अथ श्रीवैकुण्ठलोकस्यापि तादृशत्वं तस्मै स्वलोकं भगवान् सभाजितः इत्य् अत्र साधितम् एव । पुनर् अपि दुर्धियां प्रतीत्यर्थं साध्यते । यतः, स कर्मादिभिर् न प्राप्यते , प्रपञ्चितातीतत्वेन श्रूयते , तं लब्धवताम् अस्खलनगुणसात्म्येन स्तूयते , नैर्गुण्यावस्थायाम् एव लभ्यते , लौकिकभगवन्निकेतस्यापि तदावेशान् नैर्गुण्यम् अतिदिश्यते, इत्य् अतः स तु तद्रूपतया सुतराम् एव गम्यते , साक्षाद् एव प्रकृतेः परत्वेन श्रूयते , नित्यतयोद्घोष्यते , मोक्षसुखम् अपि तिरस्कुर्वन्त्या भक्त्यैव लभ्यते , सच्चिदानन्दघनत्वेनाभिधीयते इति । तत्र कर्मादिभिर् अप्राप्यत्वम् । यथा— देवानाम् एक आसीत् स्वर्भूतानां च भुवः पदम् । मर्त्यादीनां च भूर्लोकः सिद्धानां त्रितयात् परम् ॥ अधोऽसुराणां नागानां भूमेर् एकोऽसृजत प्रभुः । त्रिलोक्यां गतयः सर्वाः कर्मणां त्रिगुणात्मनाम् ॥ योगस्य तपसश् चैव न्यासस्य गतयोऽमलाः । महर्जनस्तपःसत्यं भक्तियोगस्य मद्गतिः ॥ सिद्धानां योगादिभिः त्रितयात् परं महर्लोकादि ॥ भूमेर् अधश् चातलादि । त्रिलोक्यां पातालादिकभूर्भुवः स्वश् चेति । कर्मणां गार्हस्थ्यधर्माणां तपो वानप्रस्थेन ब्रह्मचर्यं च । तत्र ब्रह्मचर्येणोपकुर्वाणनैष्ठिकभेदेन क्रमान् महर्जनश् च, वानस्थेन तपः, न्यासेन सत्यं, योगतारतम्येन तु सर्वम् इति ज्ञेयम् । मद्गतिः श्रीवैकुण्ठलोकः भक्तियोगप्राप्यत्वेन वक्ष्यमाणः, यन् न व्रजन्ति इत्य् आदिवाक्यसाहाय्यात् लोकप्रकरणाच् च । उक्तं च तृतीये देवान् प्रति ब्रह्मणैव तत्सङ्कुलं हरिपदान् अतिमात्रदृष्टैः इत्यादि । टीका च—पुनर् वैकुण्ठम् एव विशिनष्टि । यत् सङ्कुलं व्याप्तं भवति । कैः? हरिपदयोर् आनतिः प्रणामस् तावन्मात्रेण दृष्टैर् भक्तानां विमानैर् न कर्मादिप्राप्यैः । इत्य् एषा । एवम् एव श्रुतिश् च—परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदम् आयान् नास्त्यकृतः कृतेन इति । अत्राप्य् अकृत इत्य् अस्य विशेष्यं लोक इत्य् एव, तत्प्रसक्तेः । ईश्वरः सर्वभूतानाम् इत्य् आदौ, तम् एव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत । तत्प्रसादात् परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥ इति श्रीभगवदुपनिषत्सु । ॥
atha śrī-vaikuṇṭha-lokasyāpi tādṛśatvaṁ tasmai sva-lokaṁ bhagavān sabhājitaḥ ity atra sādhitam eva | punar api durdhiyāṁ pratīty-arthaṁ sādhyate | yataḥ, sa karmādibhir na prāpyate , prapañcitātītatvena śrūyate , taṁ labdhavatām askhalana-guṇa-sātmyena stūyate , nairguṇyāvasthāyām eva labhyate , laukika-bhagavan-niketasyāpi tad-āveśān nairguṇyam atidiśyate, ity ataḥ sa tu tad-rūpatayā sutarām eva gamyate , sākṣād eva prakṛteḥ paratvena śrūyate , nityatayodghoṣyate , mokṣa-sukham api tiraskurvantyā bhaktyaiva labhyate , saccidānanda-ghanatvenābhidhīyate iti | tatra karmādibhir aprāpyatvam | yathā— devānām eka āsīt svar-bhūtānāṁ ca bhuvaḥ padam | martyādīnāṁ ca bhūr-lokaḥ siddhānāṁ tritayāt param || adho'surāṇāṁ nāgānāṁ bhūmer eko'sṛjata prabhuḥ | trilokyāṁ gatayaḥ sarvāḥ karmaṇāṁ triguṇātmanām || yogasya tapasaś caiva nyāsasya gatayo'malāḥ | mahar-janas-tapaḥ-satyaṁ bhakti-yogasya mad-gatiḥ || siddhānāṁ yogādibhiḥ tritayāt paraṁ mahar-lokādi || bhūmer adhaś cātalādi | trilokyāṁ pātālādika-bhūrbhuvaḥ svaś ceti | karmaṇāṁ gārhasthya-dharmāṇāṁ tapo vānaprasthena brahmacaryaṁ ca | tatra brahmacaryeṇopakurvāṇa-naiṣṭhika-bhedena kramān mahar-janaś ca, vānasthena tapaḥ, nyāsena satyaṁ, yoga-tāratamyena tu sarvam iti jñeyam | mad-gatiḥ śrī-vaikuṇṭha-lokaḥ bhakti-yoga-prāpyatvena vakṣyamāṇaḥ, yan na vrajanti ity ādi-vākya-sāhāyyāt loka-prakaraṇāc ca | uktaṁ ca tṛtīye devān prati brahmaṇaiva tat-saṅkulaṁ hari-padān atimātra-dṛṣṭaiḥ ity-ādi | ṭīkā ca—punar vaikuṇṭham eva viśinaṣṭi | yat saṅkulaṁ vyāptaṁ bhavati | kaiḥ? hari-padayor ānatiḥ praṇāmas tāvan-mātreṇa dṛṣṭair bhaktānāṁ vimānair na karmādi-prāpyaiḥ | ity eṣā | evam eva śrutiś ca—parīkṣya lokān karma-citān brāhmaṇo nirvedam āyān nāstyakṛtaḥ kṛtena iti | atrāpy akṛta ity asya viśeṣyaṁ loka ity eva, tat-prasakteḥ | īśvaraḥ sarva-bhūtānām ity ādau, tam eva śaraṇaṁ gaccha sarva-bhāvena bhārata | tat-prasādāt parāṁ śāntiṁ sthānaṁ prāpsyasi śāśvatam || iti śrī-bhagavad-upaniṣatsu | ||
Далее, таковость и прекрасного мира Вайкунтхи уже доказана словами «Бхагаван, им почтённый, свой мир…» и далее. И всё же ради дурноумных она доказывается снова. Ибо: он «не достигается делами и прочим»; о нём «слышно», что он превзошёл проявленный мир; он «восхваляется» как единосущный с качеством непадения у тех, кто его обрёл; он «обретается» именно в бессвойственном состоянии; и даже на мирскую обитель Бхагавана бессвойственность переносится по присутствию Его в ней, — а потому он, будучи самим Его обликом, «постигается» таковым тем более; о нём «слышно», что он прямо выше природы; он «возглашается» вечным; он «обретается» лишь преданностью, что затмевает и счастье освобождения; и он «именуется» сгущённым бытием, сознанием и блаженством.
Итак, о недостижимости его делами и прочим. Как:
«Для богов был один Свар, для бхутов — место Бхувах, для смертных и прочих — Бхур-лока, а для сиддхов — выше той троицы. Внизу же, под землёю, Господин один сотворил миры асуров и нагов. Все пути дел, состоящих из трёх свойств, — в трёх мирах. Чисты пути йоги, подвижничества и отречения — Махар, Джанас, Тапас, Сатья; а путь сопряжения преданностью — Моё».
«Сиддхов» — йогою и прочим; «выше той троицы» — Махар-лока и прочие. «Внизу, под землёю» — Атала и прочие. «В трёх мирах» — Патала и прочее, Бхур, Бхувах и Свар. «Дел» — законов домохозяина; «подвижничество» — ванапрастхою, и брахмачарья. Из них брахмачарьею, по различию упакурваны и найштхики, по порядку — Махар и Джанас; ванапрастхою — Тапас; отречением — Сатья; а степенью йоги — всё; так надо знать.
«Моё» «путь» — это прекрасный мир Вайкунтхи, о котором впредь будет сказано как о достижимом сопряжением преданности; это видно и по подмоге речения «которого не достигают» и далее, и по тому, что раздел говорит о мирах.
И в третьей песни Брахмою сказано богам: «переполненный теми, кто виден лишь оттого, что чрезмерно склонялся стопам Хари» и далее. И тика: «Он снова определяет саму Вайкунтху: она „переполнена“, то есть наполнена. Кем? Колесницами преданных, „виденных“ лишь тем, что они простирались в поклоне стопам Хари, — а не достижимых делами и прочим». Так она.
Так же и шрути: «испытав миры, собранные делами, брахман да обретёт отвращение: несотворённого нет в сотворённом». И здесь определяемое у слова «несотворённый» — именно «мир», ибо о нём и идёт речь.
И в прекрасных упанишадах Бхагавана: «Владыка всех существ» и далее; «к Нему одному иди прибежищем всем существом, о Бхарата: Его милостью обретёшь высший покой, обитель вечную».
68ae525bafde · publicado 20 sept 2026, 11:13:10 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Пути расписаны лестницей миров, и на вершине её стоит не мир, а «Моё».
Весь довод держится на том, что этот мир не набирается делами: делами набираются все прочие.
Потому и шрути велит отвратиться от собранного — не от миров как таковых, а от способа их набирать.