अथ तादृशरूपादिविशिष्टस्यात्मनो व्यतिरेकमुखेन विज्ञानार्थं मायालक्सणम् आह— ऋतेऽर्थम् इत्यादि । पूर्वं व्याख्यातम् एव । सङ्क्षेपश् चायम् अर्थः—परमपुरुषार्थभूतं माम् ऋते मद्दर्शनाद् अन्यत्रैव यत् प्रतीयेत, यच् चात्मनि न प्रतीयेत, मां विना स्वतः प्रतीतिर् अपि यस्य नास्तीत्य् अर्थः, तद् वस्तु आत्मनो मम परमेश्वरस्य मायां विद्यात् । अत्र दृष्टान्तः—यथाऽभासः प्रतिबिम्बरश्मिः । यथा च तमस् तिमिरम् इति । तत्राभासस्य तादृशत्वं स्पष्टम् एव । तमसोऽपि ज्योतिर् दर्शनाद् अन्यत्रैव प्रतीतेर् ज्योतिरात्मकं चक्षुर् विना चाप्रतीतिर् इति । विद्याद् इति प्रथमपुरुषनिर्देशस्यायं भावः—अन्यान् प्रत्य् एव खल्व् अयम् उपदेशः । त्वं तु मद्दत्तशक्त्या साक्षाद् एवानुभवन्न् असीति । एवं मायिकदृष्टिम् अतीत्यैव रूपादिविशिष्टं माम् अनुभवेद् इति । व्यतिरेकमुखेनानुभावनस्यायं भावः । शब्देन निर्धारितस्यापि सत्स्वरूपादेर् मायाकार्यावेशेनैवानुभवो न भवति । अतस् तदर्थं मायात्याजनम् एव कर्तव्यम् इति । एतेन तदविनाभावात् प्रेमाप्य् अनुभावित इति गम्यते ॥
atha tādṛśa-rūpādi-viśiṣṭasyātmano vyatireka-mukhena vijñānārthaṁ māyā-laksaṇam āha— ṛte'rtham ity-ādi | pūrvaṁ vyākhyātam eva | saṅkṣepaś cāyam arthaḥ—parama-puruṣārtha-bhūtaṁ mām ṛte mad-darśanād anyatraiva yat pratīyeta, yac cātmani na pratīyeta, māṁ vinā svataḥ pratītir api yasya nāstīty arthaḥ, tad vastu ātmano mama parameśvarasya māyāṁ vidyāt | atra dṛṣṭāntaḥ—yathā'bhāsaḥ pratibimba-raśmiḥ | yathā ca tamas timiram iti | tatrābhāsasya tādṛśatvaṁ spaṣṭam eva | tamaso'pi jyotir darśanād anyatraiva pratīter jyotir-ātmakaṁ cakṣur vinā cāpratītir iti | vidyād iti prathama-puruṣa-nirdeśasyāyaṁ bhāvaḥ—anyān praty eva khalv ayam upadeśaḥ | tvaṁ tu mad-datta-śaktyā sākṣād evānubhavann asīti | evaṁ māyika-dṛṣṭim atītyaiva rūpādi-viśiṣṭaṁ mām anubhaved iti | vyatireka-mukhenānubhāvanasyāyaṁ bhāvaḥ | śabdena nirdhāritasyāpi sat-svarūpāder māyā-kāryāveśenaivānubhavo na bhavati | atas tad-arthaṁ māyā-tyājanam eva kartavyam iti | etena tad-avinābhāvāt premāpy anubhāvita iti gamyate ||
Теперь, ради постижения Себя — отличённого таким обликом и прочим, — Он путём отличения говорит признак майи: «кроме предмета» и далее. Истолковано это прежде.
Вкратце смысл таков: «кроме» Меня, то есть сущего высшею целью человека, — что постигалось бы лишь в ином, помимо видения Меня, и что не постигалось бы в себе, то есть у чего и само собою, без Меня, нет постижения, — ту вещь пусть знает майей Себя, то есть Меня, высшего Владыки.
Пример здесь: «как отблеск» — луч отражения; «и как тьма» — темнота. Что таков отблеск, ясно и так. И тьма такова: постигается она лишь в ином, помимо видения света, и без глаза, чья природа свет, не постигается.
Смысл того, что сказано «пусть знает», а не «знай», таков: наставление это ведь обращено к иным; ты же силою, Мною данною, переживаешь воочию. И значит: пусть, превзойдя майную видимость, переживает Меня, отличённого обликом и прочим.
Таков смысл того, что переживание даётся путём отличения. Даже удостоверенного словом — сущего, собственного облика и прочего — переживания не бывает, пока держит дело майи. Потому ради того и надо именно оставить майю. И отсюда понимается, что дана пережить и любовь, ибо она с этим неразлучна.
ecbfe0b29134 · published Sep 20, 2026, 11:13:10 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Признак майи дан через отличение: майя — то, что постигается только помимо Него и не постигается само собою.
Пример с тьмой точен вдвойне: видна она лишь там, где не смотрят на свет, и увидеть её всё же нечем, кроме глаза, чья природа — свет.
Сказано «пусть знает», а не «знай»: наставление это для других, слушающему же дано пережить.