व्याख्यातं च स्वामिभिः । ह्लादिनी आह्लादकरी सन्धिनी सन्तता संविद् विद्याशक्तिः । एका मुख्या अव्यभिचारिणी स्वरूपभूतेति यावत् । सा सर्वसंस्थितौ सर्वस्य सम्यक् स्थितिर् यस्मात् तस्मिन् सर्वाधिष्ठानभूते त्वय्य् एव न तु जीवेषु च सा गुणमयी त्रिविधा सा त्वयि नास्ति । ताम् एवाह ह्लादतापकरी मिश्रा इति । ह्लादकरी मनःप्रसादोत्था सात्त्विकी । तापकरी विषयवियोगादिषु तापकरी तामसी । तदुभयमिश्रा विषयजन्या राजसी । तत्र हेतुः—सत्त्वादिगुणवर्जिते । तद् उक्तं सर्वज्ञसूक्तौ—
ह्लादिन्या संविदाश्लिष्टः
सच्चिदानन्द ईश्वरः ।
स्वाविद्यासंवृतो जीवः
सङ्क्लेशनिकराकरः ॥49॥ इति
अत्र क्रमाद् उत्कर्षेण सन्धिनीसंविद्ध्लादिन्या ज्ञेयाः । तत्र च सति घटानां घटत्वम् इव सर्वेषां सतां वस्तूनां प्रतीतेर् निमित्तम् इति क्वचित् सत्तास्वरूपत्वेन आम्नातोऽप्य् असौ भगवान् सद् एव सोम्येदम् अग्र आसीद् इत्य् अत्र सद्रूपत्वेन व्यापदिश्यमाना मया सत्तां दधाति धारयति च सा सर्वदेशकालद्रव्यादिप्राप्तिकरी सन्धिनी । तथा संविद्रूपोऽपि यया संवेत्ति संवेदयति च सा संवित् । तथा ह्लादरूपोऽपि यया संविद् उत्कटरूपया तं ह्लादं संवेत्ति संवेदयति च सा ह्लादिनीति विवेचनीयम् ।
तद् एवं तस्या मूलशक्तेस् त्र्यात्मकत्वेन सिद्धे येन स्वप्रकाशतालक्षणेन तद्वृत्तिविशेषेण स्वरूपं स्वयं स्वरूपशक्तिर् वा विशिष्टम् आविर्भवति तद् विशुद्धसत्त्वम् । तच् चान्यनिरपेक्षयस् तत्प्रकाश इति ज्ञापनज्ञानवृत्तिकत्वात् संविद् एव । अस्य मायया स्पर्शाभावात् विशुद्धत्वम् ।
vyākhyātaṁ ca svāmibhiḥ | hlādinī āhlāda-karī sandhinī santatā saṁvid vidyā-śaktiḥ | ekā mukhyā avyabhicāriṇī svarūpa-bhūteti yāvat | sā sarva-saṁsthitau sarvasya samyak sthitir yasmāt tasmin sarvādhiṣṭhāna-bhūte tvayy eva na tu jīveṣu ca sā guṇamayī trividhā sā tvayi nāsti | tām evāha hlāda-tāpa-karī miśrā iti | hlāda-karī manaḥ-prasādotthā sāttvikī | tāpakarī viṣaya-viyogādiṣu tāpa-karī tāmasī | tad-ubhaya-miśrā viṣaya-janyā rājasī | tatra hetuḥ—sattvādi-guṇa-varjite | tad uktaṁ sarvajña-sūktau—
hlādinyā saṁvid-āśliṣṭaḥ
sac-cid-ānanda īśvaraḥ |
svāvidyā-saṁvṛto jīvaḥ
saṅkleśa-nikarākaraḥ ||49|| iti
atra kramād utkarṣeṇa sandhinī-saṁvid-dhlādinyā jñeyāḥ | tatra ca sati ghaṭānāṁ ghaṭatvam iva sarveṣāṁ satāṁ vastūnāṁ pratīter nimittam iti kvacit sattā-svarūpatvena āmnāto’py asau bhagavān sad eva somyedam agra āsīd ity atra sad-rūpatvena vyāpadiśyamānā mayā sattāṁ dadhāti dhārayati ca sā sarva-deśa-kāla-dravyādi-prāptikarī sandhinī | tathā saṁvid-rūpo’pi yayā saṁvetti saṁvedayati ca sā saṁvit | tathā hlāda-rūpo’pi yayā saṁvid utkaṭa-rūpayā taṁ hlādaṁ saṁvetti saṁvedayati ca sā hlādinīti vivecanīyam |
tad evaṁ tasyā mūla-śaktes try-ātmakatvena siddhe yena sva-prakāśatā-lakṣaṇena tad-vṛtti-viśeṣeṇa svarūpaṁ svayaṁ svarūpa-śaktir vā viśiṣṭam āvirbhavati tad viśuddha-sattvam | tac cānya-nirapekṣayas tat-prakāśa iti jñāpana-jñāna-vṛttikatvāt saṁvid eva | asya māyayā sparśābhāvāt viśuddhatvam |
未能识别诗律
А Свами пояснил: хладини — дающая блаженство, сандхини — длящая, самвит — сила знания. «Одна» — главная, неизменная, то есть составляющая его природу. Она «в опоре всего» — в том, благодаря чему всё держится как должно: в тебе одном, основе всего, а не в дживах. А трояка — из гун — та сила, которой в тебе нет; о ней и сказано: «дающая радость, муку и смешанная». Дающая радость, от ясности ума, — саттвическая; дающая муку, в разлуке с предметами и прочем, — тамасическая; смешанная из обоих, рождённая предметами, — раджасическая. Причина — «свободном от гун», от саттвы и прочих. Так сказано и в «Сарваджня-сукти»: Владыка — бытие, сознание и блаженство — обнят хладини и самвит; а джива, окутанный своим неведением, — рудник бесчисленных страданий. Здесь сандхини, самвит и хладини надо понимать по возрастанию. Бхагавана кое-где называют самим бытием — он причина того, что познаётся всякая существующая вещь, как «горшковость» у горшков, — и в словах «Сущее, милый, было вначале» его называют Сущим. Та сила, которой он держит и дарует бытие и которая даёт всякое место, время, вещество, — это сандхини. Так же: хоть он и сам сознание, то, чем он познаёт и даёт познать, — самвит. Так же: хоть он и сам блаженство, то, чем он — через самвит в её высшем напряжении — познаёт блаженство и даёт его познать, — хладини. Так это следует различать. Когда установлено, что эта коренная сила трояка, то особое её действие, отмеченное самосветностью, благодаря которому проявляется сама природа или сила этой природы, — это чистая саттва. А поскольку она являет его без всякой иной опоры, у неё действие знания, и потому она — самвит. Чиста же она потому, что майя её не касается.
88e08cbd3ca6 · 发布于 2026年9月24日 08:03:23 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
«Сарваджня-сукти» — стих, который Шридхара приводит в комментарии к «Бхагаватам» 1.7.6.