश्येत, तदा वस्तुतस् तत्सम्बन्धाभावाद् अखिललोकमलक्षपणत्वेन पदपदार्थज्ञानहीनानां मुग्धानाम् अपि यत् पापहारित्वं वेदान्तर्वर्तिन्या भगवत्कथायाः प्रसिद्धं, तन् न स्यात्, अस्पृष्टानललोहदाहकतावत् । किं च, तस्याः कल्पनामयत्वे सति विवेकिनस् तु न तत्र प्रवर्तेरन्, बन्ध्यायाः सुप्रजस्त्वगुणश्रवणवत् । प्रवर्तन्तां वा तदावेशेन स्वधर्मं पुनर् न त्यजेयुः । राजयशसो गङ्गात्वश्रवणेन तीर्थान्तरसेवनवत् । अपि च, तथा सति ये पुनर् आत्मारामत्वेन परमकृतार्थास् ते तदनादरेण तत्कथां नैवावगाहेरन् । अमृतसरसीम् अवगाढा आरोपिततदधिकगुणकनदीवत् । श्रूयते च तस्यास् तत्तद्गुणकत्वम् । यथा वैष्णवे—हन्ति कलुषं श्रोत्रं स यातो हरिः इत्य् आदौ । अत्रैव, त्वदगवमी न वेत्ति इत्यादौ । प्रथमे, हरेर् गुणाक्षिप्तमतिः इत्यादौ । तस्माद् गुणानां गुणादिप्रतिपादकवेदानां च भगवता सम्बन्धः स्वाभाविक एव सर्वथेति सिद्धम् । अत्र श्रुतयः—ओम् आस्य जानन्त इत्याद्याः । यथा पुष्करपलाशम् आपो न श्लिष्यन्ति एवम् एवंविदं पापं कर्म न श्लिष्यति न कर्मणा लिप्यते पापकेन तत्सुकृतदुष्कृते विधुनुते । एवं ह वाव न तपति किम् अहं साधु करवं किम् अहं नाकरवम् ॥ इत्याद्याः । मुक्ता ह्य् एनम् उपासत इत्याद्याश् च । एवम् अन्येऽपि श्लोका उपासनादिवाक्यानां भगवत्परतादर्शका यथायथं योजयितव्या इत्य् अभिप्रेत्य नोद्धियन्ते ।
tad evaṁ bhagavattvena brahmatvena ca tvam eva tātparyābhidhānābhyāṁ sarva-nigama-gocara ity uktam | tac ca yathārtham eva na tu kālpanikam ity āhuḥ— iti tava sūrayas try-adhipate'khila-loka-mala-kṣapaṇa-kathāmṛtām avagāhya tapāṁsi jahuḥ | kim uta punaḥ sva-dhāma-vidhutāśaya-kāla-guṇāḥ parama bhajanti ye padam ajasra-sukhānubhavam || bhos try-adhipate! trayāṇāṁ brahmādīnāṁ patis tat-tad-avatārī nārāyaṇākhyaḥ puruṣas tasyāpy uparicara-svarūpatvād adhipatir bhagavān | tato he sarveśvareśvara! yasmāt tvayy eva vedānāṁ tātparyam abhidhānaṁ ca paryavasitam iti, ato hetor eva sūrayo vivekinaḥ paramparā-tvat-pratipādana-mayaṁ veda-bhāgam api parityajya kevalaṁ tavākhila-loka-mala-kṣapaṇa-kathāmṛtābdhiṁ sakala-loka-vṛjina-nirasana-hetu-kīrti-sudhā-sindhum avagāhya śraddhayā niṣevya, tapaḥ-prādhānyena tāpakatvena vā tapāṁsi karmāṇi tāni jahus tyaktavantaḥ | teṣāṁ sādhakānām api yadi tatraivaṁ, tadā kim uta vaktavyaṁ? svadhāma-vidhutāśaya-kāla-guṇāḥ śuddhātma-svarūpa-sphuraṇena nirjitam antaḥkaraṇaṁ jarādi-hetuḥ kāla-prabhāvaḥ sattvādayo guṇāś ca yais te, ye punaḥ tavājasra-sukhānubhava-svarūpaṁ padaṁ brahmākhyaṁ tattvaṁ bhajanti, te tam avagāhya tāni jahur iti | kiṁ tarhi brahma-mātrānubhva-niṣṭhām api jahur ity arthaḥ | etad uktaṁ bhavati—atra tāvat trividhā janāḥ—mugdhā vivekinaḥ kṛtārthāś ceti | tatra sarvān evādhikṛtya vedānām akalpanāmayatvenaiva bhagavan-nirdeśakatā dṛśyate | tathā hi yadi tathātvenaiva sā na dṛśyeta, tadā vastutas tat-sambandhābhāvād akhila-loka-mala-kṣapaṇatvena pada-padārtha-jñāna-hīnānāṁ mugdhānām api yat pāpa-hāritvaṁ vedāntar-vartinyā bhagavat-kathāyāḥ prasiddhaṁ, tan na syāt, aspṛṣṭānala-loha-dāhakatāvat | kiṁ ca, tasyāḥ kalpanāmayatve sati vivekinas tu na tatra pravarteran, bandhyāyāḥ suprajastva-guṇa-śravaṇavat | pravartantāṁ vā tad-āveśena sva-dharmaṁ punar na tyajeyuḥ | rāja-yaśaso gaṅgātva-śravaṇena tīrthāntara-sevanavat | api ca, tathā sati ye punar ātmārāmatvena parama-kṛtārthās te tad-anādareṇa tat-kathāṁ naivāvagāheran | amṛta-sarasīm avagāḍhā āropita-tad-adhika-guṇaka-nadīvat | śrūyate ca tasyās tat-tad-guṇakatvam | yathā vaiṣṇave—hanti kaluṣaṁ śrotraṁ sa yāto hariḥ ity ādau | atraiva, tvad-agavamī na vetti ity-ādau | prathame, harer guṇākṣipta-matiḥ ity-ādau | tasmād guṇānāṁ guṇādi-pratipādaka-vedānāṁ ca bhagavatā sambandhaḥ svābhāvika eva sarvatheti siddham | atra śrutayaḥ—om āsya jānanta ity-ādyāḥ | yathā puṣkara-palāśam āpo na śliṣyanti evam evaṁ-vidaṁ pāpaṁ karma na śliṣyati na karmaṇā lipyate pāpakena tat-sukṛta-duṣkṛte vidhunute | evaṁ ha vāva na tapati kim ahaṁ sādhu karavaṁ kim ahaṁ nākaravam || ity-ādyāḥ | muktā hy enam upāsata ity-ādyāś ca | evam anye'pi ślokā upāsanādi-vākyānāṁ bhagavat-paratā-darśakā yathāyathaṁ yojayitavyā ity abhipretya noddhiyante |
Итак, сказано: именно Ты — предмет всех писаний, и как Бхагаван, и как Брахман, и по намерению, и по именованию. А что это согласно с делом, а не измышлено, они говорят:
«Так, о Владыка трёх, мудрые, погрузившись в амриту беседы о Тебе, истребляющей скверну всех миров, оставили подвиги. Что уж говорить о тех, кто собственным светом отряхнул вместилище, время и свойства и почитает место, где переживание непрестанного счастья, о Высший!»
«О Владыка трёх»: владыка трёх, Брахмы и прочих, — это Пуруша, именуемый Нараяной, что нисходит в тех и тех; и Его владыка — Бхагаван, ибо собственный облик Его движется ещё выше. Значит: о Владыка всех владык!
Ибо в Тебе завершено и намерение Вед, и именование, — по этой самой причине «мудрые», то есть различающие, оставив даже ту часть Веды, что состоит из утверждения о Тебе через череду посредств, «погрузились» в одну лишь пучину амриты беседы о Тебе, истребляющей скверну всех миров, — то есть послужив с верою океану нектара славы, что есть причина отвержения греха всех миров, — и «оставили» «подвиги», то есть дела: названы они так или по главенству подвига, или по их жгучести.
Если у них, ещё достигающих, там так, — что уж сказать о тех, кто «собственным светом отряхнул вместилище, время и свойства», то есть у кого сиянием собственного облика чистого себя побеждены внутреннее орудие, сила времени — причина старости и прочего — и свойства, саттва и прочие, — о тех, «которые» «почитают» «место», то есть сущность, именуемую Брахманом, чей облик — «переживание непрестанного счастья»? И они, погрузившись, оставили их; то есть оставили и утверждённость в одном лишь переживании Брахмана.
Сказанным выходит вот что. Люди здесь трояки: простые, различающие и исполнившие цель. И, взяв всех, видно, что Веды указывают на Бхагавана именно неизмышленно.
А именно: если бы это не виделось таковым, то, за отсутствием на деле связи с Ним, не было бы того, что известно о беседе о Бхагаване, пребывающей внутри Веды: что она уносит грех и у простых, лишённых знания слова и предмета слова, истребляя скверну всех миров. Так железо, не тронутое огнём, не жжёт.
И ещё: будь она измышлена, различающие к ней бы и не приступили — как не слушают о достоинстве доброго потомства у бесплодной. А если бы и приступили, то, войдя в неё, не оставили бы вновь свой закон — как, услышав, что слава царя есть Ганга, всё же служат иной святыне.
И ещё: будь так, те, кто, радуясь в себе, крайне исполнил цель, вовсе не погружались бы в ту беседу, пренебрегая ею, — как погрузившиеся в озеро амриты не идут к реке, которой лишь приписано большее достоинство.
А что достоинства те и те у неё есть — слышно. Как в «Вишну-пуране»: «уносит скверну то ухо, в которое вошёл Хари» и далее. И здесь же: «не знает тот, кто Тебя не воспевает» и далее. И в первой песни: «ум, увлечённый свойствами Хари» и далее.
Потому достигнуто: связь свойств, а равно и Вед, утверждающих свойства и прочее, с Бхагаваном всячески природна.
Здесь шрути: «ом, знающие этого» и прочие. «Как воды не липнут к листу лотоса, так к знающему это не липнет греховное дело»; «не пятнается греховным делом»; «отряхивает то доброе и злое дело»; «так он ведь и не мучится: что доброго я сделал бы, чего я не сделал?» и прочие. «Ведь освобождённые Его почитают» и прочие.
Так же и иные стихи, показывающие посвящённость Бхагавану речений о поклонении и прочем, должно прикладывать как подобает; имея это в виду, их не приводят.
e11f9a5d263f · published Sep 20, 2026, 11:13:10 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Три довода идут по трём разрядам людей: простой очищается, не понимая слов; различающий бросает ради этого свои дела; исполнивший цель не отходит ни к чему иному.
Ни одно из трёх не вышло бы, будь связь беседы с Ним придумана: придуманное не жжёт, как не жжёт железо, не тронутое огнём.
Последний случай самый весомый: тому, кто уже ни в чём не нуждается, незачем погружаться — если только там не больше, чем он имеет.