तद् एतच् छ्रीवैकुण्ठस्य स्वरूपं निरूपितम् । तच् च यथा श्रीभगवान् एव क्वचित् पूर्णत्वेन क्वचिद् अंशत्वेन च वर्तते, तथैवेति । बहवस् तस्यापि भेदाः पाद्मोत्तरखण्डादौ द्रष्टव्याः । येषु श्रीमत्स्यदेवादीनाम् अपि पदानि वक्ष्यन्ते । तद् एव सूचयति— एवं हिरण्याक्षम् असह्यविक्रमं स सादयित्वा हरिर् आदिसूकरः । जगाम लोकं स्वम् अखण्डितोत्सवं समीडितः पुष्करविष्टरादिभिः ॥ सादयित्वा हत्वा । पवित्रारोपप्रसङ्गे चैवम् आह बोधायनः— एवं यः कुरुते विद्वान् वर्षे वर्षे न संशयः । स याति परमं स्थानं यत्र देवो नृकेशरी ॥ इति । वायुपुराणे तु शिवपुरम् अपि तद्वत् श्रूयते, यथा— अण्डौघस्य समन्तात् तु सन्निविष्टो घनोदधिः । समन्ताद् येन तोयेन धार्यमाणः स तिष्ठति ॥ बाह्यतो घनतोयस्य तिर्यग् ऊर्ध्वं च मण्डलम् । धार्यमाणं समन्तात् तु तिष्ठते घनतेजसा ॥ अयोगूढनिभो वह्निः समन्तात् मण्डलाकृतिः । समन्ताद् घनवातेन धार्यमाणः स तिष्ठति ॥ भूतादिश् च तथाकाशं भूतादिं च तथा महान् । महान् व्याप्तो ह्य् अनन्तेन अव्यक्तेन तु धार्यते ॥ अनन्तम् अपरिव्यक्तम् अनादिनिधनं च तत् । तम एव निरालोकम् अमर्यादम् अदेशिकम् ॥ तमसोऽन्ते च विख्यातम् आकाशान्ते च भास्वरम् । मर्यादायाम् अतस् तस्य शिवस्यायतनं महत् । त्रिदशानाम् अगम्यं तु स्थानं दिव्यम् इति श्रुतिः ॥ इति ॥ ॥
tad etac chrī-vaikuṇṭhasya svarūpaṁ nirūpitam | tac ca yathā śrī-bhagavān eva kvacit pūrṇatvena kvacid aṁśatvena ca vartate, tathaiveti | bahavas tasyāpi bhedāḥ pādmottara-khaṇḍādau draṣṭavyāḥ | yeṣu śrī-matsya-devādīnām api padāni vakṣyante | tad eva sūcayati— evaṁ hiraṇyākṣam asahya-vikramaṁ sa sādayitvā harir ādi-sūkaraḥ | jagāma lokaṁ svam akhaṇḍitotsavaṁ samīḍitaḥ puṣkara-viṣṭarādibhiḥ || sādayitvā hatvā | pavitrāropa-prasaṅge caivam āha bodhāyanaḥ— evaṁ yaḥ kurute vidvān varṣe varṣe na saṁśayaḥ | sa yāti paramaṁ sthānaṁ yatra devo nṛkeśarī || iti | vāyu-purāṇe tu śiva-puram api tadvat śrūyate, yathā— aṇḍaughasya samantāt tu sanniviṣṭo ghanodadhiḥ | samantād yena toyena dhāryamāṇaḥ sa tiṣṭhati || bāhyato ghana-toyasya tiryag ūrdhvaṁ ca maṇḍalam | dhāryamāṇaṁ samantāt tu tiṣṭhate ghana-tejasā || ayo-gūḍha-nibho vahniḥ samantāt maṇḍalākṛtiḥ | samantād ghana-vātena dhāryamāṇaḥ sa tiṣṭhati || bhūtādiś ca tathākāśaṁ bhūtādiṁ ca tathā mahān | mahān vyāpto hy anantena avyaktena tu dhāryate || anantam aparivyaktam anādi-nidhanaṁ ca tat | tama eva nirālokam amaryādam adeśikam || tamaso'nte ca vikhyātam ākāśānte ca bhāsvaram | maryādāyām atas tasya śivasyāyatanaṁ mahat | tri-daśānām agamyaṁ tu sthānaṁ divyam iti śrutiḥ || iti || ||
Итак, описан собственный облик прекрасной Вайкунтхи. И он таков же, каков Сам Шри Бхагаван: где-то — во всей полноте, где-то — частью. Многие её различия надо усмотреть в последней части «Падмы» и прочем; там будут названы и обители Шри Матсьядевы и прочих. На это он и указывает:
«Так, сразив Хираньякшу нестерпимой доблести, Хари, изначальный вепрь, пошёл в Свой мир неиссякающего празднества, воспетый сидящим на лотосе и прочими».
«Сразив» — то есть убив.
И по случаю возложения павитры так говорит Бодхаяна: «кто, зная, совершает так год за годом, тот без сомнения идёт в высшую обитель, где бог Человеколев».
А в «Ваю-пуране» подобным же образом говорится и о граде Шивы:
«Вокруг множества яиц расположен плотный океан, и той водою он держим и стоит вокруг. Вне плотной воды — круг, поперёк и вверх, и держим он стоит вокруг плотным жаром. Огонь, подобный скрытому в железе, круглый вокруг, держим плотным ветром, стоит вокруг. И начало стихий, и пространство, и начало стихий, и махат; махат объят бесконечным, а держим непроявленным. Бесконечно, неявленно, безначально и бесконечно оно — тьма без света, без предела, без места. А на краю тьмы, на краю пространства, известно сияющее; потому на той границе — великая обитель Шивы, дивная обитель, недоступная и тридцати богам: таково шрути».
fb72d9a7f23c · publicado 20 sept 2026, 11:13:10 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Вайкунтх много, и соотносятся они так же, как Его облики: полнота и части.
Потому обитель Нрисимхи или Вепря — не «другое место», а тот же мир в другом ключе.
Обитель Шивы приведена рядом намеренно: она тоже за пределом стихий, но описана как граница, а не как то, что за нею.