तद् एवम् अमर्त्यम् ऐश्वर्यं त्रिपात्, मर्त्यम् एकपात् इति तस्य चतुष्पादैश्वर्यं पुनर् विवृणोति— पादेषु सर्वभूतानि पुंसः स्थितिपदो विदुः । अमृतं क्षेमम् अभयं त्रिमूर्ध्नोऽधायि मूर्धसु ॥ तिष्ठन्त्य् अत्र सर्वभूतानीति स्थितयो मर्त्याद्यैश्वर्याणि तानि पादा इवाधिष्ठानभूतानि यस्य, तस्य स्थितिपदः । पादेषु चतुर्ष्व् एवैश्वर्यभागेषु सर्वभूतानि पार्षदपर्यन्तानि । पादान् दर्शयति—त्रयाणां सात्त्विकादिपदर्थानां मूर्धैव मूर्धा प्रवृत्तिः तस्य त्रयाणां मूर्धसु तद् उपरि विराजमानेषु श्रीवैकुण्ठलोकेषु अमृतं क्षेमम् अभयं चाधायि नित्यं धृतम् एव तिष्ठतीत्य् अर्थः । ततः पूर्वस्य मर्त्यान्नमात्रात्मकत्वाद् एकपात्त्वम्, उत्तरस्यामृतादित्रयात्मकत्वात् त्रिपात्त्वम् इति भावः । तद् अनेन पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि इत्य् अस्यार्थो दर्शितः । अस्य पादस् तथास्यैव दिवि वैकुण्ठे यद् अमृताद्यात्मकं त्रिपात् तच् च विश्वा भूतानीत्य् अर्थः । अत्राधिष्ठानाधिष्ठेययोर् ऐक्योक्तिः ।
tad evam amartyam aiśvaryaṁ tri-pāt, martyam eka-pāt iti tasya catuṣpād-aiśvaryaṁ punar vivṛṇoti— pādeṣu sarva-bhūtāni puṁsaḥ sthiti-pado viduḥ | amṛtaṁ kṣemam abhayaṁ tri-mūrdhno'dhāyi mūrdhasu || tiṣṭhanty atra sarva-bhūtānīti sthitayo martyādy-aiśvaryāṇi tāni pādā ivādhiṣṭhāna-bhūtāni yasya, tasya sthiti-padaḥ | pādeṣu caturṣv evaiśvarya-bhāgeṣu sarva-bhūtāni pārṣada-paryantāni | pādān darśayati—trayāṇāṁ sāttvikādi-padarthānāṁ mūrdhaiva mūrdhā pravṛttiḥ tasya trayāṇāṁ mūrdhasu tad upari virājamāneṣu śrī-vaikuṇṭha-lokeṣu amṛtaṁ kṣemam abhayaṁ cādhāyi nityaṁ dhṛtam eva tiṣṭhatīty arthaḥ | tataḥ pūrvasya martyānna-mātrātmakatvād ekapāttvam, uttarasyāmṛtādi-trayātmakatvāt tripāttvam iti bhāvaḥ | tad anena pādo'sya viśvā bhūtāni tripādasyāmṛtaṁ divi ity asyārtho darśitaḥ | asya pādas tathāsyaiva divi vaikuṇṭhe yad amṛtādy-ātmakaṁ tripāt tac ca viśvā bhūtānīty arthaḥ | atrādhiṣṭhānādhiṣṭheyayor aikyoktiḥ |
Итак, бессмертное владычество — три четверти, а смертное — одна; и это четырёхчетвертное Его владычество он раскрывает снова:
«В четвертях — все существа; их знают опорами пребывания Мужа. А бессмертие, благо и бесстрашие положены на вершинах, выше трёх».
«Здесь стоят все существа» — потому «пребывания», то есть владычества смертного и прочего; у кого они, словно четверти, служат основаниями, тот — опора пребывания. «В четвертях», то есть в четырёх долях владычества, — «все существа», вплоть до спутников.
Четверти он показывает так: «вершина» трёх — саттвичного и прочих предметов — есть их ход; «на вершинах» тех трёх, то есть в прекрасных Вайкунтха-мирах, сияющих выше них, «положены» «бессмертие», «благо» и «бесстрашие», то есть вечно держимы и стоят.
Потому у первого — одночетвертность, ибо оно состоит из одних лишь смертного и пищи; а у последующего — трёхчетвертность, ибо оно состоит из троицы бессмертия и прочего.
Этим показан и смысл слов «четверть его — все существа, а три четверти его — бессмертное, в небе». То есть: «четверть» «его»; и так же «в небе», то есть в Вайкунтхе, то, что состоит из бессмертия и прочего, — «три четверти»; и оно же «все существа». Здесь речь идёт о единстве основания и основанного.
c3297a8fddba · publicado 20 sept 2026, 11:13:10 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Счёт «одна четверть и три» взят из известного гимна и приложен к владычеству.
Нижняя четверть — то, что умирает и питается; остальное — то, что не умирает и не боится.
Последняя оговорка важна: обитель и обитатели здесь не различаются.