Шат-сандарбха
Сандарбха третья. Параматма: Господь внутри3.71.1Джива Госвами
315 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 3.71.1
॥
Деванагари

अत एव शुक्तित्वे रजत्वम् इव तस्याव्यक्तरूपत्वे जगत्त्वम् असन् न भवति । पटवच् च इति न्यायेन जगद् एव हि सूक्ष्मतापन्नम् अव्यक्तम् इति दृश्यत्वेन भ्रान्तिरजतकक्षम् अपि जगत् तद्विलक्षणसत्ताकं तथात्मवद् अपरिणतत्वाभावेन नैकावस्थसत्ताकम् इत्य् एवम् अर्थसिद्धये तदनन्तरम् एवाहुः— न यद् इदम् अग्र आस न भविष्यद् अतो निधनाद् अनुमितम् अन्तरा त्वयि विभाति मृषैकरसे । अत उपमीयते द्रविणजातिविकल्पपथैर् वितथमनोविलासम् ऋतम् इत्य् अवयन्त्य् अबुधाः ॥ यद् यदि इदं विश्वम् अग्रे सृष्टेः पूर्वं नास नासीत्, तदा न भविष्यन् नाभविष्यद् एव, अडागमाभाव आर्षः, आकाशकुसुमम् इवेति भावः । श्रुतयश् चासीद् एवेति वदन्ति— सद् एव सौम्येदम् अग्र आसीत् , आत्मा वा यद् इदम् अग्र आसीत् इत्याद्याः । तद् एवं सूक्ष्मतया त्वत्तादात्म्येन स्थितं कारणावस्थम् इदं जगत् विस्तृततय कार्यावस्थं भवति । अतो यन् निधनान् नाशमात्राद् धेतोः शुक्तौ रजतम् इव त्वयि तद् इदम् अन्तरा सृष्टिमध्य एव, न त्व् अग्रे चान्ते च विभाति इत्य् अनुमितं, तन् मृषा इति, प्रमाणसिद्धं न भवतीत्य् अर्थः । तत्र हेतुम् आहुः—एकरसे इति । अनुभवान्तराविषयानन्दस्वाद इति, यस्मिन्न् अनुभूते सति विषयान्तरस्फूर्तिर् न सम्भवति, तस्मिंस् त्वयि शुक्त्यादिनिकृष्टवस्तुनीव विषयारोपः कथं स्यात्? इत्य् अर्थः । दधति सकृन् मनस् त्वयि य आत्मनि नित्यसुखे न पुनर् उपासते पुरुषसारहरावस्थान् ॥ इत्य् अस्माकम् एवोक्तेः ॥ अतोऽचिन्त्यशक्त्या स्वरूपाद् अच्युतस्यैव तव परिणामस्वीकारेण द्रविणजातीनां द्रव्यमात्राणां मृल्लोहादीनां विकल्पा भेदा घटकुण्डलादयस् तेषां पन्थानो मार्गाः प्रकारास् तैर् एवास्माभिर् उपमीयते, न तु कुत्रापि भ्रमरजतादिभिः । यस्माद् एवं, तस्माद् वितथा मनोविलासा यत्र तादृशम् एव ऋतं तद्रूपं ब्रह्मैवेदं जगद् इत्य् अबुधा एव अवयन्ति मन्यन्ते, तस्य तदधिष्ठानत्वासम्भवाद् इति भावः । ऋतशब्दप्रयोगस् त्व् अत्र मिथ्यासम्बन्धराहित्यव्यञ्जनार्थम् एव कृत इति ज्ञेयम् ।

Транслитерация (IAST)

ata eva śuktitve rajatvam iva tasyāvyakta-rūpatve jagattvam asan na bhavati | paṭavac ca iti nyāyena jagad eva hi sūkṣmatāpannam avyaktam iti dṛśyatvena bhrānti-rajata-kakṣam api jagat tad-vilakṣaṇa-sattākaṁ tathātmavad apariṇatatvābhāvena naikāvastha-sattākam ity evam artha-siddhaye tad-anantaram evāhuḥ— na yad idam agra āsa na bhaviṣyad ato nidhanād anumitam antarā tvayi vibhāti mṛṣaika-rase | ata upamīyate draviṇa-jāti-vikalpa-pathair vitatha-mano-vilāsam ṛtam ity avayanty abudhāḥ || yad yadi idaṁ viśvam agre sṛṣṭeḥ pūrvaṁ nāsa nāsīt, tadā na bhaviṣyan nābhaviṣyad eva, aḍ-āgamābhāva ārṣaḥ, ākāśa-kusumam iveti bhāvaḥ | śrutayaś cāsīd eveti vadanti— sad eva saumyedam agra āsīt , ātmā vā yad idam agra āsīt ity-ādyāḥ | tad evaṁ sūkṣmatayā tvat-tādātmyena sthitaṁ kāraṇāvastham idaṁ jagat vistṛtataya kāryāvasthaṁ bhavati | ato yan nidhanān nāśa-mātrād dhetoḥ śuktau rajatam iva tvayi tad idam antarā sṛṣṭi-madhya eva, na tv agre cānte ca vibhāti ity anumitaṁ, tan mṛṣā iti, pramāṇa-siddhaṁ na bhavatīty arthaḥ | tatra hetum āhuḥ—eka-rase iti | anubhavāntarā-viṣayānanda-svāda iti, yasminn anubhūte sati viṣayāntara-sphūrtir na sambhavati, tasmiṁs tvayi śukty-ādi-nikṛṣṭa-vastunīva viṣayāropaḥ kathaṁ syāt? ity arthaḥ | dadhati sakṛn manas tvayi ya ātmani nitya-sukhe na punar upāsate puruṣa-sāra-harāvasthān || ity asmākam evokteḥ || ato'cintya-śaktyā svarūpād acyutasyaiva tava pariṇāma-svīkāreṇa draviṇa-jātīnāṁ dravya-mātrāṇāṁ mṛl-lohādīnāṁ vikalpā bhedā ghaṭa-kuṇḍalādayas teṣāṁ panthāno mārgāḥ prakārās tair evāsmābhir upamīyate, na tu kutrāpi bhramarajatādibhiḥ | yasmād evaṁ, tasmād vitathā mano-vilāsā yatra tādṛśam eva ṛtaṁ tad-rūpaṁ brahmaivedaṁ jagad ity abudhā eva avayanti manyante, tasya tad-adhiṣṭhānatvāsambhavād iti bhāvaḥ | ṛta-śabda-prayogas tv atra mithyā-sambandha-rāhitya-vyañjanārtham eva kṛta iti jñeyam |

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
अतataпотому
एवevaименно,
शुक्तित्वेśuktitveпри перламутром бытии
रजत्वम्rajatvamсеребром бытие
इवivaкак,
तस्याव्यक्तtasyāvyaktaу него, непроявленного,
रूपत्वेrūpatveобликом бытии
जगत्त्वम्jagattvamмиром бытие
असन्asanнесущим
नnaне
भवतिbhavatiбывает
पटवच्paṭavac«холсту подобно
चcaи»
इतिitiтак
न्यायेनnyāyenaправилом,
जगद्jagadмир
एवevaименно
हिhiведь
सूक्ष्मतापन्नम्sūkṣmatāpannamтонкость обретший —
अव्यक्तम्avyaktamнепроявленное —
इतिitiтак;
दृश्यत्वेनdṛśyatvenaвидимостью
भ्रान्तिbhrāntiзаблуждения
रजतrajataсеребра
कक्षम्kakṣamряду
अपिapiи
जगत्jagatмир,
तद्tadей
विलक्षणvilakṣaṇaпротивоположную
सत्ताकंsattākaṁсущесть имеющий;
तथात्मवद्tathātmavadтак же, Атману подобно,
अपरिणतत्वाभावेनapariṇatatvābhāvenaнепревращённости отсутствием
नैकावस्थnaikāvasthaне одно состояние
सत्ताकम्sattākamсущестью имеющий, —
इत्य्ityтак;
एवम्evamтакого
अर्थarthaсмысла
सिद्धयेsiddhayeради достижения
तद्tadза тем
अनन्तरम्anantaramсразу
एवाहुःevāhuḥименно говорят
नna«не
यद्yadесли
इदम्idamэто
अग्रagraпрежде
आसāsaбыло,
नnaне
भविष्यद्bhaviṣyadстанет;
अतोatoпотому
निधनाद्nidhanādот гибели
अनुमितम्anumitamвыведено,
अन्तराantarāчто посреди
त्वयिtvayiв Тебе
विभातिvibhātiсветит,
मृषैकmṛṣaikaложно; едино-
रसेraseвкусном
अतataпотому
उपमीयतेupamīyateуподобляется
द्रविणdraviṇaвещества
जातिjātiрода
विकल्पvikalpaразновидностей
पथैर्pathairпутями;
वितथvitathaнеистинную
मनोmanoума
विलासम्vilāsamигру
ऋतम्ṛtamистинным
इत्य्ityтак
अवयन्त्य्avayantyполагают
अबुधाःabudhāḥнеразумные»
यद्yad«если»
यदिyadiесли,
इदंidaṁ«это»,
विश्वम्viśvamвселенная,
अग्रेagre«прежде»,
सृष्टेःsṛṣṭeḥтворения
पूर्वंpūrvaṁдо,
नासnāsa«не было»,
नासीत्nāsītне было,
तदाtadāтогда
नna«не
भविष्यन्bhaviṣyanстанет» —
नाभविष्यद्nābhaviṣyadне стала бы
एवevaименно;
अड्aḍприращения «а»
आगमाभावāgamābhāvaприбавления отсутствие —
आर्षःārṣaḥот провидцев;
आकाशākāśaнеба
कुसुमम्kusumamцветку
इवेतिivetiкак — таково
भावःbhāvaḥразумение
श्रुतयश्śrutayaśшрути
चासीद्cāsīdи: «было
एवेतिevetiименно» — так
वदन्तिvadantiговорят:
सद्sad«сущее
एवevaименно,
सौम्येदम्saumyedamмилый, это,
अग्रagraпрежде
आसीत्āsītбыло»,
आत्माātmā«Атман
वाvāже
यद्yadкоторый
इदम्idamэто
अग्रagraпрежде
आसीत्āsītбыл»
इत्य्ityтак
आद्याःādyāḥи прочие
तद्tadто
एवंevaṁтак:
सूक्ष्मतयाsūkṣmatayāтонкостью,
त्वत्tvatс Тобою
तादात्म्येनtādātmyenaтождеством
स्थितंsthitaṁстоящий,
कारणावस्थम्kāraṇāvasthamпричины состояние имеющий,
इदंidaṁэтот
जगत्jagatмир
विस्तृततयvistṛtatayaпростёртостью
कार्यावस्थंkāryāvasthaṁследствия состояние имеющим
भवतिbhavatiбывает
अतोatoпотому
यन्yanчто
निधनान्nidhanān«от гибели» —
नाशnāśaуничтожения
मात्राद्mātrādодного
धेतोःdhetoḥпо причине, —
शुक्तौśuktauна перламутре
रजतम्rajatamсеребро
इवivaкак,
त्वयिtvayi«в Тебе»
तद्tadто
इदम्idamэто
अन्तराantarā«посреди» —
सृष्टिsṛṣṭiтворения
मध्यmadhyaв середине
एवevaименно,
नnaне
त्व्tvже
अग्रेagreпрежде
चान्तेcānteи в конце —
चcaи
विभातिvibhāti«светит»
इत्य्ityтак
अनुमितंanumitaṁ«выведено», —
तन्tanто
मृषाmṛṣā«ложно»
इतिitiтак, —
प्रमाणpramāṇaдоказательством
सिद्धंsiddhaṁдостигнутым
नnaне
भवतीत्य्bhavatītyбывает — таков
अर्थःarthaḥсмысл
तत्रtatraтам
हेतुम्hetumпричину
आहुःāhuḥговорят:
एकeka«едино-
रसेraseвкусном»
इतिitiтак
अनुभवान्तराanubhavāntarāиного переживания
विषयानन्दviṣayānandaпредмета блаженства
स्वादsvādaвкус
इतिitiтак;
यस्मिन्न्yasminnв котором,
अनुभूतेanubhūteпережитом
सतिsatiсущем,
विषयान्तरviṣayāntaraиного предмета
स्फूर्तिर्sphūrtirявление
नnaне
सम्भवतिsambhavatiвозможно, —
तस्मिंस्tasmiṁsв том,
त्वयिtvayiв Тебе,
शुक्त्य्śuktyперламутра
आदिādiи прочего,
निकृष्टnikṛṣṭaнизкой
वस्तुनीवvastunīvaвещи как,
विषयारोपःviṣayāropaḥпредмета наложение
कथंkathaṁкак
स्यात्syātбыло бы?
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл
दधतिdadhati«полагают
सकृन्sakṛnоднажды
मनस्manasум
त्वयिtvayiв Тебе
यyaкоторые,
आत्मनिātmaniв Атмане,
नित्यnityaвечно
सुखेsukheсчастливом, —
नnaне
पुनर्punarснова
उपासतेupāsateчтут
पुरुषpuruṣaчеловека
सारsāraсуть
हरावस्थान्harāvasthānкрадущие состояния»
इत्य्ityтак
अस्माकम्asmākamу нас
एवोक्तेःevokteḥименно сказанностью
अतोऽचिन्त्यato'cintyaпотому непостижимой
शक्त्याśaktyāсилою,
स्वरूपाद्svarūpādот своего облика
अच्युतस्यैवacyutasyaivaнепадающего именно,
तवtavaу Тебя
परिणामpariṇāmaпревращения
स्वीकारेणsvīkāreṇaпринятием, —
द्रविणdraviṇa«вещества
जातीनांjātīnāṁродов» —
द्रव्यdravyaвеществ
मात्राणांmātrāṇāṁодних,
मृल्mṛlглины,
लोहादीनांlohādīnāṁметалла и прочего, —
विकल्पाvikalpā«разновидности»,
भेदाbhedāразличия,
घटghaṭaгоршок,
कुण्डलादयस्kuṇḍalādayasсерьга и прочее;
तेषांteṣāṁу них
पन्थानोpanthāno«пути»,
मार्गाःmārgāḥдороги,
प्रकारास्prakārāsспособы, —
तैर्tairтеми
एवास्माभिर्evāsmābhirименно нами
उपमीयतेupamīyate«уподобляется»,
नnaне
तुtuже
कुत्रापिkutrāpiгде-либо
भ्रमरजतादिभिःbhramarajatādibhiḥзаблуждения серебром и прочим
यस्माद्yasmādоттого что
एवंevaṁтак,
तस्माद्tasmādпотому
वितथाvitathā«неистинна»
मनोmano«ума
विलासाvilāsāигра»,
यत्रyatraгде
तादृशम्tādṛśamтаковое
एवevaименно —
ऋतंṛtaṁ«истинное»,
तद्tadтого
रूपंrūpaṁоблик,
ब्रह्मैवेदंbrahmaivedaṁБрахман именно этот
जगद्jagadмир, —
इत्य्ityтак
अबुधाabudhā«неразумные»
एवevaименно
अवयन्तिavayanti«полагают»,
मन्यन्तेmanyanteмнят, —
तस्यtasyaу него
तद्tadтого
अधिष्ठानत्वासम्भवाद्adhiṣṭhānatvāsambhavādоснованием бытия невозможностью —
इतिitiтаково
भावःbhāvaḥразумение
ऋतṛta«истинное»
शब्दśabdaслова
प्रयोगस्prayogasупотребление
त्व्tvже
अत्रatraздесь
मिथ्याmithyāложной
सम्बन्धsambandhaсвязи
राहित्यrāhityaотсутствия
व्यञ्जनार्थम्vyañjanārthamвыражения ради
एवevaименно
कृतkṛtaсделано —
इतिitiтак
ज्ञेयम्jñeyamдолжно знать
Литературный перевод

Потому же: как серебряность при перламутровости, так и мирность при его непроявленном облике не оказывается не сущей. По правилу «и как холст» непроявленное есть именно мир, обретший тонкость. Раз мир видим, он стоит в одном ряду с серебром заблуждения, но сущесть его этому противоположна; и раз нельзя сказать, что он не превращается, он не таков, как Атман, чья сущесть в одном состоянии. Ради этого смысла сразу за тем и говорят:

«Если бы этого не было прежде — и не стало бы; потому вывод, будто оно, выведенное из гибели, лишь посреди светит в Тебе, ложен, в Тебе, чей вкус един. Потому уподобляется оно путями разновидностей вещества; а неистинную игру ума полагают истинным лишь неразумные».

«Если» «эта» вселенная «прежде», до творения, «не была», то она бы и «не стала» вовсе — как цветок в небе; отсутствие приращения здесь — речь провидцев. А шрути говорят, что она была: «Сущее именно, милый, было это прежде», «Атман был тем, что есть это, прежде» и прочие.

Итак, этот мир, стоящий тонко, в тождестве с Тобою, в состоянии причины, простираясь, приходит в состояние следствия. Потому вывод, будто лишь «из гибели», то есть по одному уничтожению, «в Тебе» «это» светит «посреди» — в середине творения, — а не прежде и не в конце, как серебро на перламутре, — «ложен»: доказательством он не утверждён.

Причину тому говорят: «в Тебе, чей вкус един». Вкус блаженства предмета, которому нет иного переживания; в ком, пережитом, явление другого предмета невозможно, — как же на Тебе наложить предмет, точно на какой-то низкой вещи вроде перламутра? Ибо у нас же сказано: «Кто хоть раз положит ум на Тебя, Атмана, вечно счастливого, тот больше не чтит состояний, крадущих у человека его суть».

Потому непостижимой силой, при том что Ты не отпадаешь от Своего облика, принятием превращения — «путями» «разновидностей» «рода вещества», то есть различиями одних лишь веществ, глины, металла и прочего, — горшком, серьгою и прочим — теми путями Ты и «уподобляешься» нами, а никак не серебром заблуждения и подобным. А раз так, то «неистинна» «игра ума» там, где «истинным», обликом истины, «неразумные» «полагают» именно такое — будто этот мир и есть Брахман: ибо Он не может быть ему основанием.

Слово же «истинное» употреблено здесь именно для того, чтобы выразить отсутствие ложной связи. Так и надо знать.

Версия

ed3cbb8efd98 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 15:59:55 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами