तस्मिन् कार्यास्तित्वम् अपि व्यतिरेकेण प्रतिपादयति— यत् सामान्यविशेषाभ्याम् उपलभ्येत स भ्रमः । अयम् अर्थः—यद्य् एवम् उच्यते, पूर्वं सूक्ष्माकारेणापि जगन् नासीत्, किन्तु सामान्यं केवलं शुद्धं ब्रह्मैवासीत्, तद् एव शक्त्या निमित्तभूतया विशेषाकारेण जगद्रूपेण परिणतम् इति तद् असत् । यतः यद् एव सामान्यविशेषाभ्याम् उपलभ्येत स भ्रमो विवर्तवाद एव । तत्र हि शुद्धं ब्रह्मैवाज्ञानरूपया शक्त्या जगत्तया विवृतम् इति मतं न चास्माकं तदभ्युपपत्तिः, परिणामवादस्य सत्कार्यतापूर्वकत्वाद् इत्य् अर्थः ॥
tasmin kāryāstitvam api vyatirekeṇa pratipādayati— yat sāmānya-viśeṣābhyām upalabhyeta sa bhramaḥ | ayam arthaḥ—yady evam ucyate, pūrvaṁ sūkṣmākāreṇāpi jagan nāsīt, kintu sāmānyaṁ kevalaṁ śuddhaṁ brahmaivāsīt, tad eva śaktyā nimitta-bhūtayā viśeṣākāreṇa jagad-rūpeṇa pariṇatam iti tad asat | yataḥ yad eva sāmānya-viśeṣābhyām upalabhyeta sa bhramo vivarta-vāda eva | tatra hi śuddhaṁ brahmaivājñāna-rūpayā śaktyā jagattayā vivṛtam iti mataṁ na cāsmākaṁ tad-abhyupapattiḥ, pariṇāma-vādasya sat-kāryatā-pūrvakatvād ity arthaḥ ||
И бытие следствия в ней он утверждает от противного: «То, что постигалось бы общим и особенным, — заблуждение».
Смысл таков. Если сказать: прежде мира не было даже в тонком очертании, а был лишь общий, один, чистый Брахман, и он же силою, ставшею поводом, превращён в особенное очертание, в облик мира, — то это не так. Ибо «то, что постигалось бы именно общим и особенным, — заблуждение», то есть учение о видимости. Там ведь мнение такое: чистый Брахман силою, чей облик есть незнание, развёрнут как мир. Мы же этого не принимаем: учению о превращении предшествует положение, что следствие сущее.
8fd53c94aa99 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 15:59:55 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Разница между двумя учениями сведена к одному вопросу: было ли что-то тонкое до грубого.
Если не было ничего, «общее» и «особенное» остаются двумя видами одной ошибки.
Превращение же требует, чтобы следствие уже было — иначе превращаться нечему.