Шат-сандарбха
Сандарбха третья. Параматма: Господь внутри3.56Джива Госвами
289 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 3.56
॥
Деванагари

तद् एवं सन्दर्भद्वये शक्तित्रयविवृतिः कृता । तत्र नामाभिन्नताजनितभ्रान्तिहानाय सङ्ग्रहश्लोकाः— माया स्याद् अन्तरङ्गा या बहिरङ्गा च सा स्मृता । प्रधानेऽपि क्वचिद् दृष्टा तद्वृत्तिर् मोहिनी च सा ॥ आद्ये त्रये स्यात् प्रकृतिश् चिच्छक्तिस् त्व् अन्तरङ्गिका । शुद्धजीवेऽपि ते दृष्टे तथेशज्ञानवीर्ययोः ॥ चिन्मायाशक्तिवृत्त्योस् तु विद्याशक्तिर् उदीर्यते । चिच्छक्तिवृत्तौ मायायां योगमाया समा स्मृता ॥ प्रधानाव्याकृताव्यक्तं त्रैगुण्ये प्रकृतौ परम् । न मायायां न चिच्छक्ताव् इत्याद्य् ऊह्यं विवेकिभिः ॥ इति । अथ मायाकार्यं जगल् लक्ष्यते— ततस् तेनानुविद्धेभ्यो युक्तेभ्योऽण्डम् अचेतनम् । उत्थितं पुरुषो यस्माद् उदतिष्ठद् असौ विराट् ॥ एतद् अण्डं विशेषाख्यं क्रमवृद्धैर् दशोत्तरैः । तोयादिभिः परिवृतं प्रधानेनावृतैर् बहिः यत्र लोकवितानोऽयं रूपं भगवतो हरेः ॥ तेन ईश्वरेण अनुविद्धेभ्यः क्षुभितेभ्यो महदादिभ्योऽण्डम् अचेतनम् उत्थितम् । यस्माद् अण्डाद् असौ विराट् पुरुषस् तूदतिष्ठत् । भगवतः पुरुषस्य ॥ ॥

Транслитерация (IAST)

tad evaṁ sandarbha-dvaye śakti-traya-vivṛtiḥ kṛtā | tatra nāmābhinnatā-janita-bhrānti-hānāya saṅgraha-ślokāḥ— māyā syād antaraṅgā yā bahiraṅgā ca sā smṛtā | pradhāne'pi kvacid dṛṣṭā tad-vṛttir mohinī ca sā || ādye traye syāt prakṛtiś cic-chaktis tv antaraṅgikā | śuddha-jīve'pi te dṛṣṭe tatheśa-jñāna-vīryayoḥ || cin-māyā-śakti-vṛttyos tu vidyā-śaktir udīryate | cic-chakti-vṛttau māyāyāṁ yoga-māyā samā smṛtā || pradhānāvyākṛtāvyaktaṁ traiguṇye prakṛtau param | na māyāyāṁ na cic-chaktāv ity-ādy ūhyaṁ vivekibhiḥ || iti | atha māyā-kāryaṁ jagal lakṣyate— tatas tenānuviddhebhyo yuktebhyo'ṇḍam acetanam | utthitaṁ puruṣo yasmād udatiṣṭhad asau virāṭ || etad aṇḍaṁ viśeṣākhyaṁ krama-vṛddhair daśottaraiḥ | toyādibhiḥ parivṛtaṁ pradhānenāvṛtair bahiḥ yatra loka-vitāno'yaṁ rūpaṁ bhagavato hareḥ || tena īśvareṇa anuviddhebhyaḥ kṣubhitebhyo mahad-ādibhyo'ṇḍam acetanam utthitam | yasmād aṇḍād asau virāṭ puruṣas tūdatiṣṭhat | bhagavataḥ puruṣasya || ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तद्tadто
एवंevaṁтак
सन्दर्भsandarbhaсандарбх
द्वयेdvayeв двоице
शक्तिśaktiсил
त्रयtrayaтроицы
विवृतिःvivṛtiḥраскрытие
कृताkṛtāсделано
तत्रtatraтам
नामाभिन्नताnāmābhinnatāимён неразличием
जनितjanitaрождённого
भ्रान्तिbhrāntiзаблуждения
हानायhānāyaради отвержения —
सङ्ग्रहsaṅgrahaсводные
श्लोकाःślokāḥстихи
मायाmāyā«майей
स्याद्syādбыла бы
अन्तरङ्गाantaraṅgāсокровенная,
याyāкоторая;
बहिरङ्गाbahiraṅgāвнешняя
चcaи
साsāона
स्मृताsmṛtāпочитается;
प्रधानेऽपिpradhāne'piи в прадхане
क्वचिद्kvacidгде-то
दृष्टाdṛṣṭāвидится;
तद्tadеё
वृत्तिर्vṛttirдействие —
मोहिनीmohinī«мохини»
चcaи
साsāона
आद्येādyeв первой
त्रयेtrayeтроице
स्यात्syātбыла бы
प्रकृतिश्prakṛtiśпракрити;
चिच्cicсознания
छक्तिस्chaktisсила
त्व्tvже —
अन्तरङ्गिकाantaraṅgikāсокровенная;
शुद्धśuddhaв чистой
जीवेऽपिjīve'piи дживе
तेteони
दृष्टेdṛṣṭeвидятся,
तथेशtatheśaтак же у Владыки
ज्ञानjñānaзнания
वीर्ययोःvīryayoḥи мощи
चिन्cinсознания
मायाmāyāи майи
शक्तिśaktiсил
वृत्त्योस्vṛttyosдвух действиях
तुtuже
विद्याvidyā«видья-
शक्तिर्śaktirшакти»
उदीर्यतेudīryateназывается;
चिच्cicсознания
छक्तिchaktiсилы
वृत्तौvṛttauпри действии,
मायायांmāyāyāṁв майе,
योगyoga«йога-
मायाmāyāмайя»
समाsamāравно
स्मृताsmṛtāпочитается;
प्रधानाव्याकृताव्यक्तंpradhānāvyākṛtāvyaktaṁ„прадхана“, „авьякрита“, „авьякта“ —
त्रैगुण्येtraiguṇyeв трёхсвойственной
प्रकृतौprakṛtauпракрити
परम्paramлишь,
नnaне
मायायांmāyāyāṁв майе,
नnaне
चिच्cicсознания
छक्ताव्chaktāvв силе»
इत्य्ityтак
आद्य्ādyи далее
ऊह्यंūhyaṁдолжно быть додумано
विवेकिभिःvivekibhiḥразличающими
इतिitiтак
अथathaтеперь
मायाmāyāмайи
कार्यंkāryaṁдело,
जगल्jagalмир,
लक्ष्यतेlakṣyateобозначается
ततस्tatas«потому
तेनानुविद्धेभ्योtenānuviddhebhyoИм пронизанных,
युक्तेभ्योऽण्डम्yuktebhyo'ṇḍamсоединённых, яйцо
अचेतनम्acetanamнесознающее
उत्थितंutthitaṁподнялось,
पुरुषोpuruṣoПуруша
यस्माद्yasmādиз которого
उदतिष्ठद्udatiṣṭhadвстал
असौasauтот
विराट्virāṭвселенский облик»
एतद्etad«это
अण्डंaṇḍaṁяйцо,
विशेषाख्यंviśeṣākhyaṁ«вишешей» именуемое,
क्रमkramaпо порядку
वृद्धैर्vṛddhairвозрастающими
दशोत्तरैःdaśottaraiḥвдесятеро
तोयादिभिःtoyādibhiḥводою и прочим
परिवृतंparivṛtaṁокружено,
प्रधानेनावृतैर्pradhānenāvṛtairпрадханою покрытыми
बहिःbahiḥснаружи;
यत्रyatraгде
लोकlokaмиров
वितानोऽयंvitāno'yaṁпростор этот —
रूपंrūpaṁоблик
भगवतोbhagavatoБхагавана
हरेःhareḥХари»
तेनtena«им» —
ईश्वरेणīśvareṇaВладыкою;
अनुविद्धेभ्यःanuviddhebhyaḥ«пронизанных» —
क्षुभितेभ्योkṣubhitebhyoвозмущённых
महद्mahadмахата
आदिभ्योऽण्डम्ādibhyo'ṇḍamи прочих, «яйцо
अचेतनम्acetanamнесознающее
उत्थितम्utthitamподнялось»
यस्माद्yasmād«из которого»
अण्डाद्aṇḍādяйца
असौasau«тот
विराट्virāṭвселенского облика
पुरुषस्puruṣasПуруша
तूदतिष्ठत्tūdatiṣṭhatже встал»
भगवतःbhagavataḥ«Бхагавана» —
पुरुषस्यpuruṣasyaПуруши
Литературный перевод

Итак, в двоице сандарбх сделано раскрытие троицы сил. И чтобы отвергнуть заблуждение, рождённое неразличием имён, — сводные стихи:

«Майей была бы сокровенная, та, которая; и внешняя почитается ею же; и в прадхане она где-то видится; и её действие — „мохини“. Пракрити была бы в первой троице; сила сознания же — сокровенная; и они видятся и в чистой дживе, и в знании и мощи Владыки. А при двух действиях — силы сознания и силы майи — говорится „видья-шакти“; а при действии силы сознания в майе равно почитается „йогамайя“. „Прадхана“, „авьякрита“, „авьякта“ — лишь в трёхсвойственной пракрити, не в майе и не в силе сознания» и далее — пусть додумают различающие.

Теперь обозначается дело майи — мир: «Потому из пронизанных Им, соединённых, поднялось несознающее яйцо, из которого встал тот вселенский облик — Пуруша». «Это яйцо, именуемое „вишешей“, окружено водою и прочим, по порядку возрастающими вдесятеро, покрытыми снаружи прадханой; и этот простор миров в нём — облик Бхагавана Хари».

«Им», то есть Владыкою, «пронизанных», то есть возмущённых, махата и прочих — «поднялось несознающее яйцо»; «из которого» яйца «встал тот вселенского облика Пуруша». «Бхагавана» — Пуруши.

Версия

fb8218c955a2 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 15:59:55 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами