उपनिषद्
Mahā UpaniṣadMahā 4.25
2501 / 5341
उपनिषद् · Mahā 4.25
देवनागरी

यत्र निशितासिशतपातनमुत्पलताडनवत्सोढव्यमग्निना दाहो हिमसेचनमिवाङ्गारवर्तनं चन्दनचर्चेव निरवधिनाराचविकिरपातो निदाघविनोदनधारा- गृहशीकरवर्षणमिव स्वशिरच्छेदः सुखनिद्रेव मूकीकरणमाननमुद्रेव बाधिर्यं महानुपचय इवेदं नावहेलनया भवितव्यमेवं दृढवैराग्याद्बोधो भवति गुरुवाक्यसमुद्भूतस्वानुभूत्यादिशुद्धया यस्याभ्यासेन तेनात्मा सततं चावलोक्यते

लिप्यंतरण (IAST)

yatra niśitāsiśatapātanamutpalatāḍanavatsoḍhavyamagninā dāho himasecanamivāṅgāravartanaṃ candanacarceva niravadhinārācavikirapāto nidāghavinodanadhārā- gṛhaśīkaravarṣaṇamiva svaśiracchedaḥ sukhanidreva mūkīkaraṇamānanamudreva bādhiryaṃ mahānupacaya ivedaṃ nāvahelanayā bhavitavyamevaṃ dṛḍhavairāgyādbodho bhavati guruvākyasamudbhūtasvānubhūtyādiśuddhayā yasyābhyāsena tenātmā satataṃ cāvalokyate

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यत्र निशित-असि-शत-पातनम्yatra niśita-asi-śata-pātanamwhere the falling of a hundred sharpened swords; where the descent of a hundred keen blades
उत्पल-ताडन-वत् सोढव्यम्utpala-tāḍana-vat soḍhavyammust be endured like a blow with a lotus; is to be borne as a tap of a lotus
अग्निना दाहः हिम-सेचनम् इवagninā dāhaḥ hima-secanam ivaburning by fire — like a sprinkling of snow; a scorch of flame, as an aspersion of frost
अङ्गार-वर्तनम् चन्दन-चर्चा इवaṅgāra-vartanam candana-carcā ivarolling on coals — like an anointing with sandal; wallowing in embers, as a rubbing with sandal paste
निरवधि-नाराच-विकिर-पातःniravadhi-nārāca-vikira-pātaḥa ceaseless shower of arrows; an unending downpour of iron shafts
निदाघ-विनोदन-धारा-गृहnidāgha-vinodana-dhārā-gṛhaas in a house of fountains, the delight of summer heat; as in a cool hall of water-jets
शीकर-वर्षणम् इवśīkara-varṣaṇam ivalike a sprinkling of spray; as a besprinkling with fine mist
स्व-शिरः-छेदः सुख-निद्रा इवsva-śiraḥ-chedaḥ sukha-nidrā ivathe severing of one's own head — like sweet sleep; the cutting off of one's head, as delightful slumber
मूकी-करणम् आनन-मुद्रा इवmūkī-karaṇam ānana-mudrā ivabeing struck dumb — like a seal upon the lips; the loss of speech, as a sign laid on the mouth
बाधिर्यम् महान् उपचयः इवbādhiryam mahān upacayaḥ ivadeafness — like a great gain; going deaf, as a large increase
इदम् न अवहेलनया भवितव्यम्idam na avahelanayā bhavitavyamthis must not be treated carelessly; toward this there must be no neglect
एवम् दृढ-वैराग्यात् बोधः भवतिevam dṛḍha-vairāgyāt bodhaḥ bhavatithus from firm dispassion comes awakening; so from steadfast detachment insight is born
गुरु-वाक्य-समुद्भूतguru-vākya-samudbhūtaborn of the teacher's word; arisen from the preceptor's utterance
स्व-अनुभूति-आदि-शुद्धयाsva-anubhūti-ādi-śuddhayāby the purity of one's own experience and the rest; by the cleanness of personal realisation and so forth
यस्य अभ्यासेन तेन आत्माyasya abhyāsena tena ātmāby whose practice the Ātman; by application to which, the Self
सततम् च अवलोक्यतेsatatam ca avalokyateis beheld unceasingly too; is constantly discerned as well
अनुवाद

“Where the falling of a hundred sharpened swords must be endured like a blow with a lotus; a burn by fire — like a sprinkling of snow; rolling on coals — like an anointing with sandal; a ceaseless shower of arrows — like the spray of fountains in a summer hall; the severing of one's own head — like sweet sleep; dumbness — like a seal upon the lips, and deafness — like a great gain: this must not be treated carelessly. Thus, from firm dispassion, by the purity of one's own experience born of the teacher's word, comes awakening; and by practising it the Ātman is beheld unceasingly.”

संस्करण

5b1581543f55 · प्रकाशित 29 जुल॰ 2026, 6:29:20 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से