तत्रैतद् उक्तं भवति । एते ब्रह्मविद्यासिद्धानां परावरगुरूणाम् अपि गुरवः । अत एव परमहंसमहामुनीनाम् इत्य् उक्तम् । तं त्वाम् अहं ज्ञानघनं स्वभावप्रध्वस्तमायागुणभेदमोहैः । सनन्दनाद्यैर् हृदि संविभाव्यम् इति श्रीमदंशुमद्वाक्यादौ, इहात्मतत्त्वं सम्यग् जगाद मुनयो यद् अचक्षतात्मन्न् इति ब्रह्मवाक्यादौ, तस्मै मृदितकषायाय तमसः पारं दर्शयति भगवान् सनत्कुमारः इत्यादिश्रुतौ च तथा प्रसिद्धम् । आसन्नानुभवस्यैव तु सिद्धस्याणिमादिभिर् विघ्नोऽपि सम्भाव्यः, न तु सिद्धानुभवस्य, तं सप्रपञ्चम् अधिरूढसमाधियोगः । स्वाप्नं पुनर् न भजते प्रतिबुद्धवस्तुः ॥ इति श्रीकपिलदेववाक्यात् । अत एव तेषां प्रध्वस्तमायागुणभेदमोहानां क्रोधादिकम् अपि दुर्घटघटनाकारिण्या श्रीभगवदिच्छयैव जातम् इति तैर् अपि व्याख्यातम् । तद् एवं तेषां सततब्रह्मानन्दमग्नत्वं सिद्धम् । तद् उक्तम्—अक्षरजुषाम् अपि इति, योऽन्तर्हित इत्यादि च । श्रूयते चान्यत्र ब्रह्मजुषाम् अविक्षिप्तचित्तत्वम् । यथा सप्तमे श्रीनारदवाक्यम्— कामादिभिर् अनाबिद्धं प्रशान्ताखिलवृत्तिर् यत् । चित्तं ब्रह्मसुखस्पृष्टं नैवोत्तिष्ठेत कर्हिचित् ॥ इति । तथापि तेषां भगवदानन्दाकृष्टचित्तत्वम् उच्यते । एवम् अन्येषाम् अप्य् आत्मारामाणां तादृशत्वं श्रूयते । स्वसुखनिभृतचेतास् तद्व्युदस् तान्य् अभावोऽप्य् अजितरुचिरलीलाकृष्टसारः इत्यादिषु । अथ लोकसङ्ग्रहार्थैर् वैषा तेषां भक्तिप्रक्रिया, प्राचीनसंस्कारवशा वा? नैवम् । उभयत्रापि, वासो यथा परिकृतं मदिरामदान्ध इतिवत् तत्रावेशासम्भवात् । दृश्यते त्व् अन्यत्रानावेशः— मानसा मे सुता युष्मत्पूर्वजाः सनकादयः । चेरुर् विहायसा लोकान् लोकेषु विगतस्पृहाः इत्य् अभिधानात् । भगवति त्व् आवेशः, परमहंसमहामुनीनाम् अन्वेषणीयचरणौ इत्य् अत्र यादृच्छिकताविरोध्य् अन्वेषणीयत्वाभिधानात् । पञ्चमे तु, असङ्गनिशितज्ञानानलविधूताशेषमलानां भवत्स्वभावानाम् आत्मारामाणां मुनीनाम् अनवरतपरिगुणितगुणगण इत्य् अत्र गद्ये तदेकनिष्ठत्वम् अप्य् उक्तम् । अजितरुचिरलीलाकृष्टसारः इत्य् अत्रैव च । अत्रापि तेनेश निर्वृतिम् अवापुर् अलं दृशो नः इत्यादौ सुखदत्वम् अपि साक्षाद् एवोक्तम् । अत्र पूर्वोक्तहेतोश् च, स्तुतौ प्रत्युतोपालम्भप्रसङ्गाच् च, स्नेहावलोककलया हृदि संस्पृशन्तम् इति साक्षादुक्तेश् च, दृशाम् एव सुखं जातम् इत्य् अनासक्तिर् एव व्यञ्जितेत्य् अपि न व्याख्येयम् । तस्माद् आत्मारामाणां रमणास्पदत्वाद् ब्रह्माख्यम् आत्मवस्त्व् एव श्रीभगवान् । तत्रापि चकार तेषां संक्षोभम् अक्षरजुषाम् अपि चित्ततन्वोः इति श्रवणात् ततोऽपि घनप्रकाशः । तत्तद्विचित्रश्रीभगवदङ्गोपाङ्गाद्यभिनिवेशदर्शनानन्दवैचित्री चोपलभ्यते, सा चान्यथानुपपत्त्या स्वरूपशक्तिविलासरूपैवेति ।
tatraitad uktaṁ bhavati | ete brahma-vidyā-siddhānāṁ parāvara-gurūṇām api guravaḥ | ata eva paramahaṁsa-mahā-munīnām ity uktam | taṁ tvām ahaṁ jñāna-ghanaṁ svabhāva-pradhvasta-māyā-guṇa-bheda-mohaiḥ | sanandanādyair hṛdi saṁvibhāvyam iti śrīmad-aṁśumad-vākyādau, ihātma-tattvaṁ samyag jagāda munayo yad acakṣatātmann iti brahma-vākyādau, tasmai mṛdita-kaṣāyāya tamasaḥ pāraṁ darśayati bhagavān sanat-kumāraḥ ity-ādi-śrutau ca tathā prasiddham | āsannānubhavasyaiva tu siddhasyāṇimādibhir vighno'pi sambhāvyaḥ, na tu siddhānubhavasya, taṁ sa-prapañcam adhirūḍha-samādhi-yogaḥ | svāpnaṁ punar na bhajate pratibuddha-vastuḥ || iti śrī-kapila-deva-vākyāt | ata eva teṣāṁ pradhvasta-māyā-guṇa-bheda-mohānāṁ krodhādikam api durghaṭa-ghaṭanā-kāriṇyā śrī-bhagavad-icchayaiva jātam iti tair api vyākhyātam | tad evaṁ teṣāṁ satata-brahmānanda-magnatvaṁ siddham | tad uktam—akṣara-juṣām api iti, yo'ntarhita ity-ādi ca | śrūyate cānyatra brahma-juṣām avikṣipta-cittatvam | yathā saptame śrī-nārada-vākyam— kāmādibhir anābiddhaṁ praśāntākhila-vṛttir yat | cittaṁ brahma-sukha-spṛṣṭaṁ naivottiṣṭheta karhicit || iti | tathāpi teṣāṁ bhagavad-ānandākṛṣṭa-cittatvam ucyate | evam anyeṣām apy ātmārāmāṇāṁ tādṛśatvaṁ śrūyate | sva-sukha-nibhṛta-cetās tad-vyudas tāny abhāvo'py ajita-rucira-līlākṛṣṭa-sāraḥ ity-ādiṣu | atha loka-saṅgrahārthair vaiṣā teṣāṁ bhakti-prakriyā, prācīna-saṁskāra-vaśā vā? naivam | ubhayatrāpi, vāso yathā parikṛtaṁ madirā-madāndha itivat tatrāveśāsambhavāt | dṛśyate tv anyatrānāveśaḥ— mānasā me sutā yuṣmat-pūrvajāḥ sanakādayaḥ | cerur vihāyasā lokān lokeṣu vigata-spṛhāḥ ity abhidhānāt | bhagavati tv āveśaḥ, paramahaṁsa-mahā-munīnām anveṣaṇīya-caraṇau ity atra yādṛcchikatāvirodhy anveṣaṇīyatvābhidhānāt | pañcame tu, asaṅga-niśita-jñānānala-vidhūtāśeṣa-malānāṁ bhavat-svabhāvānām ātmārāmāṇāṁ munīnām anavarata-pariguṇita-guṇa-gaṇa ity atra gadye tad-eka-niṣṭhatvam apy uktam | ajita-rucira-līlākṛṣṭa-sāraḥ ity atraiva ca | atrāpi teneśa nirvṛtim avāpur alaṁ dṛśo naḥ ity-ādau sukhadatvam api sākṣād evoktam | atra pūrvokta-hetoś ca, stutau pratyutopālambha-prasaṅgāc ca, snehāvaloka-kalayā hṛdi saṁspṛśantam iti sākṣād-ukteś ca, dṛśām eva sukhaṁ jātam ity anāsaktir eva vyañjitety api na vyākhyeyam | tasmād ātmārāmāṇāṁ ramaṇāspadatvād brahmākhyam ātma-vastv eva śrī-bhagavān | tatrāpi cakāra teṣāṁ saṁkṣobham akṣara-juṣām api citta-tanvoḥ iti śravaṇāt tato'pi ghana-prakāśaḥ | tat-tad-vicitra-śrī-bhagavad-aṅgopāṅgādy-abhiniveśa-darśanānanda-vaicitrī copalabhyate, sā cānyathānupapattyā svarūpa-śakti-vilāsa-rūpaiveti |
Этим сказано вот что. Они — учителя даже для тех учителей, высших и низших, кто совершенен в знании Брахмана. Потому и сказано «великими мудрецами-парамахамсами». Так и известно: в речении Шримад Амшумана и далее — «Тебя, того, сгусток знания, у кого по самой природе разбиты заблуждения различия свойств майи, созерцаемого в сердце Сананданою и прочими»; в речении Брахмы и далее — «здесь он вполне изрёк сущность Духа, которую мудрецы увидели, о Дух»; и в шрути «ему, стёршему грязь, бхагаван Санаткумара показывает берег за тьмою» и далее.
А препятствие от анимы и прочего предположимо лишь у того совершенного, чьё переживание близко, а не у обретшего переживание, — по речению Шри Капиладевы: «взошедший в йогу самадхи, у кого вещь пробуждена, снова не принимает сновидного вместе с проявленным миром».
Потому и ими же истолковано, что гнев и прочее у тех, у кого разбиты заблуждения различия свойств майи, рождён именно волею Шри Бхагавана, устрояющею несбыточное.
Итак, доказана их постоянная погружённость в блаженство Брахмана. О том сказано: «хотя они и вкушают нетленное»; и «который сокрыт» и далее.
И в другом месте слышно о неотвлечённости ума у наслаждающихся Брахманом. Как в седьмой песни речение Шри Нарады: «ум, не пронзённый вожделением и прочим, у которого утишены все деятельности и который коснулся счастья Брахмана, никогда уже не поднялся бы».
И всё же о них говорится, что ум их привлечён блаженством Бхагавана. Так же слышно о таковости и у иных, радующихся в себе: «чей ум полон собственным счастьем, кто отбросил всё то и у кого нет желаний, — и у того суть привлечена прелестной игрою Непобедимого» и далее.
Но не есть ли этот их обычай преданности лишь ради поддержания мира или во власти прежних впечатлений? Не так: и в том и в другом случае погружение невозможно, как в словах «одеяние обёрнуто, будто ослеплён опьянением вином». А непогружённость в ином и вправду видна — по речению: «рождённые умом моим сыновья, старше вас, Санака и прочие, бродили по небу и по мирам, ушедшие от желаний в мирах».
В Бхагаване же — погружение: ибо в словах «стопы, которых ищут великие мудрецы-парамахамсы» искомость названа так, что не противоречит и случайности.
А в пятой песни, в прозе «чьи множества свойств непрестанно перечисляют мудрецы, радующиеся в себе, Твоей природы, у кого вся грязь стряхнута острым огнём знания непривязанности», сказано и о том, что стоят они в Нём одном. И в словах «чья суть привлечена прелестной игрою Непобедимого» — там же.
И здесь, в словах «тем очи наши обрели, о Владыка, вполне отраду» и далее, прямо сказано и о даровании счастья. И здесь не надо толковать, будто словами «счастье родилось у очей» выражена именно непривязанность, — и по прежде сказанной причине, и потому, что в славословии тогда выходил бы упрёк, и потому, что прямо сказано «касающегося сердца частицею нежного взгляда».
Потому Шри Бхагаван и есть та вещь Духа, именуемая Брахманом, ибо Он предмет радования для радующихся в себе. И даже там, по словам «сотворил у них волнение в уме и теле, хотя они и вкушают нетленное», Он — сгущённое проявление и того. И обретается разнообразие блаженства виденья в поглощённости теми и теми дивными членами, малыми членами и прочим Шри Бхагавана; а оно, по необъяснимости иначе, и есть облик игры собственной силы.
2134eb2bac59 · publicado 20 sept 2026, 11:13:10 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Кумары поставлены выше всех, кто знает Брахмана, — и именно потому их волнение весомо.
Отведены два объяснения: что они играют роль для людей и что в них говорит прежняя привычка. Оба не проходят.
Остаётся одно: блаженство Брахмана не последнее, и то, что сильнее его, — игра собственной силы.