तद् एतत् सर्वशास्त्राणां समन्वयस् तस्मिन्न् एव भगवति । तथा च, सर्वैश् च वेदैः परमो हि देवो जिज्ञास्यो नान्यो वेदैः प्रसिध्येत् । तस्माद् एनं सर्ववेदान् अधीत्य विचार्य च ज्ञातुम् इच्छेन् मुमुक्षुः ॥ इति चतुर्वेदशिखायाम् । यं सर्वे देवा आनमन्ति मुमुक्षवो ब्रह्मवादिनश् च इति श्रीनृसिंहतापन्याम् । सर्वे वेदा यत् पदम् आमनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद् वदन्ति , नावेदविन् मनुते तं बृहन्तं सर्वानुभूतम् आत्मानं साम्पराये , तं त्व् औपनिषदं पुरुषं पृच्छामि इत्यादिर् अन्यत्र श्रुतौ । वेदैश् च सर्वैर् अहम् एव वेद्यो वेदान्तकृद् वेदविद् एव चाहम् इति श्रीगीतोपनिषत्सु, सिद्धान्ते पुनर् एक एव भगवान् विष्णुः समस्तागमव्यापारेषु विवेचनव्यतिकरं नीतेषु निश्चीयते इति पाद्मे, सर्वनामाभिधेयश् च सर्ववेदेडितश् च स इति स्कान्दे, नताः स्म सर्वजगतां वचसां प्रतिष्ठा यत्र शाश्वती इति वैष्णवे । सर्ववेदान् सेतिहासान् सपुराणान् सयुक्तिकान् । सपञ्चरात्रान् विज्ञाय विष्णुर् ज्ञेयो न चान्यथा ॥ इति ब्रह्मतर्के । तद् एवं सर्ववेदसमन्वयं स्वस्मिन् श्रीभगवत्य् एव स्वयम् आह— मां विधत्तेऽभिधत्ते मां विकल्प्यापोह्यते ह्य् अहम् । इति । माम् एव यज्ञपुरुषं विधत्ते, श्रुतिर् माम् एव तत्तद्देवतारूपम् अभिधत्ते । यच् चाकाशादिप्रपञ्चजातं—तस्माद् वा एतस्माद् आत्मन आकाशः सम्भूतः इत्यादिना विकल्प्यापोह्यते, तद् अप्य् अहम् एव । न मत्तः पृथग् अस्ति, सर्वस्य मदात्मकत्वाद् इति भावः ॥ ॥
tad etat sarva-śāstrāṇāṁ samanvayas tasminn eva bhagavati | tathā ca, sarvaiś ca vedaiḥ paramo hi devo jijñāsyo nānyo vedaiḥ prasidhyet | tasmād enaṁ sarva-vedān adhītya vicārya ca jñātum icchen mumukṣuḥ || iti caturveda-śikhāyām | yaṁ sarve devā ānamanti mumukṣavo brahma-vādinaś ca iti śrī-nṛsiṁha-tāpanyām | sarve vedā yat padam āmananti tapāṁsi sarvāṇi ca yad vadanti , nāveda-vin manute taṁ bṛhantaṁ sarvānubhūtam ātmānaṁ sāmparāye , taṁ tv aupaniṣadaṁ puruṣaṁ pṛcchāmi ity-ādir anyatra śrutau | vedaiś ca sarvair aham eva vedyo vedānta-kṛd veda-vid eva cāham iti śrī-gītopaniṣatsu, siddhānte punar eka eva bhagavān viṣṇuḥ samastāgama-vyāpāreṣu vivecana-vyatikaraṁ nīteṣu niścīyate iti pādme, sarva-nāmābhidheyaś ca sarva-vedeḍitaś ca sa iti skānde, natāḥ sma sarva-jagatāṁ vacasāṁ pratiṣṭhā yatra śāśvatī iti vaiṣṇave | sarva-vedān setihāsān sa-purāṇān sa-yuktikān | sa-pañcarātrān vijñāya viṣṇur jñeyo na cānyathā || iti brahma-tarke | tad evaṁ sarva-veda-samanvayaṁ svasmin śrī-bhagavaty eva svayam āha— māṁ vidhatte'bhidhatte māṁ vikalpyāpohyate hy aham | iti | mām eva yajña-puruṣaṁ vidhatte, śrutir mām eva tat-tad-devatā-rūpam abhidhatte | yac cākāśādi-prapañca-jātaṁ—tasmād vā etasmād ātmana ākāśaḥ sambhūtaḥ ity-ādinā vikalpyāpohyate, tad apy aham eva | na mattaḥ pṛthag asti, sarvasya mad-ātmakatvād iti bhāvaḥ || ||
Итак, сведение всех писаний — в том самом Бхагаване.
Так и в «Чатурведа-шикхе»: «Всеми Ведами должен быть узнан высший Бог, и не иной утвердится Ведами; потому, изучив все Веды и обдумав, да пожелает жаждущий освобождения узнать Его». И в Шри «Нрисимха-тапани»: «кому кланяются все боги, и жаждущие освобождения, и говорящие о Брахмане». И в иных шрути: «какое место возвещают все Веды и какое называют все подвиги», «не знающий Вед не мыслит при уходе Того Великого, всё переживающего, Душу», «Того же, упанишадного Пурушу, вопрошаю» и далее.
И в Шри «Гита-упанишадах»: «Всеми Ведами Я именно познаваем; Я и творец веданты, и знающий Веды». И в «Падме»: «В выводе же, когда действия всех писаний приведены к переплетению различения, удостоверяется один лишь Бхагаван Вишну». И в «Сканде»: «Он и всеми именами именуем, и всеми Ведами восхваляем». И в «Вишну-пуране»: «Склонились мы перед Тем, в ком вечная основа речей всех миров». И в «Брахма-тарке»: «Постигнув все Веды со сказаниями, с пуранами, с доводами и с „Панчаратрой“, должно познать Вишну — и не иначе».
А раз так, Он и Сам говорит о сведении всех Вед в Себе, Шри Бхагаване:
«Меня предписывают, Меня именуют; и то, что, разобрав, отвергают, — тоже Я».
Меня именно, Пурушу жертвы, шрути «предписывает»; Меня именно, имеющего обликом то и то божество, «именует». А множество проявленного — пространство и прочее, — что «разбирают и отвергают» словами «от этой Души возникло пространство» и далее, — тоже Я. Смысл: нет ничего отдельного от Меня, ибо всё имеет Мою природу.
99dc4c19d666 · published Sep 20, 2026, 11:13:10 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Перечень ссылок здесь не украшение: он показывает, что о сведении писаний говорят и шрути, и пураны, и своды доводов, — а потом слово даётся Ему Самому.
Стих охватывает три вида речи писания: что предписано, что названо и что отвергнуто разбором.
Последнее и есть неожиданное: отвергаемое тоже Он, — иначе пришлось бы признать существующим отдельное от Него.